Ashtanga Sangraha · Chapter 1.5
athāto rogānutpādanīyaṃ nāmādhyayaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
itihasmāhurātreyādayo maharṣayaḥ //
vegān nadhārayedvātaviṇmūtrakṣavatṛṭkṣudhām /
nidrākāsaśramaśvāsajṛmbhāśrucchardiretasām //
adhovātasya rodhena gulmodāvartarukklamāḥ /
vātamūtraśakṛtsaṅgaddaṣṭyagnivadhahṛdgadāḥ //
śakṛtaḥ piṇḍikodveṣṭapratiśyāyaśirorujaḥ /
ūrdhvavāyuḥ parīkarto hṛdayasyoparodhanam //
mukhena viṭpravṛttiśca pūrvoktāścāmayāḥ smṛtāḥ /
aṅgabhaṅgāśmarībastimeḍhravaṃkṣaṇavedanāḥ //
mūtrasya rodhāt pūrve ca prāyo rogāḥ tadauṣadham /
vartyabhyaṅgavagāhāśca svedanaṃ bastikarma ca //
annapānaṃ ca viḍbhedi viḍrodhottheṣu yakṣmasu /
mūtrajeṣu tu pāne ca prāgbhaktaṃ śasyeta ghṛtam //
jīrṇāntikaṃ cottamayā mātrayā yojanādvayam /
avapīḍakametacca saṃjñitaṃ dhāraṇāt punaḥ //
udgārasyāruciḥ kampo vibandho hṛdayorasoḥ /
ādhmānakāsahidhmāśca hidhmāvattatra bheṣajam //
śirortīndriyadaurbalyamanyāstambhārditaṃ kṣuteḥ /
tīkṣṇadhūmāñjanāghrāṇanāvanārkavilokanaiḥ //
pravartayet kṣutiṃ saktāṃ svedābhyaṅgau ca śīlayet /
yojyaṃ vātaghnamannaṃ ca ghṛtaṃ cauttarabhaktikam //
śoṣāṅgasādabadhiryasammohabhramahṛdgadāḥ /
tṛpṇāyā nigrahāttatra śītaḥ sarvo vidhirhitaḥ //
aṅgabhaṅgāruciglānikārśyaśūlabhramāḥ kṣudhaḥ /
tatra yojyaṃ laghu snigdhamuṣṇamalpaṃ ca bhojanam //
nidrāyā mohamūrdhākṣigauravālasyajṛmbhikāḥ /
aṅgamardaśca tatreṣṭaḥ svapnaḥ saṃvāhanāni ca //
kāsasya rodhāttadvṛddhiḥ śvāsārucihṛdāmayāḥ /
śoṣo hidhmā ca kāryo 'tra kāsahā sutarāṃ vidhiḥ //
gulmahṛdrogasammohāḥ śramaśvāsādvidhāritāt /
hitaṃ viśramaṇaṃ tatra vātaghnaśca kriyākramaḥ //
jṛmbhāyāḥ kṣavavadrogāḥ sarvaścānilajidvidhiḥ /
pīnasākṣiśirohṛdruṅmanyāstambhārucibhramāḥ //
sagulmā bāṣpatastatra svapno madyaṃ priyāḥ kathāḥ /
visarpakoṭhakuṣṭhākṣikaṇḍūpāṇḍvāmayajvarāḥ //
sakāsaśvasahṛllāsavyaṅgaśvayathavo vameḥ /
gaṇḍūṣadhūmānāhāraṃ rukṣaṃ bhuktvā tadudvamaḥ //
vyāyāmaḥ srutirasrasya śastaṃ cātra virecanam /
sakṣāralavaṇaṃ tailamabhyaṅgārthe ca śasyate //
śukrāttatsravaṇaṃ guhyavedanāśvayathujvarāḥ /
hṛdvyathā mūtrasaṅgāṅgabhaṅgavardhmāśmaṣaṇḍhatāḥ //
tāsracūḍasurāśalibastyabhyaṅgāvagāhanam /
bastiśuddhikaraiḥ siddhaṃ bhajet kṣīraṃ priyāḥ striyaḥ //
tatra seveta sarvaṃ ca varjayedvegadhāriṇam /
viḍvāminaṃ parikliṣṭaṃ kṣīṇaṃ tṛṭchūlapīḍitam //
rogāḥ sarve 'pi jāyante vegodīraṇadhāraṇaiḥ /
nirdiṣṭaṃ sādhanaṃ tatra bhūyiṣṭhaṃ ye tu tān prati //
tataścānekadhā prāyaḥ pavano yat prakupyati /
annapānauṣadhaṃ tasya yuñjītāto 'nulomanam //
kramādapāmapi maṇau paṅko 'vaśyaṃbhavatyataḥ /
uttiṣṭheta yathākālaṃ malānāṃ śodhanaṃ prati //
cayakāṣṭhāmupāruhya kurvate te hyupekṣitāḥ /
prāyaśaḥ sucireṇāpi bheṣajadveṣiṇogadān //
atisthaulyāgnisadanamehakuṣṭhahṛtaujasaḥ /
srotorodhākṣavibhraṃśaśvāsaśvayathupāṇḍutāḥ //
āmorustambhajaṭharakṛcchrālasakadaṇḍakān /
cchardigaṇḍakṛmigranthitandrāduḥsvapnadarśanam //
kaṇṭhāmayān mūrddharujaṃ praṇāśaṃ buddhinidrayoḥ /
tejovarṇabalānāṃ ca tṛpyato bṛṃhaṇairapi //
ucitairapi cāhārairyasmādasya vahanti na /
doṣopaliptavadanā rasaṃ rasavahāḥ sirāḥ //
vamanādīnato yuñjyāt svasthasthaiva yathāvidhi /
doṣāḥ kadācit kupyanti jitā laṅghanapācanaiḥ //
ye tu saṃśodhanaiḥ śuddhā na teṣāṃ punarudbhavaḥ /
yathākramaṃ yathāyogamata ūrdhvaṃ prayojayet //
rasāyanāni siddhāni vṛṣyayogāṃśca kālavit /
bheṣajakṣapite pathyamāhārairbṛṃhaṇaṃ kramāt //
śāliṣaṣṭikagodhūmamāṃsakṣīraghṛtādibhiḥ /
hṛdyadīpanabhaiṣajyasaṃyogādrucipaktidaiḥ //
sābhyaṅgodvartanasnānanirūhasnehabastibhiḥ /
tathā sa labhate śarma sarvapāvakapāṭavam //
dhīvarṇendriyavaimalyaṃ vṛṣatāṃ dairghyamāyuṣaḥ /
ye bhūtaviṣavāyvagnikṣatabhaṅgādisambhavāḥ //
kāmakrodhabhayādyāśca te syurāgantavo gadāḥ /
tyāgaḥ prajñāparādhānāmindriyopaśamaḥ smṛtiḥ //
deśakālātmavijñānaṃ sadvṛttasyānuvartanam /
atharvavihitā śāntiḥ pratikūlagrahārcanam //
bhūtādyasyarśanopāyo nirdiṣṭaśca pṛthak pṛthak /
anutpatyai samāsena vidhireṣa pradarśitaḥ //
nijāgantuvikārāṇāmutpannānāṃ ca śāntaye //
śītodbhavaṃ doṣacayaṃ vasante viśodhayan grīṣmajamabhrakāle /
ghanātyaye vārṣikamāśu samyak prāpnoti rogānṛtujān na jātu //
nityaṃ hitāhāravihārasevī samīkṣyakārī viṣayeṣvasaktaḥ /
dātā samaḥ satyaparaḥ kṣamāvānāptopasevī ca bhavatyarogaḥ //
artheṣvalabhyeṣvakṛtaprayatnaṃ kṛtādaraṃ nityamapāyavatsu /
jitendriyaṃ nānupatānti rogāstatkālayuktaṃ yadi nāsti daivam //
kāle 'nukūlo viṣayā manojñā dharmyāḥ kriyāḥ karma sukhānubandhi /
sattvaṃ vidheyaṃ viśadā ca buddhirbhavanti dhīrasya sadā sukhāya //
Original text: Aṣṭāṅgasaṃgraha · Edition: e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0