અષ્ટાધ્યાયી · અધ્યાય 5.1

પ્રાક્-ક્રીતાચ્ છઃ

ઉ-ગવાદિભ્યો યત્

કંવલાચ્ ચ સઞ્જ્ઞાયામ્

વિભાષા હવિર્-અપૂપ-આદિભ્યઃ

તસ્મૈ હિતમ્

શરીર-અવયવાદ્ યત્

ખલ-યવ-માષ-તિલ-વૃષ-બ્રહ્મણશ્ ચ

અજાવિભ્યાં થ્યન્

આત્મન્-વિશ્વજન-ભોગ-ઉત્તરપદાત્ ખઃ

સર્વ-પુરુષાભ્યાં ણ-ઢઞૌ

માણવ-ચરકાભ્યાં ખઞ્

તદ્-અર્થં વિકૃતેઃ પ્રકૃતૌ

છદિર્-ઉપધિ-બલેર્ ઢઞ્

ઋષભ-ઉપાનહોર્ ઞ્યઃ

ચર્મણો ઽઞ્

તદ્ અસ્ય તદ્ અસ્મિન્ સ્યાદ્ ઇતિ

પરિખાયા ઠઞ્

પ્રાગ્-વતેષ્ ઠઞ્

આ-અર્હાદ્ અ-ગોપુચ્છ-સઙ્ખ્યા-પરિમાણાટ્ ઠક્

અસમાસે નિષ્ક-આદિભ્યઃ

શતાચ્ ચ ઠન્યતાવ્ અશતે

સઙ્ખ્યાયા અતિ-શદ્-અન્તાયાઃ કન્

વતોર્ ઇડ્ વા

વિંશતિ-ત્રિંશદ્ભ્યાં ડ્વુન્ અસઞ્જ્ઞાયામ્

કંસાટ્ ટિઠણ્

શૂર્પાદ્ અઞ્ અન્યતરસ્યામ્

શતમાન-વિંશતિક-સહસ્ર-વસનાદ્ અણ્

અધ્યર્ધપૂર્વ-દ્વિગોર્ લુગ્ અસઞ્જ્ઞાયામ્

વિભાષા કાર્ષાપણ-સહસ્રાભ્યામ્

દ્વિ-ત્રિ-પૂર્વાન્ નિષ્કાત્

બિસ્તાચ્ ચ

વિંશતિકાત્ ખઃ

ખાર્યા ઈકન્

પણ-પાદ-માષ-શતાદ્ યત્

શાણાદ્ વા

દ્વિ-ત્રિ-પૂર્વાદ્ અણ્ ચ

તેન ક્રીતમ્

તસ્ય નિમિત્તં સંયોગ-ઉત્પાતૌ

ગોદ્વ્યચો ઽસઙ્ખ્યા-પરિમાણ-અશ્વ-અદેર્ યત્

પુત્રાચ્ છ ચ

સર્વભૂમિ-પૃથિવીભ્યામ્ અણઞૌ

તસ્ય+ઈશ્વરઃ

તત્ર વિદિત ઇતિ ચ

લોક-સર્વલોકાટ્ ઠઞ્

તસ્ય વાપઃ

પાત્રાત્ ષ્ઠન્

તદ્ અસ્મિન્ વૃદ્ધ્ય્-આય-લાભ-શુલ્ક-ઉપદા દીયતે

પૂરણ-અર્ધાટ્ ઠન્

ભાગાદ્ યચ્ ચ

તદ્ ધરતિ વહવ્ત્ય્ આવહતિ ભારાદ્ વંશાદિભ્યઃ

વસ્ન-દ્રવ્યાભ્યાં ઠન્-કનૌ

સમ્ભવત્ય્ અવહરતિ પચતિ

આઢક-આચિત-પાત્રાત્ ખો ઽન્યતરસ્યામ્

દ્વિગોઃ ષ્ઠંશ્ ચ

કુલિજાલ્ લુક્ખૌ ચ

સો ઽસ્ય અંશ-વસ્ન-ભૃતયઃ

તદ્ અસ્ય પરિમાણમ્

સઙ્ખ્યાયાઃ સઞ્જ્ઞા-સઙ્ઘ-સૂત્ર-અધ્યયનેષુ

પઙ્ક્તિ-વિંશતિ-ત્રિંશચ્-ચત્વારિંશત્-પઞ્ચાશત્-ષષ્ટિ-સપ્તત્ય્-અશીતિ-નવતિ-શતમ્

પઞ્ચદ્-દશતૌ વર્ગે વા

સપ્તનો ઽઞ્ છન્દસિ

ત્રિંશચ્-ચત્વારિંશતોર્ બ્રાહ્મણે સઞ્જ્ઞાયાં ડણ્

તદ્ અર્હતિ

છેદ-આદિભ્યો નિત્યમ્

શીર્ષચ્છેદાદ્ યચ્ ચ

દણ્દાદિભ્યઃ

છન્દસિ ચ

પાત્રાદ્ ઘંશ્ ચ

કડઙ્કરદક્ષિણાચ્ છ ચ

સ્થાલીબિલાત્

યજ્ઞ-ર્ત્વિગ્ભ્યાં ઘ-ખઞૌ

પારાયણ-તુરાયણ-ચાદ્ન્રાયણં વર્તયતિ

સંશયમાપન્નઃ

યોજનં ગચ્છતિ

પથઃ ષ્કન્

પન્થો ણ નિત્યમ્

ઉત્તરપથેન્ આહૃતં ચ

કાલાત્

તેન વિર્વૃત્તમ્

તમ્ અધીષ્ટો ભૃતો ભૂતો ભાવી

માસાદ્ વયસિ યત્ખઞૌ

દ્વિગોર્ યપ્

ષણ્માસાણ્ ણ્યચ્ ચ

અવયસિ ઠંશ્ ચ

સમાયાઃ ખઃ

દ્વિગોર્ વા

રાત્ર્ય્-અહઃ-સંવત્સરાચ્ ચ

વર્ષાલ્ લુક્ ચ

ચિત્તવતિ નિત્યમ્

ષષ્ટિકાઃ ષષ્ટિરાત્રેણ પચ્યન્તે

વત્સરાન્તાચ્ છશ્ છન્દસિ

સંપરિપૂર્વાત્ ખ ચ

તેન પરિજય્ય-લભ્ય-કાર્ય-સુકરમ્

તદ્ અસ્ય બ્રહ્મચર્યમ્

તસ્ય ચ દક્ષિણા યજ્ઞાખ્યેભ્યઃ

તત્ર ચ દીયતે કાર્યં ભવવત્

વ્યુષ્ટ-આદિભ્યો ઽણ્

તેન યથાકથાચ-હસ્તાભ્યાં ણ-યતૌ

સમ્પાદિનિ

કર્મ-વેષાદ્ યત્

તસ્મૈ પ્રથવતિ સન્તાપ-આદિભ્યાઃ

યોગાદ્ યચ્ ચ

કર્મણ ઉકઞ્

સમયસ્ તદ્ અસ્ય પ્રાપ્તમ્

ઋતોરણ્

છન્દસિ ઘસ્

કાલાદ્ યત્

પ્રકૃષ્ટે ઠઞ્

પ્રયોજનમ્

વિશાખા-અષાઢાદ્ અણ્ મન્થ-દણ્ડયોઃ

અનુપ્રવચન-આદિભ્યશ્ છઃ

સમાપનાત્ સપૂર્વપદાત્

ઐકાગારિકટ્ ચૌરે

આકાલિકડ્-આદ્યન્તવચને

તેન તુલ્યં ક્રિયા ચેદ્ વતિઃ

તત્ર તસ્ય+ઇવ

તદ્ અર્હમ્

ઉપસર્ગાચ્ છન્દસિ ધાત્વ્-અર્થે

તસ્ય ભાવસ્ ત્વ-તલૌ

આ ચ ત્વાત્

ન નઞ્પૂર્વાત્ તત્પુરુષાદ્ અચતુર-સઙ્ગતલ્-અવણ-વટ-બુધ-કત-રસ-લસેભ્યઃ

પૃથ્વ્-આદિભ્ય ઇમનિજ્ વા

વર્ણ-દૃઢ-આદિભ્યઃ ષ્યઞ્ ચ

ગુણવચન-બ્રાહ્મણાદિભ્યઃ કર્મણિ ચ

સ્તોનાદ્ યન્ નલોપશ્ ચ

સખ્યુર્ યઃ

કપિ-જ્ઞાત્યોર્ ઢક્

પત્યન્તપુરોહિતાદિભ્યો યક્

પ્રાણભૃજ્જાતિ-વયોવચન-ઉદ્ગાત્રાદિભ્યો ઽઞ્

હાયનાન્ત-યુવાદિભ્યો ઽણ્

ઇગ્-અન્તાશ્ ચ લઘુ-પૂર્વાત્

ય-ઉપધાદ્ ગુરુ-ઉપોત્તમાદ્ વુઞ્

દ્વન્દ્વ-મનોજ્ઞ-આદિભ્યશ્ ચ

ગોત્રચરણાચ્ છ્લાઘા-અત્યાકાર-તદવેતેષુ

હોત્રાભ્યશ્ છઃ

બ્રહ્મણસ્ ત્વઃ