Arthashastra · Chapter 07.15
durbalo rājā balavatā^abhiyuktas tad.viśiṣṭa.balam āśrayeta yam itaro mantra.śaktyā na^atisaṃdadhyāt //
tulya.mantra.śaktīnām āyatta.sampado vṛddha.samyogād vā viśeṣaḥ //
viśiṣṭa.bala.abhāve sama.balais tulya.bala.saṃghair vā balavataḥ sambhūya tiṣṭhed yān na mantra.prabhāva.śaktibhyām atisaṃdadhyāt //
tulya.mantra.prabhāva.śaktīnāṃ vipula.ārambhato viśeṣaḥ //
sama.bala.abhāve hīna.balaiḥ śucibhir utsāhibhiḥ pratyanīka.bhūtair balavataḥ sambhūya tiṣṭhed yān na mantra.prabhāva.utsāha.śaktibhir atisaṃdadhyāt //
tulya.utsāha.śaktīnāṃ sva.yuddha.bhūmi.lābhād viśeṣaḥ //
tulya.bhūmīnāṃ sva.yuddha.kāla.lābhād viśeṣaḥ //
tulya.deśa.kālānāṃ yugya.śastra.āvaraṇato viśeṣaḥ //
sahāya.abhāve durgam āśrayeta yatra^amitraḥ prabhūta.sainyo^api bhakta.yavasa.indhana.udaka.uparodhaṃ na kuryāt svayaṃ ca kṣaya.vyayābhyāṃ yujyeta //
tulya.durgāṇāṃ nicaya.apasārato viśeṣaḥ //
nicaya.apasāra.sampannaṃ hi manuṣya.durgam icched iti kauṭilyaḥ //
tad ebhiḥ kārṇair āśrayeta - "pārṣṇi.grāham āsāraṃ madhyamam udāsīnaṃ vā pratipādayiṣyāmi, sāmanta.āṭavika.tat.kulīna.aparuddhānām anyatamena^asya rājyaṃ hārayiṣyāmi ghātayiṣyāmi vā - //
kṛtya.pakṣa.upagraheṇa vā^asya durge rāṣṭre skandha.āvāre vā kopaṃ samutthāpayiṣyāmi, śastra.agni.rasa.praṇidhānair aupaniṣadikair vā yathā.iṣṭam āsannaṃ haniṣyāmi - //
svayaṃ.adhiṣṭhitena vā yoga.praṇidhānena kṣaya.vyayam enam upaneṣyāmi, kṣaya.vyaya.pravāsa.upatapte vā^asya mitra.varge sainye vā krameṇa^upajāpaṃ prāpsyāmi - //
vīvadha.āsāra.prasāra.vadhena vā^asya skandha.āvāra.avagrahaṃ kariṣyāmi, daṇḍa.upanayena vā^asya randhram utthāpya sarva.saṃdohena prahariṣyāmi, pratihata.utsāhena vā yathā.iṣṭaṃ saṃdhim avāpsyāmi, mayi pratibaddhasya vā sarvataḥ kopāḥ samutthāsyanti - //
nirāsāraṃ vā^asya mūlaṃ mitra.aṭavī.daṇḍair uddhātayiṣyāmi, mahato vā deśasya yoga.kṣemam ihasthaḥ pālayiṣyāmi, sva.vikṣiptaṃ mitra.vikṣiptaṃ vā me sainyam ihasthasya^ekastham aviṣahyaṃ bhaviṣyati, nimna.khāta.rātri.yuddha.viśāradaṃ vā me sainyaṃ pathya.ābādha.muktam āsanne karma kariṣyati - //
viruddha.deśa.kālam iha.āgato vā svayam eva kṣaya.vyayābhyāṃ na bhaviṣyati, mahā.kṣaya.vyaya.abhigamyo^ayaṃ deśo durga.aṭavy.apasāra.bāhulyāt - //
pareṣāṃ vyādhi.prāyaḥ sainya.vyāyāmānām alabdha.bhaumaś ca, tam āpad.gataḥ pravekṣyati, praviṣṭo vā na nirgamiṣyati" iti //
"kāraṇa.abhāve bala.samucchraye vā parasya durgam unmucya^apagacchet //
agni.pataṅgavad amitre vā praviśet //
anyatara.siddhir hi tyakta.ātmano bhavati" ity ācāryāḥ //
na^iti kauṭilyaḥ //
saṃdheyatām ātmanaḥ parasya ca^upalabhya saṃdadhīta //
viparyaye vikrameṇa saṃdhim apasāraṃ vā lipseta //
saṃdheyasya vā dūtaṃ preṣayet //
tena vā preṣitam artha.mānābhyāṃ satkṛtya brūyāt "idaṃ rājñaḥ paṇya.agāram, idaṃ devī.kumārāṇām, devī.kumāra.vacanāt, idaṃ rājyam ahaṃ ca tvad.arpaṇaḥ" iti //
labdha.saṃśrayaḥ samaya.ācārikavad bhartari varteta //
durga.ādīni ca karmāṇi āvāha.vivāha.putra.abhiṣeka.aśva.paṇya.hasti.grahaṇa.sattra.yātrā.vihāra.gamanāni ca^anujñātaḥ kurvīta //
sva.bhūmy.avasthita.prakṛti.saṃdhim upaghātam apasṛteṣu vā sarvam anujñātaḥ kurvīta //
duṣṭa.paura.jānapado vā nyāya.vṛttir anyāṃ bhūmiṃ yāceta //
duṣyavad upāṃśu.daṇḍena vā pratikurvīta //
ucitāṃ vā mitrād bhūmiṃ dīyamānāṃ na pratigṛhṇīyāt //
mantri.purohita.senā.pati.yuva.rājānām anyatamam adṛśyamāne bhartari paśyet, yathā.śakti ca^upakuryāt //
daivata.svasti.vācaneṣu tat.parā āśiṣo vācayet //
sarvatra^ātma.nisargaṃ guṇaṃ brūyāt //
KAZ07.15.30ab/ samyukta.balavat.sevī viruddhaḥ śaṅkita.ādibhiḥ /
KAZ07.15.30cd/ varteta daṇḍa.upanato bhartary evam avasthitaḥ //E
(daṇḍa.upanāyi.vṛttam)
Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0