Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ashtanga Sangraha · Chapter 1.5

1.5.1

athāto rogānutpādanīyaṃ nāmādhyayaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
itihasmāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

1.5.2

vegān nadhārayedvātaviṇmūtrakṣavatṛṭkṣudhām /
nidrākāsaśramaśvāsajṛmbhāśrucchardiretasām //

1.5.3

adhovātasya rodhena gulmodāvartarukklamāḥ /
vātamūtraśakṛtsaṅgaddaṣṭyagnivadhahṛdgadāḥ //

1.5.4

śakṛtaḥ piṇḍikodveṣṭapratiśyāyaśirorujaḥ /
ūrdhvavāyuḥ parīkarto hṛdayasyoparodhanam //

1.5.5

mukhena viṭpravṛttiśca pūrvoktāścāmayāḥ smṛtāḥ /
aṅgabhaṅgāśmarībastimeḍhravaṃkṣaṇavedanāḥ //

1.5.6

mūtrasya rodhāt pūrve ca prāyo rogāḥ tadauṣadham /
vartyabhyaṅgavagāhāśca svedanaṃ bastikarma ca //

1.5.7

annapānaṃ ca viḍbhedi viḍrodhottheṣu yakṣmasu /
mūtrajeṣu tu pāne ca prāgbhaktaṃ śasyeta ghṛtam //

1.5.8

jīrṇāntikaṃ cottamayā mātrayā yojanādvayam /
avapīḍakametacca saṃjñitaṃ dhāraṇāt punaḥ //

1.5.9

udgārasyāruciḥ kampo vibandho hṛdayorasoḥ /
ādhmānakāsahidhmāśca hidhmāvattatra bheṣajam //

1.5.10

śirortīndriyadaurbalyamanyāstambhārditaṃ kṣuteḥ /
tīkṣṇadhūmāñjanāghrāṇanāvanārkavilokanaiḥ //

1.5.11

pravartayet kṣutiṃ saktāṃ svedābhyaṅgau ca śīlayet /
yojyaṃ vātaghnamannaṃ ca ghṛtaṃ cauttarabhaktikam //

1.5.12

śoṣāṅgasādabadhiryasammohabhramahṛdgadāḥ /
tṛpṇāyā nigrahāttatra śītaḥ sarvo vidhirhitaḥ //

1.5.13

aṅgabhaṅgāruciglānikārśyaśūlabhramāḥ kṣudhaḥ /
tatra yojyaṃ laghu snigdhamuṣṇamalpaṃ ca bhojanam //

1.5.14

nidrāyā mohamūrdhākṣigauravālasyajṛmbhikāḥ /
aṅgamardaśca tatreṣṭaḥ svapnaḥ saṃvāhanāni ca //

1.5.15

kāsasya rodhāttadvṛddhiḥ śvāsārucihṛdāmayāḥ /
śoṣo hidhmā ca kāryo 'tra kāsahā sutarāṃ vidhiḥ //

1.5.16

gulmahṛdrogasammohāḥ śramaśvāsādvidhāritāt /
hitaṃ viśramaṇaṃ tatra vātaghnaśca kriyākramaḥ //

1.5.17

jṛmbhāyāḥ kṣavavadrogāḥ sarvaścānilajidvidhiḥ /
pīnasākṣiśirohṛdruṅmanyāstambhārucibhramāḥ //

1.5.18

sagulmā bāṣpatastatra svapno madyaṃ priyāḥ kathāḥ /
visarpakoṭhakuṣṭhākṣikaṇḍūpāṇḍvāmayajvarāḥ //

1.5.19

sakāsaśvasahṛllāsavyaṅgaśvayathavo vameḥ /
gaṇḍūṣadhūmānāhāraṃ rukṣaṃ bhuktvā tadudvamaḥ //

1.5.20

vyāyāmaḥ srutirasrasya śastaṃ cātra virecanam /
sakṣāralavaṇaṃ tailamabhyaṅgārthe ca śasyate //

1.5.21

śukrāttatsravaṇaṃ guhyavedanāśvayathujvarāḥ /
hṛdvyathā mūtrasaṅgāṅgabhaṅgavardhmāśmaṣaṇḍhatāḥ //

1.5.22

tāsracūḍasurāśalibastyabhyaṅgāvagāhanam /
bastiśuddhikaraiḥ siddhaṃ bhajet kṣīraṃ priyāḥ striyaḥ //

1.5.23

tatra seveta sarvaṃ ca varjayedvegadhāriṇam /
viḍvāminaṃ parikliṣṭaṃ kṣīṇaṃ tṛṭchūlapīḍitam //

1.5.24

rogāḥ sarve 'pi jāyante vegodīraṇadhāraṇaiḥ /
nirdiṣṭaṃ sādhanaṃ tatra bhūyiṣṭhaṃ ye tu tān prati //

1.5.25

tataścānekadhā prāyaḥ pavano yat prakupyati /
annapānauṣadhaṃ tasya yuñjītāto 'nulomanam //

1.5.26

kramādapāmapi maṇau paṅko 'vaśyaṃbhavatyataḥ /
uttiṣṭheta yathākālaṃ malānāṃ śodhanaṃ prati //

1.5.27

cayakāṣṭhāmupāruhya kurvate te hyupekṣitāḥ /
prāyaśaḥ sucireṇāpi bheṣajadveṣiṇogadān //

1.5.28

atisthaulyāgnisadanamehakuṣṭhahṛtaujasaḥ /
srotorodhākṣavibhraṃśaśvāsaśvayathupāṇḍutāḥ //

1.5.29

āmorustambhajaṭharakṛcchrālasakadaṇḍakān /
cchardigaṇḍakṛmigranthitandrāduḥsvapnadarśanam //

1.5.30

kaṇṭhāmayān mūrddharujaṃ praṇāśaṃ buddhinidrayoḥ /
tejovarṇabalānāṃ ca tṛpyato bṛṃhaṇairapi //

1.5.31

ucitairapi cāhārairyasmādasya vahanti na /
doṣopaliptavadanā rasaṃ rasavahāḥ sirāḥ //

1.5.32

vamanādīnato yuñjyāt svasthasthaiva yathāvidhi /
doṣāḥ kadācit kupyanti jitā laṅghanapācanaiḥ //

1.5.33

ye tu saṃśodhanaiḥ śuddhā na teṣāṃ punarudbhavaḥ /
yathākramaṃ yathāyogamata ūrdhvaṃ prayojayet //

1.5.34

rasāyanāni siddhāni vṛṣyayogāṃśca kālavit /
bheṣajakṣapite pathyamāhārairbṛṃhaṇaṃ kramāt //

1.5.35

śāliṣaṣṭikagodhūmamāṃsakṣīraghṛtādibhiḥ /
hṛdyadīpanabhaiṣajyasaṃyogādrucipaktidaiḥ //

1.5.36

sābhyaṅgodvartanasnānanirūhasnehabastibhiḥ /
tathā sa labhate śarma sarvapāvakapāṭavam //

1.5.37

dhīvarṇendriyavaimalyaṃ vṛṣatāṃ dairghyamāyuṣaḥ /
ye bhūtaviṣavāyvagnikṣatabhaṅgādisambhavāḥ //

1.5.58

kāmakrodhabhayādyāśca te syurāgantavo gadāḥ /
tyāgaḥ prajñāparādhānāmindriyopaśamaḥ smṛtiḥ //

1.5.59

deśakālātmavijñānaṃ sadvṛttasyānuvartanam /
atharvavihitā śāntiḥ pratikūlagrahārcanam //

1.5.60

bhūtādyasyarśanopāyo nirdiṣṭaśca pṛthak pṛthak /
anutpatyai samāsena vidhireṣa pradarśitaḥ //

1.5.61

nijāgantuvikārāṇāmutpannānāṃ ca śāntaye //

1.5.62

śītodbhavaṃ doṣacayaṃ vasante viśodhayan grīṣmajamabhrakāle /
ghanātyaye vārṣikamāśu samyak prāpnoti rogānṛtujān na jātu //

1.5.63

nityaṃ hitāhāravihārasevī samīkṣyakārī viṣayeṣvasaktaḥ /
dātā samaḥ satyaparaḥ kṣamāvānāptopasevī ca bhavatyarogaḥ //

1.5.64

artheṣvalabhyeṣvakṛtaprayatnaṃ kṛtādaraṃ nityamapāyavatsu /
jitendriyaṃ nānupatānti rogāstatkālayuktaṃ yadi nāsti daivam //

1.5.65

kāle 'nukūlo viṣayā manojñā dharmyāḥ kriyāḥ karma sukhānubandhi /
sattvaṃ vidheyaṃ viśadā ca buddhirbhavanti dhīrasya sadā sukhāya //

Original text: Aṣṭāṅgasaṃgraha · Edition: e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc