Language

ENहिગુ
Scripture Library

Aryabhatiya · Chapter 2

2.1

brahma-ku-śaśi-budha-bhṛgu-ravi-kuja-guru-koṇa-bha-gaṇān @namas-kṛtya/
āryabhaṭas tu iha @nigadati kusuma-pure abhyarcitam jñānam//

2.2

%ekam %daśa ca %śatam ca %sahasram %ayuta-%niyute tathā %prayutam/
%koṭi-%arbudam ca %vṛndam sthānāt sthānam %daśa-guṇam @syāt//

2.3

vargas sama-%catur-aśras phalam ca sadṛśa-%dvayasya saṃvargas/
sadṛśa-%traya-saṃvargas ghanas tathā %dvādaśa-aśris @syāt//

2.4

bhāgam @haret avargān nityam %dvi-guṇena varga-mūlena/
vargāt varge śuddhe labdham sthāna-antare mūlam//

2.5

aghanāt @bhajet %dvitīyāt %tri-guṇena ghanasya mūla-vargeṇa/
vargas %tri-pūrva-guṇitas śodhyas %prathamāt ghanas ca ghanāt//

2.6

%tri-bhujasya phala-śarīram sama-#dala-koṭī-bhujā-%ardha-saṃvargas/
ūrdhva-bhujā-tad-saṃvarga-%ardham sas ghanas %ṣaṣ-aśris iti//

2.7

sama-pariṇāhasya-%ardham viṣkambha-%ardha-hatam eva vṛtta-phalam/
tad-nija-mūlena hatam ghana-gola-phalam niravaśeṣam//

2.8

āyāma-guṇe pārśve tad-yoga-hṛte sva-pāta-lekhe/
vistara-yoga-%ardha-guṇe jñeyam kṣetra-phalam āyāme//

2.9

sarveṣām kṣetrāṇām @prasādhya pārśve phalam tad-abhyāsas/
paridhes %ṣaṣ-bhāga-jyā viṣkambha-%ardhena sā tulyā//

2.10

%catur-adhikam %śatam %aṣṭa-guṇam %dvāṣaṣṭis tathā %sahasrāṇām/
%ayuta-%dvaya-viṣkambhasya āsannas vṛtta-pariṇāhas//

2.11

sama-vṛtta-paridhi-pādam @chindyāt %tri-bhujāt %catur-bhujāt ca eva/
sama-cāpa-jyā-%ardhāni tu viṣkambha-%ardhe yathā iṣṭāni//

2.12

%prathamāt cāpa-jyā-%ardhāt yair ūnam khaṇḍitam %dvitīya-%ardham/
tad-%prathama-jyā-%ardha-aṃśais tais tais ūnāni śeṣāṇi//

2.13

vṛttam bhrameṇa sādhyam ca %catur-bhujam ca karṇābhyām/
sādhyā jalena sama-bhūs adhas-ūrdhvam lambakena eva//

2.14

śaṅkos pramāṇa-vargam chāyā-vargeṇa saṃyutam @kṛtvā/
yat tasya varga-mūlam viṣkambha-%ardham sva-vṛttasya//

2.15

śaṅku-guṇam śaṅku-bhujā-vivaram śaṅku-bhujayor viśeṣa-hṛtam/
yat labdham sā chāyā jñeyā śaṅkos sva-mūlāt hi//

2.16

chāyā-guṇitam chāyā-agra-vivaram ūnena bhājitam koṭī/
śaṅku-guṇā koṭī sā chāyā-bhaktā bhujā @bhavati//

2.17

yas ca eva bhujā-vargas koṭī-vargas ca karṇa-vargas sas/
vṛtte śara-saṃvargas %ardha-jyā-vargas sas khalu dhanuṣos//

2.18

grāsa-ūne %dve vṛtte grāsa-guṇe @bhājayet pṛthaktvena/
grāsa-ūna-yoga-labdhau saṃpāta-śarau paraspara-tas//

2.19

iṣṭam vi-%ekam dalitam sa-pūrvam uttara-guṇam sa-mukham madhyam/
iṣṭa-guṇitam iṣṭa-dhanam tu atha vā ādi-antam pada-%ardha-hatam//

2.20

gacchas %aṣṭa-uttara-guṇitāt %dvi-guṇa-ādi-uttara-viśeṣa-varga-yutāt/
mūlam %dvi-guṇa-ādi-ūnam sva-uttara-bhajitam sa-#rūpa-ardham//

2.21

%eka-uttara-ādi-upacites gacca-ādi-%eka-uttara-%tri-saṃvargas/
%ṣaṣ-bhaktas sas citi-ghanas sa-%eka-pada-ghanas vi-mūlas vā//

2.22

sa-%eka-sa-gaccha-padānām kramāt %tri-saṃvargitasya %ṣaṣṭhas aṃśas/
varga-citi-ghanas sas @bhavet citi-vargas ghana-citi-ghanas ca//

2.23

samparkasya hi vargāt @viśodhayet eva varga-samparkam/
yat tasya @bhavati %ardham @vidyāt guṇa-kāra-saṃvargam//

2.24

%dvi-kṛti-guṇāt saṃvargāt %dvi-antara-vargeṇa saṃyutāt mūlam/
antara-yuktam hīnam tad-guṇa-kāra-%dvayam dalitam//

2.25

mūla-phalam sa-phalam kāla-mūla-guṇam %ardha-mūla-kṛti-yuktam/
tad-mūlam mūla-%ardha-ūnam kāla-hṛtam sva-mūla-phalam//

2.26

trairāśika-phala-rāśim tam atha icchā-rāśinā hatam @kṛtvā/
labdham pramāṇa-bhajitam tasmāt icchā-phalam idam @syāt//

2.27

chedās paraspara-hatās @bhavanti guṇa-kāra-bhāga-hārāṇām/
cheda-guṇam sa-chedam parasparam tat savarṇatvam//

2.28

guṇa-kārās bhāga-harās bhāga-harās te @bhavanti guṇa-kārās/
yas kṣepas sas apacayas apacayas kṣepas ca viparīte//

2.29

rāśi-ūnam rāśi-ūnam gaccha-dhanam piṇḍitam pṛthaktvena/
vi-%ekena padena hṛtam sarva-dhanam tat @bhavati evam//

2.30

gulikā-antareṇa @vibhajet %dvayos puruṣayos tu rūpaka-viśeṣam/
labdham gulikā-mūlyam yadi artha-kṛtam @bhavati tulyam//

2.31

bhakte viloma-vivare gati-yogena anuloma-vivare %dvau/
gati-antareṇa labdhau %dvi-yoga-kālau atīta-aiṣyau//

2.32

adhika-agra-bhāga-hāram @chindyāt ūna-agra-bhāga-hāreṇa/
śeṣa-paraspara-bhaktam mati-guṇam agra-antare kṣiptam//

2.33

adhas-upari-guṇitam antya-yuj-ūna-agra-cheda-bhājite śeṣam/
adhika-agra-cheda-guṇam %dvi-cheda-agram adhika-agra-yutam//

2.22

kāṣṭha-mayam sama-vṛttam samantatas sama-gurum laghum golam/

Original text: Āryabhaṭīya · Edition: K.S. Shukla's edition, New Delhi: INSA 1976. · Data entry T. Hayashi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc