Arthashastra · Chapter 11.1

saṃgha.lābho daṇḍa.mitra.lābhānām uttamaḥ //

saṃghā hi saṃhatatvād adhṛṣyāḥ pareṣām //

tān anuguṇān bhuñjīta sāma.dānābhyām, viguṇān bheda.daṇḍābhyām //

kāmboja.surāṣṭra.kṣatriya.śreṇy.ādayo vārtta.śastra.upajīvinaḥ //

licchivika.vṛjika.mallaka.madraka.kukura.kuru.pāñcāla.ādayo rāja.śabda.upajīvinaḥ //

sarveṣām āsannāḥ sattriṇaḥ saṃghānāṃ paraspara.nyaṅga.dveṣa.vaira.kalaha.sthānāny upalabhya krama.abhinītaṃ bhedam upacārayeyuḥ "asau tvā vijalpati" iti //

evam ubhayato.baddha.roṣāṇāṃ vidyā.śilpa.dyūta.vaihārikeṣv ācārya.vyañjanā bāla.kalahān utpādayeyuḥ //

veśa.śauṇḍikeṣu vā pratiloma.praśaṃsābhiḥ saṃgha.mukhya.manuṣyāṇāṃ tīkṣṇāḥ kalahān utpādayeyuḥ, kṛtya.pakṣa.upagraheṇa vā //

kumārakān viśiṣṭac.chindikayā hīnac.chindikān utsāhayeyuḥ //

viśiṣṭānāṃ ca^eka.pātraṃ vivāhaṃ vā hīnebhyo vārayeyuḥ //

hīnān vā viśiṣṭair eka.pātre vivāhe vā yojayeyuḥ //

avahīnān vā tulya.bhāva.upagamane kulataḥ pauruṣataḥ sthāna.viparyāsato vā //

vyavahāram avasthitaṃ vā pratiloma.sthāpanena niśāmayeyuḥ //

vivāda.padeṣu vā dravya.paśu.manuṣya.abhighātena rātrau tīkṣṇāḥ kalahān utpādayeyuḥ //

sarveṣu ca kalaha.sthāneṣu hīna.pakṣaṃ rājā kośa.daṇḍābhyām upagṛhya pratipakṣa.vadhe yojayet //

bhinnān apavāhayed vā //

bhūmau ca^eṣāṃ pañca.kulīṃ daśa.kulīṃ vā kṛṣyāyāṃ niveśayet //

ekasthā hi śastra.grahaṇa.samarthāḥ syuḥ //

samavāye ca^eṣām atyayaṃ sthāpayet //

rāja.śabdibhir avaruddham avakṣiptaṃ vā kulyam abhijātaṃ rāja.putratve sthāpayet //

kārtāntika.ādiś ca^asya vargo rāja.lakṣaṇyatāṃ saṃgheṣu prakāśayet //

saṃgha.mukhyāṃś ca dharmiṣṭhān upajapet "sva.dharmam amuṣya rājñaḥ putre bhrātari vā pratipadyadhvam" iti //

pratipanneṣu kṛtya.pakṣa.upagraha.artham arthaṃ daṇḍaṃ ca preṣayet //

vikrama.kāle śauṇḍika.vyañjanāḥ putra.dāra.preta.apadeśena "naiṣecanikam" iti madana.rasa.yuktān madya.kumbhān^śataśaḥ prayaccheyuḥ //

caitya.daivata.dvāra.rakṣā.sthāneṣu ca sattriṇaḥ samaya.karma.nikṣepaṃ sahiraṇya.abhijñāna.mudrāṇi hiraṇya.bhājanāni ca prarūpayeyuḥ //

dṛśyamāneṣu ca saṃgheṣu "rājakīyāḥ" ity āvedayeyuḥ //

atha^avaskandaṃ dadyāt //

saṃghānāṃ vā vāhana.hiraṇye kālike gṛhītvā saṃgha.mukhyāya prakhyātaṃ dravyaṃ prayacchet //

tad eṣāṃ yācite "dattam amuṣmai mukhyāya" iti brūyāt //

etena skandha.āvāra.aṭavī.bhedo vyākhyātaḥ //

saṃgha.mukhya.putram ātma.sambhāvitaṃ vā sattrī grāhayet "amuṣya rājñaḥ putras tvam, śatru.bhayād iha nyasto^asi" iti //

pratipannaṃ rājā kośa.daṇḍābhyām upagṛhya saṃgheṣu vikramayet //

avāpta.arthas tam api pravāsayet //

bandhakī.poṣakāḥ plavaka.naṭa.nartaka.saubhikā vā praṇihitāḥ strībhiḥ parama.rūpa.yauvanābhiḥ saṃgha.mukhyān unmādayeyuḥ //

jāta.kāmānām anyatamasya pratyayaṃ kṛtvā^anyatra gamanena prasabha.haraṇena vā kalahān utpādayeyuḥ //

kalahe tīkṣṇāḥ karma kuryuḥ "hato^ayam itthaṃ kāmukaḥ" iti //

visaṃvāditaṃ vā marṣayamāṇam abhisṛtya strī brūyāt "asau māṃ mukhyas tvayi jāta.kāmāṃ bādhate, tasmin^jīvati na^iha sthāsyāmi" iti ghātam asya prayojayet //

prasahya.apahṛtā vā vana.ante kriḍā.gṛhe vā^apahartāraṃ rātrau tīkṣṇena ghātayet, svayaṃ vā rasena //

tataḥ prakāśayet "amunā me priyo hataḥ" iti //

jāta.kāmaṃ vā siddha.vyañjanaḥ sāṃvadanikībhir auṣadhībhiḥ saṃvāsya rasena^atisaṃdhāya^apagacchet //

tasminn apakrānte sattriṇaḥ para.prayogam abhiśaṃseyuḥ //

āḍhya.vidhavā gūḍha.ājīvā yoga.striyo vā dāya.nikṣepa.arthaṃ vivadamānāḥ saṃgha.mukhyān unmādayeyuḥ, aditi.kauśika.striyo nartakī.gāyanā vā //

pratipannān gūḍha.veśmasu rātri.samāgama.praviṣṭāṃs tīkṣṇā hanyur baddhvā hareyur vā //

sattrī vā strī.lolupaṃ saṃgha.mukhyaṃ prarūpayet "amuṣmin grāme daridra.kullam apasṛtam, tasya strī rāja.arhā, gṛhāṇa^enām" iti //

gṛhītāyām ardha.māsa.anantaraṃ siddha.vyañjano dūṣya.saṃgha.mukhya.madhye prakrośet "asau me mukhyo bhāryāṃ snuṣāṃ bhaginīṃ duhitaraṃ vā^adhicarati" iti //

taṃ cet saṃgho nigṛhṇīyāt, rājā^enam upagṛhya viguṇeṣu vikramayet //

anigṛhīte siddha.vyañjanaṃ rātrau tīkṣṇāḥ pravāsayeyuḥ //

tatas tad.vyañjanāḥ prakrośeyuḥ "asau brahmahā brāhmaṇī.jāraś ca" iti //

kārtāntika.vyañjano vā kanyām anyena vṛtām anyasya prarūpayet "amuṣya kanyā rāja.patnī rāja.prasavinī ca bhaviṣyati, sarva.svena prasahya vā^enāṃ labhasva" iti //

alabhyamānāyāṃ para.pakṣam uddharṣayet //

labdhāyāṃ siddhaḥ kalahaḥ //

bhikṣukī vā priya.bhāryaṃ mukhyaṃ brūyāt "asau te mukhyo yauvana.utsikto bhāryāyāṃ māṃ prāhiṇot, tasya^ahaṃ bhayāl lekhyam ābharaṇaṃ gṛhītvā^āgatā^asmi, nirdoṣā te bhāryā, gūḍham asmin pratikartavyam, aham api tāvat pratipatsyāmi" iti //

evaṃ.ādiṣu kalaha.sthāneṣu svayam utpanne vā kalahe tīkṣṇair utpādite vā hīna.pakṣaṃ rājā kośa.daṇḍābhyām upagṛhya viguṇeṣu vikramayed apavāhayed vā //

saṃgheṣv evam eka.rājo varteta //

saṃghāś ca^apy evam eka.rājād etebhyo^atisaṃghān ebhyo rakṣayeyuḥ //
KAZ11.1.56ab/ saṃgha.mukhyaś ca saṃgheṣu nyāya.vṛttir hitaḥ priyaḥ /
KAZ11.1.56cd/ dānto yukta.janas tiṣṭhet sarva.citta.anuvartakaḥ //E
(dūta.karma)