Language

ENहिગુ
Scripture Library

Arthashastra · Chapter 07.1

07.1.01

ṣāḍguṇyasya prakṛti.maṇḍalaṃ yoniḥ //

07.1.02

"saṃdhi.vigraha.āsana.yāna.saṃśraya.dvaidhī.bhāvāḥ ṣāḍguṇyam" ity ācāryāḥ //

07.1.03

"dvaiguṇyam" iti vāta.vyādhiḥ //

07.1.04

"saṃdhi.vigrahābhyāṃ hi ṣāḍguṇyaṃ sampadyate" iti //

07.1.05

ṣāḍguṇyam eva^etad avasthā.bhedād iti kauṭilyaḥ //

07.1.06

tatra paṇa.bandhaḥ saṃdhiḥ //

07.1.07

apakāro vigrahaḥ //

07.1.08

upekṣaṇam āsanam //

07.1.09

abhyuccayo yānam //

07.1.10

para.arpaṇaṃ saṃśrayaḥ //

07.1.11

saṃdhi.vigraha.upādānaṃ dvaidhī.bhāvaḥ //

07.1.12

iti ṣaḍ.guṇāḥ //

07.1.13

parasmādd hīyamānaḥ saṃdadhīta //

07.1.14

abhyuccīyamāno vigṛhṇīyāt //

07.1.15

"na māṃ paro na^ahaṃ param upahantuṃ śaktaḥ" ity āsīta //

07.1.16

guṇa.atiśaya.yukto yāyāt //

07.1.17

śakti.hīnaḥ saṃśrayeta //

07.1.18

sahāya.sādhye kārye dvaidhībhāvaṃ gacchet //

07.1.19

iti guṇa.avasthāpanam //

07.1.20

teṣāṃ yasmin vā guṇe sthitaḥ paśyet "iha.sthaḥ śakṣyāmi durga.setu.karma.vaṇik.patha.śūnya.niveśa.khani.dravya.hasti.vana.karmāṇy ātmanaḥ pravartayitum, parasya ca^etāni karmāṇy upahantum" iti tam ātiṣṭhet //

07.1.21

sā vṛddhiḥ //

07.1.22

"āśutarā me vṛddhir bhūyastarā vṛddhy.udayatarā vā bhaviṣyati, viparītā parasya" iti jñātvā para.vṛddhim upekṣeta //

07.1.23

tulya.kāla.phala.udayāyāṃ vā vṛddhau saṃdhim upeyāt //

07.1.24

yasmin vā guṇe sthitaḥ sva.karmaṇām upaghātaṃ paśyen na^itarasya tasmin na tiṣṭhet //

07.1.25

eṣa kṣayaḥ //

07.1.26

"ciratareṇa^alpataraṃ vṛddhy.udayataraṃ vā kṣeṣye, viparītaṃ paraḥ" iti jñātvā kṣayam upekṣeta //

07.1.27

tulya.kāla.phala.udaye vā kṣaye saṃdhim upeyāt //

07.1.28

yasmin vā guṇe sthitaḥ sva.karma.vṛddhiṃ kṣayaṃ vā na^abhipaśyed etat.sthānam //

07.1.29

"hrasvataraṃ vṛddhy.udayataraṃ vā sthāsyāmi, viparītaṃ paraḥ" iti jñātvā sthānam upekṣeta //

07.1.30

"tulya.kāla.phala.udaye vā sthāne saṃdhim upeyād" ity ācāryāḥ //

07.1.31

na^etad vibhāṣitam iti kauṭilyaḥ //

07.1.32a

yadi vā paśyet "sandhau sthito mahā.phalaiḥ sva.karmabhiḥ para.karmāṇy upahaniṣyāmi, mahā.phalāni vā sva.karmāṇy upabhokṣye, para.karmāṇi vā, saṃdhi.viśvāsena vā yoga.upaniṣat.praṇidhibhiḥ para.karmāṇy upahaniṣyāmi, sukhaṃ vā sa.anugraha.parihāra.saukaryaṃ phala.lābha.bhūyastvena sva.karmaṇāṃ para.karma.yoga.āvahaṃ janam āsrāvayiṣyāmi - //

07.1.32b

balinā^atimātreṇa vā saṃhitaḥ paraḥ sva.karma.upaghātaṃ prāpsyati, yena vā vigṛhīto mayā.saṃdhatte tena^asya vigrahaṃ dīrghaṃ kariṣyāmi, mayā vā saṃhitasya mad.dveṣiṇo jana.padaṃ pīḍayiṣyati - //

07.1.32c

para.upahato vā^asya jana.pado mām āgamiṣyati, tataḥ karmasu vṛddhiṃ prāpsyāmi, vipanna.karma.ārambho vā viṣamasthaḥ paraḥ karmasu na me vikrameta - //

07.1.32d

parataḥ pravṛtta.karma.ārambho vā tābhyāṃ saṃhitaḥ karmasu vṛddhiṃ prāpsyāmi, śatru.pratibaddhaṃ vā śatruṇā saṃdhiṃ kṛtvā maṇḍalaṃ bhetsyāmi - //

07.1.32e

bhinnam avāpsyāmi, daṇḍa.anugraheṇa vā śatrum upagṛhya maṇḍala.lipsāyāṃ vidveṣaṃ grāhayiṣyāmi, vidviṣṭaṃ tena^eva ghātayiṣyāmi" iti saṃdhinā vṛddhim ātiṣṭhet //

07.1.33a

yadi vā paśyet "āyudhīya.prāyaḥ śreṇī.prāyo vā me jana.padaḥ śaila.vana.nadī.durga.eka.dvāra.ārakṣo vā śakṣyati para.abhiyogaṃ pratihantum, viṣaya.ante durgam aviṣahyam apāśrito vā śakṣyāmi para.karmāṇy upahantuṃ - //

07.1.33b

vyasana.pīḍa.upahata.utsāho vā paraḥ samprāpta.karma.upaghāta.kālaḥ, vigṛhītasya^anyato vā śakṣyāmi jana.padam apavāhayitum" iti vigrahe sthito vṛddhim ātiṣṭhet //

07.1.34

yadi vā manyeta "na me śaktaḥ paraḥ karmāṇy upahantuṃ na^ahaṃ tasya karma.upaghātī vā, vyasanam asya, śva.varāhayor iva kalahe vā, sva.karma.anuṣṭhāna.paro vā vardhiṣye" ity āsanena vṛddhim ātiṣṭhet //

07.1.35

yadi vā manyeta "yāna.sādhyaḥ karma.upaghātaḥ śatroḥ, prativihita.sva.karma.ārakṣaś ca^asmi" iti yānena vṛddhim ātiṣṭhet //

07.1.36

yadi vā manyeta "na^asmi śaktaḥ para.karmāṇy upahantum, sva.karma.upaghātaṃ vā trātum" iti, balavantam āśritaḥ sva.karma.anuṣṭhānena kṣayāt sthānaṃ sthānād vṛddhiṃ ca^ākāṅkṣeta //

07.1.37

yadi vā manyeta "saṃdhinā^ekataḥ sva.karmāṇi pravartayiṣyāmi, vigraheṇa^ekataḥ para.karmāṇy upahaniṣyāmi" iti dvaidhī.bhāvena vṛddhim ātiṣṭhet //
KAZ07.1.38ab/ evaṃ ṣaḍbhir guṇair etaiḥ sthitaḥ prakṛti.maṇḍale /
KAZ07.1.38cd/ paryeṣeta kṣayāt sthānaṃ sthānād vṛddhiṃ ca karmasu //E
(saṃśraya.vṛtti)

Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc