Language

ENहिગુ
Scripture Library

Arthashastra · Chapter 08.3

08.3.01

avidyā.vinayaḥ puruṣa.vyasana.hetuḥ //

08.3.02

avinīto hi vyasana.doṣān na paśyati //

08.3.03

tān upadekṣyāmaḥ //

08.3.04

kopajas tri.vargaḥ, kāmajaś catur.vargaḥ //

08.3.05

tayoḥ kopo garīyān //

08.3.06

sarvatra hi kopaś carati //

08.3.07

prāyaśaś ca kopa.vaśā rājānaḥ prakṛti.kopair hatāḥ śrūyante, kāma.vaśāḥ kṣaya.nimittam ari.vyādhibhir iti //

08.3.08

na^iti bhāradvājaḥ //

08.3.09

"sat.puruṣa.ācāraḥ kopo vaira.yātanam avajñā.vadho bhīta.manuṣyatā ca //

08.3.10

nityaś ca kopena sambandhaḥ pāpa.pratiṣedha.arthaḥ //

08.3.11

kāmaḥ siddhi.lābhaḥ sāntvaṃ tyāga.śīlatā sampriya.bhāvaś ca //

08.3.12

nityaś ca kāmena sambandhaḥ kṛta.karmaṇaḥ phala.upabhoga.arthaḥ" iti //

08.3.13

na^iti kauṭilyaḥ //

08.3.14

dveṣyatā śatru.vedanaṃ duḥkha.āsaṅgaś ca kopaḥ //

08.3.15

paribhavo dravya.nāśaḥ pāṭaccara.dyūtakāra.lubdhaka.gāyana.vādakaiś ca^anarthyaiḥ samyogaḥ kāmaḥ //

08.3.16

tayoḥ paribhavād dveṣyatā garīyasī //

08.3.17

paribhūtaḥ svaiḥ paraiś ca^avagṛhyate, dveṣyaḥ samucchidyata iti //

08.3.18

dravya.nāśāt^śatru.vedanaṃ garīyaḥ //

08.3.19

dravya.nāśaḥ kośa.ābādhakaḥ, śatru.vedanaṃ prāṇa.ābādhakam iti //

08.3.20

anarthya.samyogād duḥkha.samyogo garīyān //

08.3.21

anarthya.samyogo muhūrta.pratīkāro, dīrgha.kleśa.karo duḥkhānām āsaṅga iti //

08.3.22

tasmāt kopo garīyān //

08.3.23

vāk.pāruṣyam artha.dūṣaṇaṃ daṇḍa.pāruṣyam iti //

08.3.24

"vāk.pāruṣya.artha.dūṣaṇayor vāk.pāruṣyaṃ garīyaḥ" iti viśāla.akṣaḥ //

08.3.25

"paruṣa.mukto hi tejasvī tejasā pratyārohati //

08.3.26

durukta.śalyaṃ hṛdi nikhātaṃ tejaḥ.saṃdīpanam indriya.upatāpi ca" iti //

08.3.27

na^iti kauṭilyaḥ //

08.3.28

artha.pūjā vāk.śalyam apahanti, vṛtti.vilopas tv artha.dūṣaṇam //

08.3.29

adānam ādānaṃ vināśaḥ parityāgo vā^arthasya^ity artha.dūṣaṇam //

08.3.30

"artha.dūṣaṇa.daṇḍa.pāruṣyayor artha.dūṣaṇaṃ garīyaḥ" iti pārāśarāḥ //

08.3.31

"artha.mūlau dharma.kāmau //

08.3.32

artha.pratibaddhaś ca loko vartate //

08.3.33

tasya.upaghāto garīyān" iti //

08.3.34

na^iti kauṭilyaḥ //

08.3.35

sumahatā^apy arthena na kaścana śarīra.vināśam icchet //

08.3.36

daṇḍa.pāruṣyāc ca tam eva doṣam anyebhyaḥ prāpnoti //

08.3.37

iti kopajas tri.vargaḥ //

08.3.38

kāmajas tu mṛgayā dyūtaṃ striyaḥ pānam iti catur.vargaḥ //

08.3.39

tasya "mṛgayā.dyūtayor mṛgayā garīyasī" iti piśunaḥ //

08.3.40

"stena.amitra.vyāla.dāva.praskhalana.bhaya.din.mohāḥ kṣut.pipāse ca prāṇa.ābādhas tasyām //

08.3.41

dyūte tu jitam eva^akṣa.viduṣā yathā jayat.sena.duryodhanābhyām" iti //

08.3.42

na^ity kauṭilyaḥ //

08.3.43

tayor apy anyatara.parājayo^asti^iti nala.yudhiṣṭhirābhyāṃ vyākhyātam //

08.3.44

tad eva vijita.dravyam āmiṣaṃ vaira.anubandhaś ca //

08.3.45

sato^arthasya vipratipattir asataś ca^arjanam apratibhukta.nāśo mūtra.purīṣa.dhāraṇa.bubhukṣā.ādibhiś ca vyādhi.lābha iti dyūta.doṣāḥ //

08.3.46

mṛgayāyāṃ tu vyāyāmaḥ śleṣma.pitta.medaḥ.sveda.nāśaś cale sthite ca kāye lakṣa.paricayaḥ kopa.bhaya.sthāneṣu ca mṛgāṇāṃ citta.jñānam anitya.yānaṃ ca^iti //

08.3.47

"dyūta.strī.vyasanayoḥ kaitava.vyasanam" iti kauṇapadantaḥ //

08.3.48

"sātatyena hi niśi pradīpe mātari ca mṛtāyāṃ dīvyaty eva kitavaḥ //

08.3.49

kṛcchre ca pratipṛṣṭaḥ kupyati //

08.3.50

strī.vyasane tu snāna.pratikarma.bhojana.bhūmiṣu bhavaty eva dharma.artha.paripraśnaḥ //

08.3.51

śakyā ca strī rājahite.niyoktum, upāṃśu.daṇḍena vyādhinā vā vyāvartayitum avasrāvayituṃ vā" iti //

08.3.52

na^iti kauṭilyaḥ //

08.3.53

sapratyādeyaṃ dyūtaṃ niṣpratyādeyaṃ strī.vyasanam //

08.3.54

adarśanaṃ kārya.nirvedaḥ kāla.atipātanād anartho dharma.lopaś ca tantra.daurbalyaṃ pāna.anubandhaś ca^iti //

08.3.55

"strī.pāna.vyasanayoḥ strī.vyasanam" iti vātavyādhiḥ //

08.3.56

"strīṣu hi bāliśyam aneka.vidhaṃ niśānta.praṇidhau vyākhyātam //

08.3.57

pāne tu śabda.ādīnām indriya.arthānām upabhogaḥ prīti.dānaṃ parijana.pūjanaṃ karma.śrama.vadhaś ca" iti //

08.3.58

na^iti kauṭilyaḥ //

08.3.59

strī.vyasane bhavaty apatya.utpattir ātma.rakṣaṇaṃ ca^antar.dāreṣu, viparyayo vā bāhyeṣu, agamyeṣu sarva.ucchittiḥ //

08.3.60

tad ubhayaṃ pāna.vyasane //

08.3.61

pāna.sampat - saṃjñā.nāśo^anunmattasya^unmattatvam apretasya pretatvaṃ kaupīna.darśanaṃ śruta.prajñā.prāṇa.vitta.mitra.hāniḥ sadbhir viyogo^anarthya.samyogas tantrī.gīta.naipuṇyeṣu ca^arthaghneṣu prasaṅga iti //

08.3.62

dyūta.madyayor dyūtam //

08.3.63

ekeṣāṃ paṇa.nimitto jayaḥ parājayo vā prāṇiṣu niścetaneṣu vā pakṣa.dvaidhena prakṛti.kopaṃ karoti //

08.3.64

viśeṣataś ca saṃghānāṃ saṃgha.dharmiṇāṃ ca rāja.kulānāṃ dyūta.nimitto bhedas tan.nimitto vināśa ity asat.pragrahaḥ pāpiṣṭhatamo vyasanānāṃ tantra.daurbalyād iti //
KAZ08.3.65ab/ asatāṃ pragrahaḥ kāmaḥ kopaś ca^avagrahaḥ satām /
KAZ08.3.65cd/ vyasanaṃ doṣa.bāhulyād atyantam ubhayaṃ matam //
KAZ08.3.66ab/ tasmāt kopaṃ ca kāmaṃ ca vyasana.ārambham ātmavān /
KAZ08.3.66cd/ parityajen mūla.haraṃ vṛddha.sevī jita.indriyaḥ //E
(pīḍana.vargah - stambha.vargah - kośa.sanga.vargah)

Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc