Arthashastra · Chapter 03.11

sapāda.paṇā dharmyā māsa.vṛddhiḥ paṇa.śatasya, pañca.paṇā vyāvahārikī, daśa.paṇā kāntāragāṇām, viṃśati.paṇā sāmudrāṇām //

tataḥ paraṃ kartuḥ kārayituś ca pūrvaḥ sāhasa.daṇḍaḥ, śrotṛṛṇām eka.ekaṃ pratyardha.daṇḍaḥ //

rājany ayoga.kṣema.āvahe tu dhanika.dhāraṇikayoś caritram avekṣeta //

dhānya.vṛddhiḥ sasya.niṣpattāv upārdhā, paraṃ mūlya.kṛtā vardheta //

prakṣepa.vṛddhir udayād ardhaṃ samnidhāna.sannā vārṣikī deyā //

cira.pravāsaḥ stambha.praviṣṭo vā mūlya.dvi.guṇaṃ dadyāt //

akṛtvā vṛddhiṃ sādhayato vardhayato vā, mūlyaṃ vā vṛddhim āropya śrāvayato bandha.catur.guṇo daṇḍaḥ //

tuccha.śrāvaṇāyām abhūta.catur.guṇaḥ //

tasya tri.bhāgam ādātā dadyāt, śeṣaṃ pradātā //

dīrgha.sattra.vyādhi.guru.kula.uparuddhaṃ bālam asāraṃ vā na^ṛṇam anuvardheta //

mucyamānam ṛṇam apratigṛhṇato dvādaśa.paṇo daṇḍaḥ //

kāraṇa.apadeśena nivṛtta.vṛddhikam anyatra tiṣṭhet //

daśa.varṣa.upekṣitam ṛṇam apratigrāhyam, anyatra bāla.vṛddha.vyādhita.vyasani.proṣita.deśa.tyāga.rājya.vibhramebhyaḥ //

pretasya putrāḥ kusīdaṃ dadyuḥ, dāyādā vā riktha.harāḥ, saha.grāhiṇaḥ, pratibhuvo vā //

na prātibhāvyam anyat //

asāraṃ bāla.prātibhāvyam //

asaṃkhyāta.deśa.kālaṃ tu putrāḥ pautrā dāyādā vā rikthaṃ haramāṇā dadyuḥ //

jīvita.vivāha.bhūmi.prātibhāvyam asaṃkhyāta.deśa.kālaṃ tu putrāḥ pautrā vā vaheyuḥ //

nānā^ṛṇa.samavāye tu na^ekaṃ dvau yugapad abhivadeyātām, anyatra pratiṣṭhamānāt //

tatra^api gṛhīta.ānupūrvyā rāja.śrotriya.dravyaṃ vā pūrvaṃ pratipādayet //

dampatyoḥ pitā.putrayoḥ bhrātṛṛṇāṃ ca^avibhaktānāṃ paraspara..kṛtam ṛṇam asādhyam //

agrāhyāḥ karma.kāleṣu karṣakā rāja.puruṣāś ca //

strī ca^apratiśrāviṇī pati.kṛtam ṛṇam, anyatra go.pālaka.ardha.sītikebhyaḥ //

patis tu grāhyaḥ strī.kṛtam ṛṇam, aprati.vidhāya proṣita iti //

sampratipattāv uttamaḥ //

asmapratipattau tu sākṣiṇaḥ pramāṇaṃ prātyayikāḥ śucayo^anumatā vā trayo^avara.ardhyāḥ //

pakṣa.anumatau vā dvau, ṛṇaṃ prati na tv eva^ekaḥ //

pratiṣiddhāḥ syāla.sahāya.anvarthi.dhanika.dhāraṇika.vairi.nyaṅga.dhṛta.daṇḍāḥ, pūrve ca^avyavahāryāḥ //

rāja.śrotriya.grāma.bhṛtaka.kuṣṭhi.vraṇinaḥ patita.caṇḍāla.kutsita.karmāṇo^andha.badhira.mūka.ahaṃ.vādinaḥ strī.rāja.puruṣāś ca, anyatra sva.vargebhyaḥ //

pāruṣya.steya.saṃgrahaṇeṣu tu vairi.syāla.sahāya.varjāḥ //

rahasya.vyavahāreṣv ekā strī puruṣa upaśrotā upadraṣṭā vā sākṣī syād rāja.tāpasa.varjam //

svāmino bhṛtyānām ṛtvig.ācāryāḥ śiṣyāṇāṃ mātā.pitarau putrāṇāṃ ca^anigraheṇa sākṣyaṃ kuryuḥ, tesām itare vā //

paraspara.abhiyoge ca^eṣām uttamāḥ parā.uktā daśa.bandhaṃ dadyuḥ, avarāḥ pañca.bandham // iti sākṣy.adhikāraḥ //

brāhmaṇa.uda.kumbha.agni.sakāśe sākṣiṇaḥ parigṛhṇīyāt //

tatra brāhmaṇaṃ brūyāt "satyaṃ brūhi" iti //

rājanyaṃ vaiśyaṃ vā "mā tava^iṣṭā.pūrta.phalam, kapāla.hastaḥ śatru.kulaṃ bhikṣā.arthī gaccheḥ" iti //

śūdraṃ "janma.maraṇa.antare yad vaḥ puṇya.phalaṃ tad rājānaṃ gacched, rājñaś ca kilbiṣaṃ yuṣmān anyathā.vāde, daṇḍaś ca^anubaddhaḥ, paścād api jñāyeta yathā.dṛṣṭa.śrutam, eka.mantrāḥ satyam upaharata" iti //

anupaharatāṃ sapta.rātrād ūrdhvaṃ dvādaśa.paṇo daṇḍaḥ, tri.pakṣād ūrdhvam abhiyogaṃ dadyuḥ //

sākṣi.bhede yato bahavaḥ śucayo^anumatā vā tato niyaccheyuḥ, madhyaṃ vā gṛhṇīyuḥ //

tad vā dravyaṃ rājā haret //

sākṣiṇaś ced abhiyogād ūnaṃ brūyur atiriktasya^abhiyoktā bandhaṃ dadyāt //

atiriktaṃ vā brūyus tad.atiriktaṃ rājā haret //

bāliśyād abhiyoktur vā duhśrutaṃ durlikhitaṃ preta.abhiniveśaṃ vā samīkṣya sākṣi.pratyayam eva syāt //

"sākṣi.bāliṣyeṣv eva pṛthag.anuyoge deśa.kāla.kāryāṇāṃ pūrva.madhyama.uttamā daṇḍāḥ" ity auśanasāḥ //

"kūṭa.sākṣiṇo yam artham abhūtaṃ kuryur bhūtaṃ vā nāśayeyus tad daśa.guṇaṃ daṇḍaṃ dadyuḥ" iti mānavāḥ //

"bāliśyād vā visaṃvādayatāṃ citro ghātaḥ" iti bārhaspatyāḥ //

na^iti kauṭilyaḥ //

dhruvaṃ hi sākṣibhiḥ śrotavyam //

aśṛṇvatāṃ catur.viṃśati.paṇo daṇḍaḥ, tato^ardham abruvāṇānām //
KAZ03.11.50ab/ deśa.kāla.avidūrasthān sākṣiṇaḥ pratipādayet /
KAZ03.11.50cd/ dūrasthān aprasārān vā svāmi.vākyena sādhayet //E
(ḍeposits)