Language

ENहिગુ
Scripture Library

Āryabhaṭīya with the Commentary (with commentary) · Chapter 25

25.1

iṣṭam, īpsitam | vigatam ekena vyekam | dalitam, ardhitam | sapūrvam, iṣṭāt padāt yāni prāgavasthitāni [ padāni ] tāni pūrvaśabdena ucyante, saha pūrveṇa vartate iti sapūrvam | uttaraḥ guṇaḥ yasya taduttaraguṇam | samukham, mukhamādiḥ, saha mukhena vartate iti samukham | madhyadhanam bhavati | iṣṭaguṇitam, iṣṭena guṇitam iṣṭaguṇitam | iṣṭadhanam, iṣṭasya gacchasya dhanam bhavati |
atra bahūni sūtrāṇi muktakavyavasthitāni, teṣām yathāsaṃyogam sambandhaḥ | "iṣṭam vyekam dalitam uttaraguṇam samukham" iti madhyadhanānayanārtham sūtram | "madhyam iṣṭaguṇitam iṣṭadhanam" iti gacchadhanānayanārtham | "iṣṭam vyekam sapūrvam uttaraguṇam samukham" iti antyopāntyādidhanānayanārtham | "iṣṭam vyekam dalitam sapūrvam uttaraguṇam samukham iṣṭaguṇitam iṣṭadhanam" iti avāntarayatheṣṭapadasaṅkhyānayanārtham | evam
etāni pādonayā āryayā pratibaddhāni | tāni yathākrameṇa uddeśakeṣu eva pratipādayiṣyāmaḥ |
uddeśakaḥ ã
ādiḥ dvitayam dṛṣṭam śreḍhyāḥ pravadanti ca uttaram trīṇi |
gacchaḥ pañca niruktaḥ madhyāśeṣe dhane brūhi

25.2

nyāsaḥ ã ādiḥ 2, uttaram 3, gacchaḥ 5 |
karaṇam ã iṣṭam gacchaḥ 5, vyekam 4, dalitam 2, uttaraguṇam 6, samukham 8, etat madhyadhanam | etat eva iṣṭagacchena guṇitam sarvadhanam jātam 40 |
uddeśakaḥ ã
aṣṭāvādiḥ yasyāḥ pañca pravadanti ca uttaram śreḍhyāḥ |
gacchaḥ aṣṭādaśa dṛṣṭaḥ madhyāśeṣe dhane vācye

25.3

nyāsaḥ ã ādiḥ 8, uttaram 5, gacchaḥ 18 |
pūrvavat labdham madhyadhanam
50
1
2,
sarvadhanam 909 |
antyopāntyādidhanānayane uddeśakaḥ ã
ekādaśottarāyāḥ saptādeḥ pañcaviṃśatiḥ gacchaḥ |
tatra antyopāntyadhane vada śīghram viṃśateḥ ca kiyat

25.4

nyāsaḥ ã ādiḥ 7, uttaram 11, gacchaḥ 25 |
karaṇam ã iṣṭam pañcaviṃśatiḥ 25, pūraṇam padam ekam iti ekam rūpam 1, etat eva vyekam śūnyam 0, etat eva sapūrvam iti śūnyena kṣiptā caturviṃśatiḥ 24, uttaraguṇam 264, samukham 271, etat antyadhanam | upāntyadhanānayane atra pūrvāṇi padāni trayoviṃśatiḥ 23 | etaiḥ pūrvakaraṇena upāntyadhanam labdham 260 | viṃśateḥ tu pūrvapadāni ekonaviṃśatiḥ | etaiḥ pūrvavat viṃśatitamasya padasya dhanam 216 |
avāntare yatheṣṭapadasaṅkhyādhanānayane uddeśakaḥ ã
dvyāditryuttarasaṅkhyam dine dine kārtike kramāt māse |
pradadāti mahīpālaḥ pañcadaśāhe gate vipraḥ ||
brahmiṣṭhaḥ samprāptaḥ tasmai dattā daśāhadhanasaṅkhyā |
pañcadinotthā anyasmai kathaya dhanam kim tayoḥ tatra

25.5

nyāsaḥ ã ādiḥ 2, uttaram 3, gacchaḥ 30| atra pañcadaśāhe gate brahmiṣṭhaḥ āgataḥ tasmai ṣoḍaśāhāt prabhṛti yat upacitam daśāhadhanam tat dattam iti daśa 10 iṣṭam, vyekam iti jātam 9, dalitam iti
4
1
2,
etat sapūrvam iti
19
1
2
uttaraguṇitam iti
58
1
2,
samukham iti
60
1
2,
iṣṭaguṇitam iṣṭadhanam iti daśaguṇitam jātam 605 | dvitīyasya api 415 |
uddeśakaḥ ã
pañcadaśādiḥ yasmin uttaram aṣṭādaśa ucyate gacchaḥ |
triṃśat madhyadaśānām dhanasaṅkhyām gaṇyatām śīghram

25.6

nyāsaḥ ã
[ ādiḥ ] 15, uttaram 18, gacchaḥ 30, daśasu vyatirikteṣu ca śeṣeṣu madhyasthitāni padāni 10 | labdham pūrvakaraṇena 2760 |
sarvadhanānayane upāyāntaram punar api āryāpādena āha ã
tu athavā ādyantam padārdhahatam |
athavā ayam aparaḥ prakāraḥ | ādiḥ ca antaḥ ca ādyantam | ādiśabdena ādidhanam parigṛhyate, antaśabdena antyadhanam | tat ādyantam | padam gacchaḥ, tasya ardham padārdham, padārdhena hatam padārdhahatam | tat ādyantam padārdhaguṇitam iṣṭadhanam iti anuvartanāt iṣṭadhanam bhavati |
uddeśakaḥ ã
pañcabhiḥ ādyaḥ śaṅkhaḥ pañconaśatena yaḥ bhavet antyam |
ekādaśaśaṅkhānām yat tat mūlyam tvam ācakṣva

25.7

nyāsaḥ ã
ādiśaṅkhamūlyam 5, antyasya 95, śaṅkhāḥ 11 |
karaṇam ã ādyantadhane 100, padārdham
5
1
2
anena guṇitam sarvaśaṅkhamūlyam 550 |
uddeśakaḥ ã
ādidhanam ekam uktam hi antyadhanam procyate śatam sadbhiḥ |
padam api tāvat proktam sarvadhanam tat kiyat dṛṣṭam

25.19

nyāsaḥ ã
ādidhanam 1, antyadhanam 100, gacchaḥ api etat eva 100 | sarvadhanam pūrvavat 5050

25.20

[ gacchajñānam ]
gacchānayanārtham āha ã
gacchaḥ aṣṭottaraguṇitāt dviguṇādyuttaraviśeṣavargayutāt |
mūlam dviguṇādyūnam svottarabhajitam sarūpārdham

Original text: Āryabhaṭīya with the Commentary of Bhāskara I and Someśvara · Edition: Critical edition with Introduction and Appendices by Kripa Shankar Shukla. New Delhi: Indian National Science Academy, 1976. · Data entry Danielle Feller · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc