Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ashtanga Sangraha · Chapter 1.37

1.37.1

athātaḥ śalyāharaṇavidhiṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

1.37.2

trividhā hi gatiḥ śalyānāmūrdhvamadhastiryak ca /
sā punaḥ pratyekamṛjuvakrabhedena dvividhā //

1.37.3

tatra dhyāmaṃ piṭakācitaṃ śophavedanāvantaṃ muhurmuhuḥ śoṇitāsrāviṇaṃ budbudavadudgataṃ mṛdumāṃsaṃ ca vraṇaṃ saśalyaṃ vidyāt //

1.37.4

viśeṣatastu tvaggate śalye vivarṇaḥ śopho bhavatyāyataḥ kaṭhinaśca /
māṃsagate śophābhivṛddhiḥ śalyamārgānupasaṃrohaḥ pīḍanāsahiṣṇutā coṣaḥ pākaśca //

1.37.5

peśyantarasthe śophavarjyaṃ māṃsaprāptavat /
sirāgate sirādhmānṃ śūlaṃ ca /
snāvagate snāvajālāvakṣepaṇaṃ saṃrambhaścograruk //

1.37.6

srotogate srotasāṃ svakarmaguṇahāniḥ /
dhamanīsthe saphenaṃ raktamīrayannanilaḥ saśabdo nirgacchatyaṅgapīḍā hṛllāsaśca /
asthigate vividhā vedanāḥ śophaśca //

1.37.7

sandhigate 'sthivacceṣṭoparodhaśca /
asthisandhigate 'sthipūrṇatā saṅgharṣo balavāṃśca //

1.37.8

koṣṭhagate tvāṭopānāhau mūtrapurīṣāhāradarśanāni ca vraṇamukhādbhavanti /
marmagate marmaviddhavat //

1.37.9

yathāyathaṃ copadiṣṭaiḥ parisrāvaistvagādiṣu śalyamupalakṣayet /
sūkṣmagatiṣu śalyeṣvetānyeva lakṣaṇānyavispaṣṭāni bhavanti //

1.37.10

śuddhadehānāmanulomasanniviṣṭānyuparuhyante /
doṣaprakopavyavāyavyāyāmābhighātebhyaśca pracalitāni punarābādhayanti //

1.37.11

tatra tvakpranaṣṭe snigdhasvinnāyāṃ mṛnmāṣayavagodhūmagomayacūrṇamarditāyāṃ tvaci yatra saṃrambho vedanā vā bhavati /
yatra vā styānaṃ sarpirnihitamāśu vilīyate /
pralepo vā śuṣyati /
tatra śalyaṃ jānīyāt /
māṃsapranaṣṭe snehādibhiḥ kriyābhirāturamupapādayet /
karśitasya ca śithilībhūtamanavabaddhaṃ kṣubhyamānaṃ yatra yatra saṃrambhaṃ vedanāṃ vā janayati tatra śalyam //

1.37.12

evaṃ koṣṭhāstnipeśīvivareṣvapi //

1.37.13

sirāsrotodhamanīsnāvapraṇaṣṭe khaṇḍacakramaśvayuktaṃ rathamāropyāturaṃ viṣame 'dhvani śīghraṃ nayet /
tataḥ saṃrambhādibhirjānīyāt //

1.37.14

sandhipraṇaṣṭe snehasvedopapannaṃ sandhiṃ prasāraṇākuñcanabandhanapīḍanairupācaran pūrvavadavagacchet /
asthipraṇaṣṭe snigdhasvinnānyasthīni bandhanapīḍanābhyāṃ bhṛśamupacaraṃstadvadupalakṣayet //

1.37.15

marmapraṇaṣṭe tvananyabhāvānmāṃsādibhyo marmaṇāmuktaṃ parīkṣaṇaṃ bhavati //

1.37.16

sāmānyalakṣaṇaṃ tūcchritahastiskandhāśvamādrurohaṇadrutayānalaṅghanaplavanavyāyāmairjambhodgārakāsakṣavathuṣṭhīvanahasanaprāṇāyāmairmalaśukrotsargairvā yatra saṃrambho vedanā vā bhavati /
yatra vā svalpe 'pyāyāse svāpo gauravaṃ ghaṭṭanaṃ śopho vā syāttatra śalyamādiśet //

1.37.17

samāsataścaturvidhaṃ śalyaṃ bhavati /
vṛttadvitricaturasrabhedena /
tadadṛśyamānaṃ vṛttasaṃsthānādanumimīta //

1.37.18

sarvaśalyānāṃ mahatāmāharaṇe dvāvevopāyau pratilomo 'nulomaśca //

1.37.19

tatra pratilomamarvācīnamānayedanulomaṃ parācīnam /
tiryaggataṃ yataḥ sukhāhāryaṃ bhavati /
tataḥ chitvāpaharet //

1.37.20

pratilomamanuttuṇḍitaṃ chedanīyaṃ pṛthumukhaṃ ca śalyaṃ nirghātayet /
tathā kakṣyāvaṅkṣaṇoraḥparaśukāntarapatitāni //

1.37.21

naiva cāharedviśalyaghnaṃ marmapraṇaṣṭaṃ vāśophavedanaṃ pākavirahitam //

1.37.22

atha hastaprāpyaṃ śalyaṃ hastenāharet /
tadaśakyaṃ yathāyathaṃ yantreṇa /
tathāpyaśakyaṃ śastreṇa viśasya tato nirlohitaṃ vraṇaṃ kṛtvāgnighṛtamadhuprabhṛtibhiḥ svedayitvāvadahya tarpayitvā sarpirmadhubhyāṃ badhvācārikamādiśet /
sirāsnāvalagnaṃ śalākāgreṇābhimocyāharet /
hṛdaye 'bhivartamānaṃ śalyaṃ śītajalādibhirudvejitasyāharet /
yathāmārgaṃ durāharamanyato 'pyevamāharet //

1.37.23

asthivivarapraṇaṣṭamasthividaṣṭaṃ vāvagṛhya padbhyāṃ puruṣaṃ yantreṇāpakarṣet /
aśakyamevaṃ vā balavadbhiḥ sugṛhītasya yantreṇa grāhayitvā śalyavāraṅgaṃ pratibhujya vā dhanurguṇairekato badhvānyataśca pañcāṅgyā susaṃyatasyāśvasya vaktrakaṭake badhnīyāt /
athainamevaṃ kaśayā tāḍayedyathonnamayañchiro vegena /
śalyamuddharati //

1.37.24

dṛḍhāṃ vā vṛkṣaśākhāmavanamya tamyāṃ pūrvavad badhvoddharet //

1.37.25

durbalavāraṅgaṃ tu kuśābhirbadhvā /
śvayathugrastavāraṅgamutpīḍya śvayathum //

1.37.26

adeśottuṇḍitamaśmamudgaraprahāreṇa vicālya yathāmārgameva //

1.37.27

karṇavattu yantreṇa vimṛditakarṇaṃ kṛtvā /
nāḍīyantreṇa va bahumukhena yathāsvamupasaṅgṛhya śalākāyantreṇānyena vā pūrvavadāharet /
anulomamakarṇamanalpavraṇamukhamayaskāntena /
pakvāśayagataṃ virecanena //

1.37.28

vātaviṇmūtragarbhasaṅgaṃ pravāhaṇena duṣṭavātaviṣastanyādīnyāsyaviṣāṇacūṣaṇena //

1.37.29

kaṇṭhasrotogate tu śalye bisaṃ saktaṃ sūtraṃ kaṇṭhe praveśayet /
atha tadgṛhītaṃ vijñāya śalyaṃ samameva sūtraṃ bisaṃ cākṣipet /
bisābhāve mṛṇāle 'pyayameva vidhiḥ /
jātuṣe tu kaṇṭhasakte kaṇṭhe nāḍīṃ praveśayettadā cāgnitaptāṃ sūkṣmamukhīṃ śalākāmatha tāṃ gṛhītaśalyāṃ śītābhiradbhiḥ pariṣicya sthirībhūtāmāharet /
ajātuṣe 'pyevameva prataptāṃ jatumadhūcchiṣṭānyatarapradigdhāṃ śalākām /
matsyakaṇṭakamanyadvā tādṛgasthiśalyaṃ kaṇṭhalagnaṃ sūtreṇa sūtraplotena vā veṣṭitayāṃgulyāpaharet /
athavā keśoṇḍukaṃ dṛḍhadīrghasūtrabaddhaṃ dravopahitaṃ pāyayedvāmayecca /
vamataśca śalyaikadeśasaktaṃ sūtraṃ sahasaivākṣipet /
mṛdunā vā dantadhāvanakūrccenāpaharet /
parato vā praṇudet /
vāloṇḍuke vilagne tadvat kaṇṭakam //

1.37.30

kṣatakaṇṭhaśca triphalācūrṇaṃ madhughṛtasitopetamanukaṇṭhayan lihyāt //

1.37.31

apāṃ pūrṇaṃ puruṣamavākcirasamavapīḍayeddhunuyādvāmayecca bhasmarāśau vā nikhanyādāmukhāt /
anyathā hyunmārgagāmibhiradbhirādhmānakāsaśvāsapīnasendriyopaghātajvarādayaḥ śleṣmavikārā mṛtyuśca /
tatra yathāsvaṃ kaphe pratikuryāt /
grāsaśalyamambunā praveśayet /
skandhe vā muṣṭinābhihanyāt /

1.37.32

tathā nirbhujya vartma vartmagatamapanīya coṣṇāmbubāṣpasvedaṃ samadhumadhukakvāthena sarpiṣā ca pariṣekaṃ kuryāt /
svayamapi śalyamaśrukṣavathukāsodgāramūtrapurīṣānilairnayanādibhyo 'ṅgāvayavebhyaḥ patati //

1.37.33

kīṭe karṇasrotaḥpraviṣṭe todo gauravaṃ bharabharāyamāṇaṃ ca bhavati spandamāne cāpyadhikaṃ vedanā /
tatra salavaṇenāmbunā madhukayuktena madyena vā sukhoṣṇena pūraṇam /
nirgate ca kīṭe tadutsarjanam /
tatraiva tu mṛte pākakothakledā bhavanti /
teṣu karṇasrāvoktaṃ kuryāt /
pratīnāhoktaṃ ca /
toyapūrṇaṃ karṇaṃ hastonmathitena tailāmbunā pūrayet /
pārśvāvanataṃ vā kṛtvā hastenāhanyānnāḍyā vā cūṣayet /
bhavanti cātra ślokāḥ //

1.37.34

jāuṣaṃ hemarūpyādidhātujaṃ ca cirasthitam /
ūṣmaṇā prāyaśaḥ śalyaṃ dehajena vilīyate //

1.37.35

viṣāṇaveṇudārvasthidantavālopalāni tu /
śalyāni na viśīryante śarīre mṛnmayāni ca //

1.37.36

viṣāṇaveṇvayastāladāruśalyaṃ cirādapi /
prāyo nirbhujyate taddhi pacatyāśu palāsṛjī //

1.37.37

śalye māṃsāvagāḍhe cet sa deśo na vidahyate /
tatastaṃ mardanasvedaśuddhikarśanabṛṃhaṇaiḥ //

1.37.38

tīkṣṇopanāhapānānnaghanaśastrapadāṅkanaiḥ /
pācayitvā harecchalyaṃ pāṭanaiṣaṇapīḍanaiḥ //

1.37.39

śalyapradeśayantrāṇāmavekṣya bahurūpatām /
taistairupāyairmatimān śalyaṃ vidyāttathāharet //

1.37.40

vraṇe praśānte prānteṣu nātisparśāsahiṣṇuṣu /
alpe śophe ca tāpe ca niḥśalyamiti nirdiśet //

1.37.41

kāya eva paraṃ śalyaṃ nijadoṣamalāvilaḥ /
śalye śalyaṃ śarādyaṃ tu viśeṣāttena cintyate //

Original text: Aṣṭāṅgasaṃgraha · Edition: e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc