अष्टाध्यायी · अध्याय 5.1

प्राक्-क्रीताच् छः

उ-गवादिभ्यो यत्

कंवलाच् च सञ्ज्ञायाम्

विभाषा हविर्-अपूप-आदिभ्यः

तस्मै हितम्

शरीर-अवयवाद् यत्

खल-यव-माष-तिल-वृष-ब्रह्मणश् च

अजाविभ्यां थ्यन्

आत्मन्-विश्वजन-भोग-उत्तरपदात् खः

सर्व-पुरुषाभ्यां ण-ढञौ

माणव-चरकाभ्यां खञ्

तद्-अर्थं विकृतेः प्रकृतौ

छदिर्-उपधि-बलेर् ढञ्

ऋषभ-उपानहोर् ञ्यः

चर्मणो ऽञ्

तद् अस्य तद् अस्मिन् स्याद् इति

परिखाया ठञ्

प्राग्-वतेष् ठञ्

आ-अर्हाद् अ-गोपुच्छ-सङ्ख्या-परिमाणाट् ठक्

असमासे निष्क-आदिभ्यः

शताच् च ठन्यताव् अशते

सङ्ख्याया अति-शद्-अन्तायाः कन्

वतोर् इड् वा

विंशति-त्रिंशद्भ्यां ड्वुन् असञ्ज्ञायाम्

कंसाट् टिठण्

शूर्पाद् अञ् अन्यतरस्याम्

शतमान-विंशतिक-सहस्र-वसनाद् अण्

अध्यर्धपूर्व-द्विगोर् लुग् असञ्ज्ञायाम्

विभाषा कार्षापण-सहस्राभ्याम्

द्वि-त्रि-पूर्वान् निष्कात्

बिस्ताच् च

विंशतिकात् खः

खार्या ईकन्

पण-पाद-माष-शताद् यत्

शाणाद् वा

द्वि-त्रि-पूर्वाद् अण् च

तेन क्रीतम्

तस्य निमित्तं संयोग-उत्पातौ

गोद्व्यचो ऽसङ्ख्या-परिमाण-अश्व-अदेर् यत्

पुत्राच् छ च

सर्वभूमि-पृथिवीभ्याम् अणञौ

तस्य+ईश्वरः

तत्र विदित इति च

लोक-सर्वलोकाट् ठञ्

तस्य वापः

पात्रात् ष्ठन्

तद् अस्मिन् वृद्ध्य्-आय-लाभ-शुल्क-उपदा दीयते

पूरण-अर्धाट् ठन्

भागाद् यच् च

तद् धरति वहव्त्य् आवहति भाराद् वंशादिभ्यः

वस्न-द्रव्याभ्यां ठन्-कनौ

सम्भवत्य् अवहरति पचति

आढक-आचित-पात्रात् खो ऽन्यतरस्याम्

द्विगोः ष्ठंश् च

कुलिजाल् लुक्खौ च

सो ऽस्य अंश-वस्न-भृतयः

तद् अस्य परिमाणम्

सङ्ख्यायाः सञ्ज्ञा-सङ्घ-सूत्र-अध्ययनेषु

पङ्क्ति-विंशति-त्रिंशच्-चत्वारिंशत्-पञ्चाशत्-षष्टि-सप्तत्य्-अशीति-नवति-शतम्

पञ्चद्-दशतौ वर्गे वा

सप्तनो ऽञ् छन्दसि

त्रिंशच्-चत्वारिंशतोर् ब्राह्मणे सञ्ज्ञायां डण्

तद् अर्हति

छेद-आदिभ्यो नित्यम्

शीर्षच्छेदाद् यच् च

दण्दादिभ्यः

छन्दसि च

पात्राद् घंश् च

कडङ्करदक्षिणाच् छ च

स्थालीबिलात्

यज्ञ-र्त्विग्भ्यां घ-खञौ

पारायण-तुरायण-चाद्न्रायणं वर्तयति

संशयमापन्नः

योजनं गच्छति

पथः ष्कन्

पन्थो ण नित्यम्

उत्तरपथेन् आहृतं च

कालात्

तेन विर्वृत्तम्

तम् अधीष्टो भृतो भूतो भावी

मासाद् वयसि यत्खञौ

द्विगोर् यप्

षण्मासाण् ण्यच् च

अवयसि ठंश् च

समायाः खः

द्विगोर् वा

रात्र्य्-अहः-संवत्सराच् च

वर्षाल् लुक् च

चित्तवति नित्यम्

षष्टिकाः षष्टिरात्रेण पच्यन्ते

वत्सरान्ताच् छश् छन्दसि

संपरिपूर्वात् ख च

तेन परिजय्य-लभ्य-कार्य-सुकरम्

तद् अस्य ब्रह्मचर्यम्

तस्य च दक्षिणा यज्ञाख्येभ्यः

तत्र च दीयते कार्यं भववत्

व्युष्ट-आदिभ्यो ऽण्

तेन यथाकथाच-हस्ताभ्यां ण-यतौ

सम्पादिनि

कर्म-वेषाद् यत्

तस्मै प्रथवति सन्ताप-आदिभ्याः

योगाद् यच् च

कर्मण उकञ्

समयस् तद् अस्य प्राप्तम्

ऋतोरण्

छन्दसि घस्

कालाद् यत्

प्रकृष्टे ठञ्

प्रयोजनम्

विशाखा-अषाढाद् अण् मन्थ-दण्डयोः

अनुप्रवचन-आदिभ्यश् छः

समापनात् सपूर्वपदात्

ऐकागारिकट् चौरे

आकालिकड्-आद्यन्तवचने

तेन तुल्यं क्रिया चेद् वतिः

तत्र तस्य+इव

तद् अर्हम्

उपसर्गाच् छन्दसि धात्व्-अर्थे

तस्य भावस् त्व-तलौ

आ च त्वात्

न नञ्पूर्वात् तत्पुरुषाद् अचतुर-सङ्गतल्-अवण-वट-बुध-कत-रस-लसेभ्यः

पृथ्व्-आदिभ्य इमनिज् वा

वर्ण-दृढ-आदिभ्यः ष्यञ् च

गुणवचन-ब्राह्मणादिभ्यः कर्मणि च

स्तोनाद् यन् नलोपश् च

सख्युर् यः

कपि-ज्ञात्योर् ढक्

पत्यन्तपुरोहितादिभ्यो यक्

प्राणभृज्जाति-वयोवचन-उद्गात्रादिभ्यो ऽञ्

हायनान्त-युवादिभ्यो ऽण्

इग्-अन्ताश् च लघु-पूर्वात्

य-उपधाद् गुरु-उपोत्तमाद् वुञ्

द्वन्द्व-मनोज्ञ-आदिभ्यश् च

गोत्रचरणाच् छ्लाघा-अत्याकार-तदवेतेषु

होत्राभ्यश् छः

ब्रह्मणस् त्वः