Ashtanga Sangraha · Chapter 1.15

athāto mahākaṣāyasaṅgrahamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

ānantyādauṣadhānāmāmayānāṃ cānantā eva kaṣāyāḥ /
ye tu sutarāmupayogavantaḥ prakarṣavartino vā te jīvanīyādisaṃjñāḥ /
pratyekaṃ daśakaṣāyasaṃyogāt pañcacatvāriṃśanmahākaṣāyā vakṣyante /
tatpratipatyarthameva mandabuddhīnām /
buddhimatāmudāharaṇāmātrapradarśanārtham /
śakyaṃ hi buddhimadbhiḥ svāduśītasnigdhādīn jīvantyādiṣu sādhāraṇān guṇānālocya kṣīrekṣudrākṣākṣoḍavidārīkandādiṣvapi tadguṇeṣu jīvanīyāditvamavadhārayitum /
yathoktānusaraṇameva tu śreyo mandabuddheriti /
vyastāśca te catvāri pañcāśadadhikāni tadabhidhānānyeva /
yadyapi tāni tānyeva dravyāṇīti dravyasaṅkaraḥ kaṣāyeṣu tathāpi na saṃjñāvirodhaḥ /
ekasyāpi bahukāryanirvartanāt /
tatra lavaṇavarjyā rasāḥ kalpanāyāṃ kaṣāyā ityucayante /
tadyonitvāt /
lavaṇasya yato niryāsādikalpanānāmasambhavaḥ /
pṛthagupayogopakārarahitatvācca nairathakyamiti //

bhavati cātra /
jīvantīkākolyau dve mede mudgamāṣaparṇyau ca /
ṛṣabhakajīvakamadhukaṃ ceti gaṇo jīvanīyākhyaḥ //

vāṭyā balā payasyākākolyāvikṣuvājigandhe ca /
kṣīriṇirājakṣavake bhāradvājī ca bṛṃhaṇīyo 'yam //

haimavatī ciribilvaṃ mustā kuṣṭhaṃ vacā haridre ca /
citrakakaṭukātiviṣā vargoyaṃ lekhanīyākhyaḥ //

arkairaṇḍau citrā citrakaciribilvaśaṅkhinīsaralā /
hemakṣīrī kaṭukā vahnimukhī bhedanīyo 'yam //

madhumadhukapṛśniparṇīkaṭphalalodhrapriyaṅgudhātakyaḥ /
ambaṣṭhakī samaṅgā mocarasaśceti sandhānaḥ //

hiṅgumaricāmlavetasa dīpyakabhallātakāsthisaṃyogāt /
vargaḥ sapañcakolo nirdiṣṭo dīpanīyo 'yam //

aindryatirasā payasyā ṛṣyaproktā sthirā balātibalā /
iti balyo daśako 'yaṃ hayagandhā rohiṇī ṛṣabhaḥ //

candanatuṅgapayasyā sitālatāmadhukapadmakośarim /
varṇyo gaṇoyamudito mañjiṣṭhāsārivāsahitaḥ //

haṃsapadībṛhatīdvayamṛdvīkāsārivekṣumūlāni /
kaiḍaryamadhukakṛṣṇāḥ savidāryaḥ kaṇṭhajananāni //

vṛkṣāmlabadaradāḍimakuvalāmrāmrātālikucakaramardam /
hṛdyaṃ samātuluṅgāmlavetasaṃ viddhi vargamimam //

nāgaracavikācitrakaviḍaṅgamūrvāmṛtāvacāmustāḥ /
sahapippalīpaṭolāstṛptighno 'yaṃ gaṇaḥ prathitaḥ //

kuṭajaphalabilvacitrakamahauṣadhaprativiṣāvacācavikāḥ /
dhanvayavāsaṃ pathyā dāruharidrāgaṇo 'yamarśoghnaḥ //

khadirāmalakāruṣkaraniśābhayāsaptaparṇakaravīrāḥ /
kuṣṭhāghnāścatuṅgulaviḍaṅgajātipravālāśca //

naladakṛtamālacandanasarṣapaghananimbakuṭajamadhukāni /
kaṇḍūṃ dāruharidrāsanaktamālāni nighnanti //

akṣīvamaricakebukaviḍaṅgagaṇḍīrakiṇihinirguṇḍyaḥ /
ghnanti krimīn śvadaṃṣṭrāviṣākhuparṇyastathā na cirāt //

mañjiṣṭhāśleṣmātakarajanīsuvahāśirīṣapālindyaḥ /
sailācandanakatkāḥ sasinduvārā viṣaṃ ghnanti //

śālikuśakāśaṣaṣṭikavīraṇadarbhekṣuvālikekṣūṇām /
tadvad gundrotkaṭayormūlamalaṃ stanyajananāya //

pāṭhānāgarasuratarughanāmṛtāsārivendrayavamūrvāḥ /
kaṭukākirātatiktaṃ vargo 'yaṃ stanyaśuddhikaraḥ //

medākākolīdvayavṛkṣaruhājīvakarṣabhakuliṅgāḥ /
śukrajanano gaṇo 'yaṃ saha jaṭilāśūrpaparṇībhiḥ //

kuṣṭhailavālukakaṭphalakāṇḍekṣvikṣvabdhiphenakośīraiḥ /
vasukekṣurakaiḥ śukraṃ śudhyet sakadambaniryāsaiḥ //

drākṣākākolīdvaya madhuparṇīmadhukajīvakavidāryaḥ /
snehopagāḥ samedā jīvantīśāliparṇīkāḥ //

saubhañjanakapunarnavavṛścīvakulatthamāṣabadarāṇi /
svedopagāni vidyāt sayavatilārkorupūgāni //

lājāmrabadaradāḍimayavaṣaṣṭikamātuluṅgasevyāni /
jambvāmrapallavāni ca vaminigrahaṇāni mṛtsā ca //

nāgaradhanvayavāsakavālakaparpaṭakacandanaguḍūcyaḥ /
bhūnimbaghanapaṭolī kustumbaryastṛṣaṃ ghnanti //

bṛhatīdvayavṛkṣaruhāpuṣkaramūlābhayākaṇāśṛṅgyaḥ /
hidhmāṃ nighnanti śaṭī durālabhā badarabījaṃ ca //

śāmānantā padmā kaṭvaṅgaḥ padmakesaraṃ lodhram /
dhātakikusumasamaṅgāmocarasāmrāsthi viḍgrahaṇam //

jambūsallakimadhukaṃ nīlotpalakacchurātilaśryāhvam /
bhṛṣṭā ca mṛt payasyā saśālmalī viḍvirajanāni //

jambvāmrodumbaravaṭakapītanaplakṣapippalāśmantam /
bhallātasomavalkaṃ mūtragrahaṇāy nirdiṣṭam //

kamalanalinakumuda madhukasaugandhikadhātakīlatākusumam mūtraṃ nayati virāgaṃ sotpalaśatapatrapuṇḍarīkaṃ ca //

vṛkṣādanīśvadaṃṣṭrādarbhetkaṭavasukavaśirakuśakāśāḥ /
mūtraṃ virecayeyurgundrā pāṣāṇabhedaśca //

drākṣāmalakapunarnabavṛścīvadurālabhābhayākṛṣṇāḥ /
kāsaṃ ghnanti saśṛṅgī tāmalakī kaṇṭakārī ca //

caṇḍāmlavetasaśaṭī tāmalakīsurasahiṅgujīvantyaḥ /
puṣkaramūlailāguruvargo 'yaṃ śvāsaśamanāya //

drākṣāpīluparūṣakamañjiṣṭhāsārivāmṛtāpāṭhāḥ /
triphalā ceti gaṇo 'yaṃ jvarasya śamanāy nirdiṣṭaḥ //

dāḍimaphalguparūṣakapriyālayavaṣaṣṭikekṣubadarāṇi /
śramanāśanāni vidyād drākṣākharjjūrasahitāni //

padmakalājośīraṃ madhukotpalasārivāsitodīcyam /
kāśmaryaphalaṃ candanameṣa gaṇo dāhahā proktaḥ //

natanāgarāguruvacādhānyakabhūtīkapippalīvyāghrayaḥ /
śītaṃ śamayantyacirāt syonākaḥ sāgnimanthaśca //

tindukapriyālavījakasaptacchadakhadirakadarabadarāṇi /
arimedavājikarṇau kakubhaścodardaśamanāni //

kākolyelā sevyaṃ nidigdhike śālipṛśniparṇyau ca /
ghnantyaṅgamardamacirācandanamadhukorubūkaṃ ca //

dīpyakamaricājājīgaṇḍīraṃ sājagandhamatha śūlam /
śamayati sapañcakolaṃ śophaṃ daśamūlamādyaṃ ca //

madhumadhukalājagairikaphalinīmocarasamṛtkapālāni /
saṃsthāpayanti rudhiraṃ rudhiraṃ ca saśarkaraṃ lodhram //

śailailavālukaṭphalamocarasāśokapadmakaśirīṣam /
sthāpayati vedanāmatha sahatuṅgakadambavidulaṃ ca //

kaiḍaryahiṅgucorakapalaṅkaṣāśokarohiṇivayasthāḥ /
pūtyarimedo jaṭilāgolomivacāśca saṃjñādāḥ //

aindrī dūrvāmoghāviṣvaksenā vyathā śivāriṣṭā /
brāhmī savāṭyapuṣpī śatavīryā sthāpayed garbham //

amṛtā pathyā dhātrī jīvantī śreyasī sthirāyuktā /
maṇḍūkaparṇyatirasā sthāpayati punarnavā ca vayaḥ //

iti nānāvidhavyādhivighātārthamudāhṛtāḥ /
yogā rogāturavaśāt kalpayettān yathāyatham //