Ashtadhyayi · Chapter 5.1
prāk-krītāc chaḥ
u-gavādibhyo yat
kaṃvalāc ca sañjñāyām
vibhāṣā havir-apūpa-ādibhyaḥ
tasmai hitam
śarīra-avayavād yat
khala-yava-māṣa-tila-vṛṣa-brahmaṇaś ca
ajāvibhyāṃ thyan
ātman-viśvajana-bhoga-uttarapadāt khaḥ
sarva-puruṣābhyāṃ ṇa-ḍhañau
māṇava-carakābhyāṃ khañ
tad-arthaṃ vikṛteḥ prakṛtau
chadir-upadhi-baler ḍhañ
ṛṣabha-upānahor ñyaḥ
carmaṇo 'ñ
tad asya tad asmin syād iti
parikhāyā ṭhañ
prāg-vateṣ ṭhañ
ā-arhād a-gopuccha-saṅkhyā-parimāṇāṭ ṭhak
asamāse niṣka-ādibhyaḥ
śatāc ca ṭhanyatāv aśate
saṅkhyāyā ati-śad-antāyāḥ kan
vator iḍ vā
viṃśati-triṃśadbhyāṃ ḍvun asañjñāyām
kaṃsāṭ ṭiṭhaṇ
śūrpād añ anyatarasyām
śatamāna-viṃśatika-sahasra-vasanād aṇ
adhyardhapūrva-dvigor lug asañjñāyām
vibhāṣā kārṣāpaṇa-sahasrābhyām
dvi-tri-pūrvān niṣkāt
bistāc ca
viṃśatikāt khaḥ
khāryā īkan
paṇa-pāda-māṣa-śatād yat
śāṇād vā
dvi-tri-pūrvād aṇ ca
tena krītam
tasya nimittaṃ saṃyoga-utpātau
godvyaco 'saṅkhyā-parimāṇa-aśva-ader yat
putrāc cha ca
sarvabhūmi-pṛthivībhyām aṇañau
tasya+īśvaraḥ
tatra vidita iti ca
loka-sarvalokāṭ ṭhañ
tasya vāpaḥ
pātrāt ṣṭhan
tad asmin vṛddhy-āya-lābha-śulka-upadā dīyate
pūraṇa-ardhāṭ ṭhan
bhāgād yac ca
tad dharati vahavty āvahati bhārād vaṃśādibhyaḥ
vasna-dravyābhyāṃ ṭhan-kanau
sambhavaty avaharati pacati
āḍhaka-ācita-pātrāt kho 'nyatarasyām
dvigoḥ ṣṭhaṃś ca
kulijāl lukkhau ca
so 'sya aṃśa-vasna-bhṛtayaḥ
tad asya parimāṇam
saṅkhyāyāḥ sañjñā-saṅgha-sūtra-adhyayaneṣu
paṅkti-viṃśati-triṃśac-catvāriṃśat-pañcāśat-ṣaṣṭi-saptaty-aśīti-navati-śatam
pañcad-daśatau varge vā
saptano 'ñ chandasi
triṃśac-catvāriṃśator brāhmaṇe sañjñāyāṃ ḍaṇ
tad arhati
cheda-ādibhyo nityam
śīrṣacchedād yac ca
daṇdādibhyaḥ
chandasi ca
pātrād ghaṃś ca
kaḍaṅkaradakṣiṇāc cha ca
sthālībilāt
yajña-rtvigbhyāṃ gha-khañau
pārāyaṇa-turāyaṇa-cādnrāyaṇaṃ vartayati
saṃśayamāpannaḥ
yojanaṃ gacchati
pathaḥ ṣkan
pantho ṇa nityam
uttarapathen āhṛtaṃ ca
kālāt
tena virvṛttam
tam adhīṣṭo bhṛto bhūto bhāvī
māsād vayasi yatkhañau
dvigor yap
ṣaṇmāsāṇ ṇyac ca
avayasi ṭhaṃś ca
samāyāḥ khaḥ
dvigor vā
rātry-ahaḥ-saṃvatsarāc ca
varṣāl luk ca
cittavati nityam
ṣaṣṭikāḥ ṣaṣṭirātreṇa pacyante
vatsarāntāc chaś chandasi
saṃparipūrvāt kha ca
tena parijayya-labhya-kārya-sukaram
tad asya brahmacaryam
tasya ca dakṣiṇā yajñākhyebhyaḥ
tatra ca dīyate kāryaṃ bhavavat
vyuṣṭa-ādibhyo 'ṇ
tena yathākathāca-hastābhyāṃ ṇa-yatau
sampādini
karma-veṣād yat
tasmai prathavati santāpa-ādibhyāḥ
yogād yac ca
karmaṇa ukañ
samayas tad asya prāptam
ṛtoraṇ
chandasi ghas
kālād yat
prakṛṣṭe ṭhañ
prayojanam
viśākhā-aṣāḍhād aṇ mantha-daṇḍayoḥ
anupravacana-ādibhyaś chaḥ
samāpanāt sapūrvapadāt
aikāgārikaṭ caure
ākālikaḍ-ādyantavacane
tena tulyaṃ kriyā ced vatiḥ
tatra tasya+iva
tad arham
upasargāc chandasi dhātv-arthe
tasya bhāvas tva-talau
ā ca tvāt
na nañpūrvāt tatpuruṣād acatura-saṅgatal-avaṇa-vaṭa-budha-kata-rasa-lasebhyaḥ
pṛthv-ādibhya imanij vā
varṇa-dṛḍha-ādibhyaḥ ṣyañ ca
guṇavacana-brāhmaṇādibhyaḥ karmaṇi ca
stonād yan nalopaś ca
sakhyur yaḥ
kapi-jñātyor ḍhak
patyantapurohitādibhyo yak
prāṇabhṛjjāti-vayovacana-udgātrādibhyo 'ñ
hāyanānta-yuvādibhyo 'ṇ
ig-antāś ca laghu-pūrvāt
ya-upadhād guru-upottamād vuñ
dvandva-manojña-ādibhyaś ca
gotracaraṇāc chlāghā-atyākāra-tadaveteṣu
hotrābhyaś chaḥ
brahmaṇas tvaḥ
Original text: Aṣṭādhyāyī · Edition: Aryendra Sharma: Kasika - a commentary on Panini's grammar by Vamana and Jayaditya. Hyderabad : Osmania University, Sanskrit Academy 1969-1985 (Samskrtaparisadgranthavali, 17-) · Data entry Ms. Mari Minamino · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0