Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ashtanga Sangraha · Chapter 1.40

1.40.1

athāto 'gnikarmavidhimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

1.40.2

agniḥ kṣārādapi garīyānauṣadhaśastrakṣārairasiddhānāṃ taddāhasiddherapunarbhavācca /
tatrāgnikarma tvaci māṃse sirāsnāyusandhyasthiṣu ca prayujyate /
tatra maśatilakālakacarmakīlasarukstabdhapramlānāṅgābhiṣyandādhimanthaśirobhrūśaṅkhalalāṭarujārditeṣu sūryakāntapippalyajāśakṛdgodantaśaraśalākābhistvagdāho yathāsvamabhiṣyandādiṣu tu bhrūśaṅkhalalāṭadeśeṣu /
granthyarbudārśobhagandaragaṇḍamālāślīpadāntravṛddhiduṣṭavraṇagatināḍyavagāḍhapūyālasakeṣu jāmbavauṣṭhasūcīśalākāghṛtaguḍamadhumadhūcchiṣṭatailavasāhematāmrāyorūpyakāṃsyairmāṃsadāhaḥ /
sirāsnāyusandhyasthicchadeśoṇitātipravṛttidantanāḍīśliṣṭavartmopapakṣmalagaṇaliṅganāśāsamyagvyadheṣu jāmvavauṣṭhasūcīśalākāmadhumadhūcchiṣṭAguḍasnehaiḥ sirādidāhaḥ //

1.40.3

na tu dahedbhinnakoṣṭhamantaśśoṇitamanuddhṛtaśalyamanekavraṇapīḍitamuṣṇe ca kāle tathā kṣārānarhaṃ ca ātyayike tu vyādhau kṛtoṣṇapratīkārasya picchilamannamaśitavato 'gnikarma kuryāt //

1.40.4

atha dāhārhamāturaṃ kṛtasvastyayanamupahṛtasarvopakaraṇaṃ prākśiraḥsaṃviṣṭamāptāvalambitaṃ kṛtvā vaidyo nirdhūmabṛhatsthiradīptakhadirabadarādyaṅgārairayoghaṭanaprakāreṇa bhastrānilādhmātairvyajanena cordhvānirgacchajjvālatayāpāditāpadyamānabhāsurāgnivarṇairjāmbavauṣṭhādibhirvyādhipradeśavaśādvalayārdhacandasvastikāṣṭāpadabindurekhāpratisāraṇavikalpena muhurmuhurhitopahitābhirvāgbhiradbhiścāturamāśvāsayan dahedā samyagdāhaliṅgotpatteḥ /
ucchūnasuṣirapralūnadantanāḍīsajantuduṣṭavraṇeṣu tu snehamadhūcchiṣṭamadhuguḍeḥ pūrayitvā dahet /
samyagdagdhe ca madhusarpiṣī dadyācchītasnigdhāśca pradehān //

1.40.5

samyagdagdhaliṅgaṃ punassaśabdaṃ dahanaṃ durgandhitvaṃ tvaksaṅkocaśca tvagdagdhe /
kapotavarṇatvamalpaśopharujatā śuṣkasaṅkucitavraṇatā ca māṃsadagdhe /
kṛṣṇonnatavraṇatvaṃ sthite ca rakte lasīkāsrutiḥ sirādagdhe /
kṛṣṇāruṇakarkaśasthiravraṇatā snāyvādidagdhe ca /
durdagdhātidagdhayostu pramādadagdhavallakṣaṇam /
cikitsitaṃ ca //

1.40.6

pramādadagdhaṃ punaścaturvidhaṃ bhavati /
tutthaṃ durdagdhaṃ samyagdagdhamatidagdhaṃ ca /
tatra yadvivarṇamūṣyate 'timātraṃ tattutham /
yatrottiṣṭhanti sphoṭāstīvroṣādāharuja ścirāccopaśāmyanti taddurdagdham /
pakvatālaphalavarṇaṃ samasthitaṃ pūrvalakṣaṇayuktaṃ ca samyagdagdham /
atidagdhe tūgrarujatā dhūmāyanaṃ māṃsāvalambanaṃ sirādivyāpado gambhīravraṇatā jvaradāhatṛṇmūrchācchardayaḥ śoṇitātipravṛttistannimittāścopadavāḥ kṛcchreṇa rohaṇaṃ rūḍhe ca vivarṇateti /
snehadāhastu kaṣṭataro bhavati /
sa hi snehasya sūkṣmamārgānusāritvād dūramanupraviśatīti /
bhavati cātra //

1.40.7

tutthasyagnipratapanaṃ kāryamuṣṇaṃ ca bheṣajam /
styāne rakte himairnoṣmā niṣkrāmati yato bahiḥ //

1.40.8

vedanā vardhate tena rudhiraṃ ca vidahyate /
uṣṇaṃ niṣkrāmayat kuryādūṣmāṇaṃ mandatāṃ rujaḥ //

1.40.9

śītāmuṣṇāṃ ca durdagdhe kriyāṃ kṛtvā tataḥ punaḥ /
ghṛtālepanasekāṃstu śītānevāvacārayet //

1.40.10

samyagdagdhe tavakṣīrīplakṣacandanagairikaiḥ /
sāmṛtaiḥ saghṛtairlepaḥ kalkairvānūpamāṃsajaiḥ //

1.40.11

śāntoṣmaṇi paraṃ kuryāt pittavidradhisādhanam /
atidagdhe viśīrṇānimāṃsānyud vṛtya śītalām //

1.40.12

kriyāṃ kuryāttataḥ paścācchālitaṇḍulakaṇḍanaiḥ /
tindukītvakkaṣāyairvā piṣṭaiḥ sājyaiḥ prelepayet //

1.40.13

guḍūcyāśchādayet patrairathavaupodakairvraṇam /
bheṣajaṃ cāsya kurvīta sarvaṃ pittavisarpavat //

1.40.14

snehadagdhe bhṛśataraṃ rūkṣaṃ tatra tu yojayet /
śastrakṣārāgnayo yasmānmṛtyoḥ paramamāyudham /
apramatto bhiṣak tasmāttān samyagavacārayet //

1.40.15

iti tantrasya hṛdayaṃ sūtrasthānaṃ samāpyate /
atrārthāḥ sūtritāḥ sūkṣmāḥ pratanyante hi sarvataḥ //

Original text: Aṣṭāṅgasaṃgraha · Edition: e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc