Arthashastra · Chapter 02.01

bhūta.pūrvam abhūta.pūrvaṃ vā jana.padaṃ para.deśa.apavāhanena sva.deśa.abhiṣyanda.vamanena vā niveśayet //

śūdra.karṣaka.prāyaṃ kula.śata.avaraṃ pañca.kula.śata.paraṃ grāmaṃ krośad.vikrośa.sīmānam anyonya.ārakṣaṃ niveśayet //

nalī.śaila.vana.bhṛṣṭi.darī.setu.bandha.śamī.śālmalī.kṣīra.vṛkṣān anteṣu sīmnāṃ sthāpayet //

aṣṭaśata.grāmyā madhye sthānīyam, catuhśata.grāmyā droṇa.mukham, dviśata.grāmyāḥ kārvaṭikam, daśa.grāmī.saṃgraheṇa saṃgrahaṃ sthāpayet //

anteṣv anta.pāla.durgāṇi jana.pada.dvārāṇy anta.pāla.adhiṣṭhitāni sthāpayet //

teṣām antarāṇi vāgurika.śabara.pulinda.caṇḍāla.araṇya.carā rakṣeyuḥ //

ṛtvig.ācārya.purohita.śrotriyebhyo brahma.deyāny adaṇḍa.karāṇy abhirūpa.dāyādakāni prayacchet -

adhyakṣa.saṃkhyāyaka.ādibhyo gopa.sthānika.anīkastha.cikitsaka.aśva.damaka.jaṅghākārikebhyaś ca vikraya.ādhāna.varjāni //

karadebhyaḥ kṛta.kṣetrāṇy aikapuruṣikāṇi prayacchet //

akṛtāni kartṛbhyo na^ādeyāni //

akṛṣatām āchidya^anyebhyaḥ prayacchet //

grāma.bhṛtaka.vaidehakā vā kṛṣeyuḥ //

akṛṣanto vā^avahīnaṃ dadyuḥ //

dhānya.paśu.hiraṇyaiś ca^etān anugṛhṇīyāt //

tāny anu sukhena dadyuḥ //

anugraha.parihārau ca^etebbhyaḥ kośa.vṛddhi.karau dadyāt, kośa.upaghātakau varjayet //

alpa.kośo hi rājā paura.jānapadān eva grasate //

niveśa.sama.kālaṃ yathā.āgatakaṃ vā parihāraṃ dadyāt //

nivṛtta.parihārān pitā^iva^anugṛhṇīyāt //

ākara.karma.anta.dravya.hasti.vana.vraja.vaṇik.patha.pracārān vāri.sthala.patha.paṇya.pattanāni ca niveśayet //

saha.udakam āhārya^udakaṃ vā setuṃ bandhayet //

anyeṣāṃ vā badhnatāṃ bhūmi.mārga.vṛkṣa.upakaraṇa.anugrahaṃ kuryāt, puṇya.sthāna.ārāmāṇāṃ ca //

sambhūya.setu.bandhād apakrāmataḥ karmakara.balīvardāḥ karma kuryuḥ //

vyayakarmaṇi ca bhāgī syāt, na ca^aṃśaṃ labheta //

matsya.plava.hari.tapaṇyānāṃ setuṣu rājā svāmyaṃ gacchet //

dāsa.āhitaka.bandhūn aśṛṇvato rājā vinayaṃ grāhayet //

bāla.vṛddha.vyasany.anāthāṃś ca rājā bibhṛyāt, striyam aprajātāṃ prajātāyaś ca putrān //

bāla.dravyaṃ grāma.vṛddhā vardhayeyur ā vyavahāra.prāpaṇāt, deva.dravyaṃ ca //

apatya.dāraṃ mātā.pitarau bhrātṛṛn aprāpta.vyavahārān bhaginīḥ kanyā vidhavāś ca^abibhrataḥ śaktimato dvādaśa.paṇo daṇḍaḥ, anyatra patitebhyaḥ, anyatra mātuḥ //

putra.dāram apratividhāya pravrajataḥ pūrvaḥ sāhasa.daṇḍaḥ, striyaṃ ca pravrājayataḥ //

lupta.vyāyāmaḥ pravrajed āpṛcchya dharmasthān //

anyathā niyamyeta //

vānaprasthād anyaḥ pravrajita.bhāvaḥ, sajātād anyaḥ saṃghaḥ, sāmutthāyikād anyaḥ samaya.anubandho vā na^asya jana.padam upaniviśeta //

na ca tatra^ārāmā vihāra.arthā vā śālāḥ syuḥ //

naṭa.nartaka.gāyana.vādaka.vāg.jīvana.kuśīlavā na karma.vighnaṃ kuryuḥ //

nirāśrayatvād grāmāṇāṃ kṣetra.abhiratatvāc ca puruṣāṇāṃ kośa.viṣṭi.dravya.dhānya.rasa.vṛddhir bhavati //
KAZ02.01.36ab/ para.cakra.aṭavī.grastaṃ vyādhi.durbhikṣa.pīḍitam /[ś]
KAZ02.01.36cd/ deśaṃ parihared rājā vyaya.krīḍāś ca vārayet //[ś]
KAZ02.01.37ab/ daṇḍa.viṣṭi.kara.ābādhai rakṣed upahatāṃ kṛṣim /[ś]
KAZ02.01.37cd/ stena.vyāla.viṣa.grāhair vyādhibhiś ca paśu.vrajān //[ś]
KAZ02.01.38ab/ vallabhaiḥ kārmikaiḥ stenair anta.pālaiś ca pīḍitam /[ś]
KAZ02.01.38cd/ śodhayet paśu.saṃghaiś ca kṣīyamāṇaṃ vaṇik.patham //[ś]
KAZ02.01.39ab/ evaṃ dravya.dvi.pavanaṃ setu.bandham atha^ākarān /[ś]
KAZ02.01.39cd/ rakṣet pūrva.kṛtān rājā navāṃś ca^abhipravartayet //[ś] E
(ḍisposal of non-agricultural land)