Arthashastra · Chapter 13.4

karśana.pūrvaṃ paryupāsana.karma //

jana.padaṃ yathā.niviṣṭam abhaye sthāpayet //

utthitam anugraha.parihārābhyāṃ niveṣayet, anyatra^apasarataḥ //

saṃgrāmād anyasyāṃ bhūmau niveśayet, ekasyāṃ vā vāsayet //

na hy ajano jana.pado rājyam ajana.padaṃ vā bhavati^iti kauṭilyaḥ //

viṣamasthasya muṣṭiṃ sasyaṃ vā hanyād, vīvadha.prasārau ca //
KAZ13.4.07ab/ prasāra.vīvadhac.chedān muṣṭi.sasya.vadhād api /
KAZ13.4.07cd/ vamanād gūḍha.ghātāc ca jāyate prakṛti.kṣayaḥ //

"prabhūta.guṇa.baddha(vaddha).anya.kupya.yantra.śastra.āvaraṇa.viṣṭir aśmi.samagraṃ me sainyam, ṛtuś ca purastāt, apartuḥ parasya, vyādhi.durbhikṣa.nicaya.rakṣā.kṣayaḥ krīta.bala.nirvedo mitra.bala.nirvedaś ca" iti paryupāsīta //

kṛtvā skandha.āvārasya rakṣāṃ vīvadha.āsārayoḥ pathaś ca, parikṣipya durgaṃ khāta.sālābhyām, dūṣayitvā^udakam, avasrāvya parikhāḥ sampūrayitvā vā, suruṅgā.bala.kuṭikābhyāṃ vapra.prākārau hārayet, dāraṃ ca guḍena //

nimnaṃ vā pāṃsu.mālayā^ācchādayet //

bahula.ārakṣaṃ yantrair ghātayet //

niṣkirād upaniṣkṛṣya^aśvaiś ca prahareyuḥ //

vikrama.antareṣu ca niyoga.vikalpa.samuccayaiś ca^upāyānāṃ siddhiṃ lipseta //

durga.vāsinaḥ śyena.kāka.naptṛ.bhāsa.śuka.sārika.ulūka.kapotān grāhayitvā puccheṣv agni.yoga.yuktān para.durge visṛjet //

apakṛṣṭa.skandha.āvārād ucchrita.dhvaja.dhanva.ārakṣo vā mānuṣeṇa^agninā para.durgam ādīpayet //

gūḍha.purṣāś ca^antar.durga.pālakā nakula.vānara.biḍāla.śunāṃ puccheṣv agni.yogam ādhāya kāṇḍa.nicaya.rakṣā.vidhāna.veśmasu visṛjeyuḥ //

śuṣka.matsyānām udareṣv agnim ādhāya vallūre vā vāyasa.upahāreṇa vayobhir hārayeyuḥ //

sarala.deva.dāru.pūti.tṛṇa.guggulu.śrī.veṣṭakasarjarasalākṣāgulikāḥ khara.uṣṭra.ajāvīnāṃ leṇḍaṃ ca^agni.dhāraṇam //

priyāla.cūrṇam avalgu.jamaṣī.madhu.ucchiṣṭam aśva.khara.uṣṭra.go.leṇḍam ity eṣa kṣepyo^agni.yogaḥ //

sarva.loha.cūrṇam agni.varṇaṃ vā kumbhī.sīsa.trapu.cūrṇaṃ vā pāribhadraka.palāśa.puṣpa.keśa.maṣī.taila.madhu.ucchiṣṭaka.śrī.veṣṭaka.yukto^agni.yogo viśvāsa.ghātī vā //

tena^avaliptaḥ śaṇa.trapusa.valka.veṣṭito bāṇa ity agni.yogaḥ //

na tv eva vidyamāne parākrame^agnim avasṛjet //

aviśvāsyo hy agnir daiva.pīḍanaṃ ca, apratisaṃkhyāta.prāṇi.dhānya.paśu.hiraṇya.kupya.dravya.kṣaya.karaḥ //

kṣīṇa.nicayaṃ ca^avāptam api rājyaṃ kṣayāya^eva bhavati // (iti paryupāsana.karma)

"sarva.ārambha.upakaraṇa.viṣṭi.sampanno^asmi, vyādhitaḥ para upadhā.viruddha.prakṛtir akṛta.durga.karma.nicayo vā, nirāsāraḥ sāsāro vā purā mitraiḥ saṃdhatte" ity avamarda.kālaḥ //

svayam agnau jāte samutthāpite vā prahavaṇe prekṣā.anīka.darśana.saṅga.saurika.kalaheṣu nitya.yuddha.śrānta.bale bahula.yuddha.pratividdha.preta.puruṣe jāgaraṇa.klānta.supta.jane durdine nadī.vege vā nīhāra.samplave vā^avamṛdnīyāt //

skandha.āvāram utsṛjya vā vana.gūḍhaḥ śatruṃ niṣkrāntaṃ ghātayet //

mitra.āsāra.mukhya.vyañjano vā samruddhena maitrīṃ kṛtvā dūtam abhityaktaṃ preṣayet - "idaṃ te chidram, ime dūṣyāḥ" "samroddhur vā chidram, ayaṃ te kṛtya.pakṣaḥ" iti //

taṃ pratidūtam ādāya nirgacchantaṃ vijigīṣur gṛhītvā doṣam abhivikhyāpya pravāsya apagacchet //

tato mitra.āsāra.vyañjano vā samruddhaṃ brūyāt "māṃ trātum upanirgaccha, mayā vā saha samroddhāraṃ jahi" iti //

pratipannam ubhayataḥ.sampīḍanena ghātayet, jīva.grāheṇa vā rājya.vinimayaṃ kārayet //

nagaraṃ vā^asya pramṛdnīyāt //

sāra.balaṃ vā^asya vamayitvā^abhihanyāt //

tena daṇḍa.upanata.āṭavikā vyākhyātāḥ //

daṇḍa.upanata.āṭavikayor anyataro vā samruddhasya preṣayet - "ayaṃ samroddhā vyādhitaḥ, pārṣṇi.grāheṇa^abhiyuktaḥ, chidram anyad utthitam, anyasyāṃ bhūmāv apayātu.kāmaḥ" iti //

pratipanne samroddhā skandha.āvāram ādīpya^apayāyāt //

tataḥ pūrvavad ācaret //

paṇya.sampātaṃ vā kṛtvā paṇyena^enaṃ rasa.viddhena^atisaṃdadhyāt //

āsāra.vyañjano vā samruddhasya dūtaṃ preṣayet - "mayā bāhyam abhihatam upanirgaccha^abhihantum" iti //

pratipannaṃ pūrvavad ācaret //

mitraṃ bandhuṃ vā^apadiśya yoga.puruṣāḥ śāsana.mudrā.hastāḥ praviśya durgaṃ grāhayeyuḥ //

āsāra.vyañjñano vā samruddhasya preṣayet - "amuṣmin deśe kāle ca skandha.āvāram abhihaniṣyāmi, yuṣmābhir api yoddhavyam" iti //

pratipannaṃ yathā.uktam abhyāghāta.saṃkulaṃ darśayitvā rātrau durgān niṣkrāntaṃ ghātayet //

yad vā mitram āvāhayed āṭavvikaṃ vā, tam utsāhayet "vikramya samruddhe bhūmim asya pratipadyasva" iti //

vikrāntaṃ prakṛtibhir dūṣya.mukhya.upagraheṇa vā ghātayet, svayaṃ vā rasena "mitra.ghātako^ayam" ity avāpta.arthaḥ //

vikramitu.kāmaṃ vā mitra.vyañjanaḥ parasya^abhiśaṃset //

āpta.bhāva.upagataḥ pravīra.puruṣānasya^upaghātayet //

saṃdhiṃ vā kṛtvā jana.padam enaṃ niveśayet //

niviṣṭam asya jana.padam avijñāto hanyāt //

apakārayitvā dūṣya.āṭavikeṣu vā bala.eka.deśam atinīya durgam avaskandena hārayet //

dūṣya.amitra.āṭavika.dveṣya.pratyapasṛtāś ca kṛta.artha.māna.saṃjñā.cihnāḥ para.durgam avaskandeyuḥ //

para.durgam avaskandya skandha.āvāraṃ vā patita.parān.mukha.abhipannam ukta.keśa.śastra.bhaya.virūpebhyaś ca^abhayam ayudhyamānebhyaś ca dadyuḥ //

para.durgam avāpya viśuddha.śatru.pakṣaṃ kṛta.upāṃśu.daṇḍa.pratīkāram antar.bahiś ca praviśet //

evaṃ vijigīṣur amitra.bhūmiṃ labdhvā madhyamaṃ lipseta, tat.siddhāv udāsīnam //

eṣa prathamo mārgaḥ pṛthivīṃ jetum //

madhyama.udāsīnayor abhāve guṇa.atiśayena^ari.prakṛtīḥ sādhayet, tata uttarāḥ prakṛtīḥ //

eṣa dvitīyo mārgaḥ //

maṇḍalasya^abhāve śatruṇā mitraṃ mitreṇa vā śatrum ubhayataḥ.sampīḍanena sādhayet //

eṣa.tṛtīyo mārgaḥ //

śakyam ekaṃ vā sāmantaṃ sādhayet, tena dvi.guṇo dvitīyam, tri.guṇas tṛtīyam //

eṣa caturtho mārgaḥ pṛthivīṃ jetum //

jitvā ca pṛthivīṃ vibhakta.varṇa.āśramāṃ sva.dharmeṇa bhuñjīta //
KAZ13.4.63ab/ upajāpo^apasarpaś ca vāmanaṃ paryupāsanam /
KAZ13.4.63cd/ avamardaś ca pañca^ete durga.lambhasya hetavaḥ //E
(labdha.praśamanam)