Ashtanga Sangraha · Chapter 1.26

athātaḥ svedavidhiṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

caturvidho 'gnisvedo bhavati tāpopanāhadravoṣmabhedena /
tatra tāpasvedaḥ pāṇikāṃsyaphālavālukāvastraghaṭikādibhiḥ sākṣādagninā ca prayoktavyaḥ //

upanāhasvedastu sarvagandhadhānyasarṣapakiṇvavacādevadārurāsnairaṇḍamūlamadhukaśatāhvāsurākiṭṭādivātaharadravyacūrṇairyavagodhūmaśakalairānūpāsṛkpittaśiraḥpādāmiṣaveśavāraiśca /
tathā śleṣmasaṃsṛṣṭe vāyau surasādibhiḥ /
pittasaṃsṛṣṭe ca padmakādibhiḥ /
pṛthak sahitairvā /
kṣīraśuktadhānyāmlalavaṇamastupragāḍhaiḥ susnigdhaiḥ sukhoṣṇaiḥ sālvalābhidhānaistairbahuśaḥ pradihyoṣṇavīryāpūtisṛduromacarmabhistadabhāve ghanavātaharapatrāvikakauśeyairupanaddhamaṅgamahasthitaṃ vidāhaparihārārthaṃ niśi muñcet /
divā niśi baddham /
doṣakālavalavaśena vā //

dravasvedastu dvividhiḥ /
pariṣeko 'vagāhaśca /
tatra śigruvaraṇāmrātakamūlakasarṣapasurasārjakavāsāvaṃśāśmantakāśokaśirīṣārkakarañjairaṇḍamālatīpatrabhaṅgapūtīkadaśamūlādivātaharairdravyairmastusalilasurākṣīraśuktādibhiḥ kvathitaiḥ pūrvoktaiśca yathādoṣaṃ pṛthak sahitairvā kumbhīrvarṣalikāḥ praṇālīrvā pūrayitvā vātaharasiddhasnehābhyaktamanabhyaktaṃ vopaviṣṭaṃ kiliñje vā śayānamekāṅge sarvāṅge vā vastrāvacchanne pariṣecayet /
tairevādbhiḥ pūrṇe mahati kaṭāhe kuṇḍe droṇyāṃvāvagāhayet //

ūṣmasvedaḥ punaraṣṭadhā bhidyate /
piṇḍaḥ saṃstaro nāḍī ghanāśma kumbhī kūpaḥ kuṭī jentākaśca /
tatra mṛtkapālapāṣāṇaloṣṭalohapiṇḍānagnivarṇān sandaṃśena gṛhītvāmbhasyamle vā nimajjayet tairārdrāvakivastreṇa veṣṭitaiḥ śleṣmamedobhūyiṣṭhaṃ sarujamaṅgaṃ granthimadvā svedayet /
pāṃsusikatāgavādipurīṣadhānyabusapulākapalalairvāmlotkvathitaiḥ pūrvavadveṣṭitaiḥ /
gavādiśakṛtārdreṇa piṇḍīkṛtenopanāhadravyotkārikākṛsaramāṃsapiṇḍairvā vātarogeṣviti piṇḍasvedaḥ /
sa eva saṅkarākhyaḥ //

yathārhasvedadravyāṇi pihitamukhāyāmukhāyāṃ samyagupasvedya nivātaśaraṇaśayanasthe kiliñje prastīryāvikakauśeyavātaharapatrānyatamottarapracchade rauravājinaprāvārādibhiḥ svavacchannaṃ svedayediti saṃstarasvedaḥ //

pūrvavadevopasvedyokhāmukhe 'nyāmukha /
nāḍīmūlacchidrapramāṇapārśvacchidrāmupasandhāyāvalipya ca pārśvacchidrasthayā nāḍyā śaroṣikāvaṃśadalakiliñjakarañjapatrānyatamakṛtayā gajāgrahastasaṃsthānayā vyāmadīrghayādhyarddhavyāmadīrghayā vā svāyāmacaturbhāgāṣṭabhāgapariṇāhamūlāgrasrotasā sarvatovātaharapatrasaṃvṛtachidrayā dvistrirvā vinamitayā sukhopaviṣṭasya svabhyaktaprāvṛteṅge bāṣpamupaharet /
bāṣpo hyanṛjugāmī vihatacaṇḍavegastvacamavidahan sukhaṃ svedayatīti nāḍīsvedaḥ //

puruṣāyāmamātramadhikaṃ vā ghanaṃ samaṃ ca śilātalaṃ bhūpradeśaṃ vā vātaharadārudīptenāgninā sarvatastāpayitvāgnimapohyoṣṇodakāmlādibhirabhyukṣya yathoktapracchade saṃstaravatsvedayediti ghānāśmasvedaḥ //

pūrvavat svedadravyāṇi kumbhyāmutkvāthyāśliṣyopaviṣṭastadvadūṣmāṇaṃ gṛhṇīyāt /
bhūmau vā tāṃ nikhāya tadūrdhvamāsanaṃ śayanaṃ vā nātighanapracchadaṃ paritaḥ pralambamānakuthākambalagoṇikaṃ nidhāya tatrasthasyoṣmāṇaṃ gṛhṇataḥ kumbhyāmagnivarṇānayoguḍānupalāṃśca śanairnimajjayediti kumbhīsvedaḥ //

śayanasyādhovistāradviguṇakhāte kūpe vātaharadārukarīṣānyatarapūrṇadagghe vigatadhūme svāstīrṇaśayanasthaṃ svedayediti kūpasvedaḥ //

kuṭīṃ nātyuccavistārāṃ vṛttāmacchidrāmupanāhakalkaghanapradigdhakuḍyāṃ sarvatovidhūmapradīptakhadirāṅgārapūrṇahasantikāsamūhaparivṛtāṃ vidhāya tanmadhye ca śayyāṃ tatrasthaṃ svedayediti kuṭīsvedaḥ //

atha jentākaṃ cikīrṣurbhūmiṃ parīkṣeta /
pūrvasyāmuttarasyāṃ vā diśi guṇavati praśastabhūmibhāge /
deśe kṛṣṇamṛttike vā /
suvarṇavarṇamṛttike parighāpuṣkariṇyādīnāṃ jalāśayānāmanyatamasya kūle /
dakṣiṇe paścime vā sutīrthe samasuvibhaktabhūmibhāge /
saptāṣṭau vāratnīrapakramyodakāt prāṅmukhamudaṅmukhaṃ vābhimukhatīrthaṃ kūṭāgāraṃ kārayet /
utsedhavistārataḥ paramaratnayaḥ ṣoḍaśa /
samantātsuvṛttaṃ mṛtkarmasaṃpannamanekavātāyanam /
asya ca kūṭāgārasyāntaḥ samantato bhittimaratnivistārocchrāyāṃ piṇḍikāṃ kārayedākavāṭāt /
madhye cāsya kūṭāgārasya kiṣkumuktaṃ dvipuruṣapramāṇaṃ mṛnmayaṃ kandusaṃsthānaṃbahusūkṣmacchidramaṅgārakoṣṭhakastambhaṃ sāpidhānaṃ kārayet /
taṃ ca khādirāṇāmaśvakarṇānāṃ vā kāṣṭhānāṃ pūrayitvā dīpayet /
sa yadā jānīyātsādhudagdhāni kāṣṭhāni vigatadhūmānyavataptaṃ sarvamagninā tadagnigṛhaṃ svedayogyena coṣmaṇā yuktamiti /
tatrainaṃ vātaharābhyaṅgābhyaktagātraṃ vastrāvacchannaṃ praveśayet /
anuśiṣyātsaumya praviśa kalyāṇāyārogyāya ca /
praviśya caināṃ piṇḍikāmāruhya ṣārśvāparapārśvābhyāṃ yathāsukhaṃ śayīthāḥ /
na ca tvarayāsvedamūrchāparītenāpi piṇḍikaiṣā vimoktavyāprāṇocchvāsāt /
bhraśyamāno hyataḥ piṇḍikāvakāśād dvāramanadhigacchan svedamūrcchā parītatayā sadyaḥ prāṇān jahyāḥ /
tasmāt piṇḍikāmenāṃ na kathañcana muñcethāḥ /
tvaṃ yadā jānīyā vigatābhiṣyandamātmānaṃ samyak prasrutasvedapicchaṃ sarvasroto vimuktaṃ laghubhūtamapagatavibandhastambhasuptivedanāga ravamiti /
tataḥ piṇḍikānusāreṇa dvāraṃ prapadyethāḥ /
niṣkramya ca cakṣuṣoḥ paripālanārthamatisvinno 'pi na sahasā śītodakamanupraviśethāḥ /
samyak svinnastvapagatasantāpaklamo muhūrtāt sukhoṣṇena vāriṇā yathānyāyaṃ pariṣikto 'śnīyāditi jentākasvedaḥ //

teṣāṃ viśeṣatastāpoṣmasvedau kaphe prayojayet /
upanāhamanile /
kiñcit pittasaṃsṛṣṭe 'nyatarasmin dravamiti //

anāgneyaṃ punarmedaḥkaphāvṛte vāyau nivātasadanaguruprāvaraṇabahumadyapānavyāyāmakṣudātapaniyuddhādhvabhārabharaṇāmarṣabhayaiḥ /
upanāhaṃ ca pittānvaye pūrvoktenaiva vidhināgnirahitamiti /
bhavati cātra //

nivāte 'ntarbahiḥsnigdho jīrṇānnaḥ svedamācaret /
vyādhivyādhitadeśarttuvaśānmadhyavarāvaram //

kaphārto rūkṣaṇaṃ rūkṣo rūkṣasnigdhaṃ kaphānile /
āmāśayagate vāyau kaphe pakvāśayāśrite //

rūkṣapūrvaṃ tathā snehapūrvaṃ sthānānurodhataḥ /
alpaṃ vaṅkṣaṇayoḥ svalpaṃ dṛṅbhuṣkahṛdaye na vā //

padmotpalādibhiḥ saktupiṇḍyā vācchādya cakṣuṣī /
śītairmuktāvalīpadmakumudotpalabhājanaiḥ //

muhuḥ karaiśca toyardraiḥ svidyate hṛdayaṃ spṛśet /
śītaśūlakṣaye svinno jāte 'ṅgānāṃ ca mārdave /
syācchanairmṛditaḥ snātastataḥ snehavidhiṃ bhajet //

pittāsrakopatṛṇmūrcchāsvarāṅgasadanabhramāḥ /
sandhipīḍājvaraśyāvaraktamaṇḍaladarśanam //

svedātiyogācchardiśca tatra stambhanamauṣadham /
viṣakṣārāgnyatīsārachardimehātureṣu ca //

svedanaṃ guru tīkṣṇoṣṇaṃ prāyaḥ stambhanamanyathā /
dravasthirasarasnigdharūkṣasūkṣmaṃ ca bheṣajam //

svedanaṃ stambhanaṃ ślakṣṇarūkṣasūkṣmasaradravam /
prāyastiktaṃ kaṣāyaṃ ca madhuraṃ ca samāsataḥ //

stammitaḥ syāt bale labdhe yathoktāmayasaṅkṣayāt /
stambhatvaksnāyusaṅkocakampahṛdvāgghanugrahaiḥ //

pādauṣṭhatvakkaraiḥ śyāvairatistambhitamādiśet /
na svedayedatisthūlarūkṣadurbalamūrcchatān /
stambhanīyakṣatakṣīṇākṣāmamadyavikāriṇaḥ //

timirodaravīsarpakuṣṭhaśoṣāḍhyarogiṇaḥ /
pītadugdhadadhisnehamadhūn kṛtavirecanān //

bhraṣṭadagdhagudaglānikrodhaśokabhayārditān /
kṣuttṛṣṇākamalāpāṇḍumehinaḥ pittapīḍitān //

garbhiṇīṃ puṣpitāṃ sūtāṃ mṛdu vātyayike gade /
śvāsakāsapratiśyāyahidhmādhmānavibandhiṣu /
svarabhedānilavyādhipakṣāghātāpatānake //

aṅgamardakaṭīpārśvapṛṣṭhakukṣihanugrahe /
mahattve muṣkayoḥ khalyāmāyāṃme vātakaṇṭake //

mūtrakrcchrārbudagranthiśukrāghātāḍhyamārute /
vepathuśvayathusvāpastambhajṛmbhāṅgagaurave //

karṇamanyāśiraḥkoṣṭhajaṅghāpādorurukṣu ca /
svedaṃ yathāyathaṃ kuryāttadauṣadhavibhāgataḥ //

svinno 'nnaṃ pathyamaśnīyāddoṣarogānurodhataḥ /
tadahaḥ svinnasarvāṅgo vyāyāmaṃ sutarāṃ tyajet //

agnerdīptiṃ mārdavaṃ tvakprasādaṃ bhaktaśraddhāṃ srotasāṃ nirmalatvam /
kuryāt svedo jāḍyatandrāpahāraṃ stabdhān sandhīṃśceṣṭayatyāśu cāsya //

snehaklinnāḥ koṣṭhagā dhātugā vā srotolīnā ye ca śākhāsthisaṃsthāḥ /
doṣāḥ svedaiste dravīkṛtya koṣṭhaṃ nītāḥ samyak śuddhibhirnirhriyante //