Ashtanga Sangraha · Chapter 1.13

athāto 'gryasaṅgrahaṇīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

śreṣṭhamudakamāśvāsanastambhanakledanānām /
snānaṃ surā ca śramaharāṇām /
kṣīraṃ jīvanīyānām /
māṃsaṃ bṛṃhaṇīyānām /
rasaḥ prīṇanānām /
lavaṇamannadravyarucikarāṇām /
tindukamannadravyārucikarāṇām /
amlaṃ hṛdyānām /
kukkuṭo balyānām /
tailaṃ vātaśleṣmapraśamanānām /
sarpirvātapittapraśamanānām /
madhu śleṣmapittapraśamanānām /
svedo mārdavakarāṇām /
vyāyāmaḥ sthairyakarāṇām /
kṣāraḥ puṃstvopaghātinām /
āmaṃ kapitthamakaṇṭhyānām /
āvikaṃ sarpirahṛdyānām /
mahiṣīkṣīraṃ svapnajananānām /
mandakaṃ dadhyabhiṣyandakarāṇām /
ikṣurmūtrajananānām /
yavāḥ purīṣajananānām /
jāmbavaṃ vātajananānām /
kulattho 'mlapittajananānām /
māṣāḥ śaṣkulyo 'vikṣīraṃ ca pittaśleṣmajananānām /
durālabhā pittaśleṣmopaśoṣaṇānām /
upavāso jvaraharāṇāṃ /
vṛṣo raktapittapraśamanānām /
kaṇṭakārikā kāsaghnānām /
lākṣā sadyaḥkṣataghnānām /
nāgabalābhyāsaḥ kṣatakṣayaghnānām /
puṣkaramūlaṃ hidhmāśvāsakāsapārśvaśūlāruciharāṇām /
ajāpayaḥ śoṣaghnastanyakararaktasaṅgrahaṇapraśamanānām /
mṛdbhṛṣṭaloṣṭaprasādaḥ charditṛṣṇātiyogapraśamanānām /
aruṣkaraścitrakamūlaṃ ca śuṣkārśaḥpraśamanānām /
kuṭajo raktarśaḥpraśamanānām /
lājāśchardighnānām /
yāvaśūkaḥ sraṃsanīyapācanīyārśoghnānām /
takrābhyāso 'rśaḥśvayathugrahaṇīdoṣaghṛtavyāpatpraśamanānām /
kravyānmāṃsābhyāso 'rśaḥśoṣagrahaṇīdoṣaghnānām /
mustaṃ saṅgrahaṇīyadīpanīyapācanīyānām /
ativiṣā saṅgrahaṇīyapācanīyasarvadoṣaharāṇām /
bilvaṃ saṅgrahaṇīyadīpanīyavātakaphapraśamanānām /
udīcyaṃ nirvāpaṇadīpanīyachardyatīsāraharāṇām /
kaṭvaṅgaṃ saṅgrahaṇīyadīpanīyānām /
kuṭajatvak śleṣmapittaraktasaṅgrahaṇīyopaśoṣaṇīyānām /
utpalakumudakiñjalko 'nantā ca saṅgrahaṇīyaraktapittapraśamanānām /
kāśmaryaphalaṃ raktasaṅgrahaṇīyaraktapittapraśamanānām /
gandhapriyaṅguḥ śoṇitapittātiyogapraśamanānām /
pṛśniparṇī raktasaṅgrahaṇīyadīpanīyapācanīyavātaharavṛṣyāṇām /
sālaparṇī vṛṣyasarvadoṣaharāṇām /
balā saṅgrahaṇīyabalyavātaharāṇām /
pippalīmūlaṃ dīpanīyapācanīyānāhaharāṇām citrakamūlaṃ dīpanīyapācanīyagudaśophaśūlaharāṇām /
gokṣurako mūtrakṛcchrānilaharāṇām /
haridrā pramehaharāṇām /
raktāvaseko vidradhivisarpapiṭakāgaṇḍamālāpaharāṇām /
eraṇḍatailābhyāso vardhmagulmānilaśūlaharāṇām /
laśuno gulmānilaharāṇām /
hiṅguniryāsaḥśchedanīyapācanīyānulomikavātakaphapraśamanānām /
amlavetaso bhedanīyadīpanīyānulomikavātakaphapraśamanānām /
uṣṭrīkṣīramudaraśvayathughnānām /
ayorajaḥ pāṇḍurogaghnānām /
khadiraḥ kuṣṭhaghnānām /
viḍaṅgaḥ kṛmighnānām /
rāsnā vātaharāṇām /
eraṇḍamūlaṃ vṛṣyavātaharāṇām /
guggulurmedonilaharāṇām /
amṛtā saṅgrahaṇīyadīpanīyavātaśleṣmaśoṇitavibandhapraśamanānām /
madanaphalaṃ vamanāsthāpanānuvāsanopayoginām /
trivṛtsukhavirecanānām /
caturaṅgulo mṛduvirecanānām /
snukpayastīkṣṇavirecanānām /
pratyakpuṣpī śirovirecanānām /
triphalātimiraghnānām /
guggulurvraṇyānām /
śirīṣo viṣaghnānām /
āmalakaṃ vayasthāpanānām /
harītakī pathyānām /
kṣīraghṛtābhyāso rasāyanānām /
samaghṛtasaktuprāśābhyāso vṛṣyodāvartaharāṇām /
saṅkalpo nakraretaśca vṛṣyāṇām //

daurmanasyamavṛṣyāṇām /
tailagaṇḍūṣābhayāso dantabalarucikarāṇām /
candanodumbaraṃ dāhanirvāpaṇalepanānām /
rāsnāgaruṇī śītāpanayanapralepanānām /
lāmajjakośīre dāhatvagdoṣasvedāpanayanapralepanānām /
kuṣṭhaṃ vātaharābhyaṅgopanāhopayoginām /
madhukaṃ cakṣuṣyavṛṣyakeśyakaṇṭhyabalyavirecanīyaropaṇīyānām /
ajīrṇāśanaṃ grahaṇīdūṣaṇānām /
viruddhavīryāśanaṃ ninditavyādhikarāṇām /
gurubhojanaṃ durvipākānām /
atimātrāśanamāmadoṣahetūnām /
yathāgnyabhyavahāro 'gnisandhukṣaṇānām /
yathāsātmyamāhāravihārau sevyānām /
ekāsanaśayanabhojanaṃ sukhanāśakarāṇām /
viṣamāśanamagnivaiṣamyakarāṇām /
kāle bhojanamārogyakarāṇām /
sudarśanamannaṃ śraddhājananānām /
vegadhāraṇamanārogyakarāṇām /
tṛptirāhāraguṇānām /
anaśanamāyuṣo hrāsakarāṇām /
pramitāśanaṃ gavedhukānnaṃ ca karśanīyānām /
uddālakānnaṃ rūkṣaṇīyānām madyaṃ saumanasyajananānām /
madyākṣepo dhīdhṛtismṛtiharāṇām /
strīṣvatiprasaṅgaḥ śoṣakarāṇām /
śukravegavinigrahaḥ ṣāṇḍhyakarāṇām pādābhyāmudvartanamannaśraddhājananānām /
sūnādarśanamannāśraddhājananānām //

mithyāyogo vyādhimukhānām /
rajasvalāgamanamalakṣmīmukhānām /
brahmacaryamāyuṣyāṇam /
paradāragamanamanāyuṣyāṇām /
ayathāprāṇamārambhaḥ prāṇoparodhinām /
viṣādo rogavarddhanānām /
harṣaḥ prīṇanānām /
śokaḥ śoṣaṇānām /
āśvāso balakarāṇām /
nirvṛtiḥ puṣṭikarāṇām /
puṣṭiḥ svapnakarāṇām /
svapnaḥ tandrīkarāṇām /
sarvarasābhyāso balakarāṇām /
ekarasābhyāso daurbalyārocakānyatamadoṣaprakopakarāṇām /
garbhaśalyamāhāryāṇām /
agnirāmastambhaśītaśūlodveṣṭakapraśamanānām /
ajīrṇamuddhāryāṇām /
bālo mṛdubheṣajārhāṇām /
vṛddho yāpyānām /
garbhiṇī tīkṣṇauṣadhavyavāyavyāyāmavarjanīyānām /
saumanasyaṃ garbhadhāraṇānām /
asaumanasyaṃ duḥkhajanānām /
sannipāto duścikitsyānām /
āmaviṣamacikitsyānām /
jvaraḥ śīghrarogāṇām /
kuṣṭhaṃ dīrgharogāṇām /
rājayakṣmā rogasamūhānām /
prameho 'nuṣaṅgiṇām /
jalaukaso 'nuśastrāṇām /
bastiryantrāṇām /
himavānauṣadhabhūmīnām /
soma auṣadhīnām /
marubhūmirārogyadeśānām /
ānūpabhūmirahitadeśānām /
nirdeśakāritvamāturaguṇānām /
anirdeśakāritvamariṣṭānām /
bhiṣakcikitsāṅgānām /
siddhirvaidyāṅgānām /
nāstiko varjyānām /
laulyaṃ kleśakarāṇām /
ātmavattopakāriṇām /
śāstrasahitastarkaḥ sādhakānām /
dṛṣṭakarmatā nissaṃśayakarāṇām /
asamarthatā bhayaṃkarāṇām /
tadvidyasambhāṣā buddhivarddhanānām /
ācāryaḥ śāstrādhigamahetūnām /
āyurvedo 'mṛtānām /
sadvaidyadveṣaḥ prāṇatyāgahetūnām /
sadvacanamanuṣṭheyānām /
vāyuḥ prāṇasaṃjñāpradānahetūnām /
sarvasanyāsaḥ sukhānāmiti /
tatrodakāgnimṛdbhṛṣṭaloṣṭaprasādatakrābhyāsaraktāvasekairaṇḍatailābhyāsoṣṭrīkṣīramadanaphalamadyākṣepaikarasagarbhiṇīnāmekaikasmāt samudāyācca nirddhāraṇam /
puṣkaramūlādīnāṃ tu samudāyādeveti //

bhavati cātra /
agryāṇāṃ śatamuddiṣṭaṃ pañca pañcāśaduttaram /
alametadvijānīyāddhitāhitaviniścaye //