Arthashastra · Chapter 01.21
śayanād utthitaḥ strī.gaṇair dhanvibhiḥ parigṛhyate, dvitīyasyāṃ kakṣyāyāṃ kañcuka.uṣṇīṣibhir varṣa.dhara.abhyāgārikaiḥ, tṛtīyasyāṃ kubja.vāmana.kirātaiḥ, caturthyāṃ mantribhiḥ sambandhibhir dauvārikaiś ca prāsa.pāṇibhiḥ //
pitṛ.paitāmahaṃ sambandha.anubaddhaṃ śikṣitam anuraktaṃ kṛta.karmāṇaṃ ca janam āsannaṃ kurvīta, na^anyato.deśīyam akṛta.artha.mānaṃ sva.deśīyaṃ vā^apy apakṛtya^upagṛhītam //
antar.vaṃśika.sainyaṃ rājānam antaḥpuraṃ ca rakṣet //
gupte deśe māhānasikaḥ sarvam āsvāda.bāhulyena karma kārayet //
tad rajā tathaiva pratibhuñjīta pūrvam agnaye vayobhyaś ca baliṃ kṛtvā //
agner jvālā.dhūma.nīlatā śabda.sphoṭanaṃ ca viṣa.yuktasya, vayasāṃ vipattiś ca //
annasya ūṣmā mayūra.grīva.ābhaḥ śaityam āśu kliṣṭasya^iva vaivarṇyaṃ sa-udakatvam aklinnatvaṃ ca -
vyañjanānām āśu śuṣkatvaṃ ca kvātha.dhyāma.phena.paṭala.vicchinna.bhāvo gandha.sparśa.rasa.vadhaś ca -
draveṣu hīna.atiriktac.chāyā.darśanaṃ phena.paṭala.sīmanta.ūrdhva.rājī.darśanaṃ ca -
rasasya madhye nīlā rājī, payasas tāmrā, madya.toyayoḥ kālī, dadhnaḥ śyāmā, madhunaḥ śvetā, dravyāṇām ārdrāṇām āśu pramlānatvam utpakva.bhāvaḥ kvātha.nīla.śyāvatā ca -
śuṣkāṇām āśu śātanaṃ vaivarṇyaṃ ca, -
kaṭhinānāṃ mṛdutvaṃ mṛdūnāṃ ca kaṭhinatvam, tad.abhyāśe kṣudra.sattva.vadhaś ca, -
āstaraṇa.pravaraṇānāṃ dhyāma.maṇḍalatā tanturoma.pakṣma.śātanaṃ ca, -
loha.maṇimayānāṃ paṅkama.lopadehatā sneha.rāga.gaurava.prabhāva.varṇa.sparśavadhaś ca - iti viṣayuktasya liṅgāni //
viṣa.pradasya tu śuṣka.śyāva.vaktratā vāk.saṅgaḥ svedo vijṛmbhaṇaṃ ca^atimātraṃ vepathuḥ praskhalanaṃ vākya.viprekṣaṇam āvegaḥ karmaṇi sva.bhūmau ca^anavasthānam iti //
tasmād asya jāṅgulīvido bhiṣajaś ca^āsannāḥ syuḥ //
bhiṣag.bhaiṣajya.agārād āsvāda.viśuddham auṣadhaṃ gṛhītvā pācaka.peṣakābhyām ātmanā ca pratisvādya rājñe prayacchet //
pānaṃ pānīyaṃ ca^auṣadhena vyākhyātam //
kalpaka.prasādhakāḥ snāna.śuddha.vastra.hastāḥ samudram upakaraṇam antarvaṃśika.hastād ādāya paricareyuḥ //
snāpaka.saṃvāhaka.āstaraka.rajaka.mālā.kāra.karma dāsyaḥ prasiddha.śaucāḥ kuryuḥ, tābhir adhiṣṭhitā vā śilpinaḥ //
ātma.cakṣuṣi niveśya vastra.mālyaṃ dadyuḥ, snāna.anulepana.pragharṣa.cūrṇa.vāsa.snānīyāni ca sva.vakṣo.bāhuṣu ca //
etena parasmād āgatakaṃ vyākhyātam //
kuśīlavāḥ śastra.agni.rasa.krīḍā.varjaṃ narmayeyuḥ //
ātodyāni ca^eṣām antas tiṣṭheyuḥ, aśva.ratha.dvipa.alaṃkārāś ca //
āpta.puruṣa.adhiṣṭhitaṃ yāna.vāhanam ārohet, nāvaṃ ca^āpta.nāvika.adhiṣṭhitam //
anya.nau.pratibaddhāṃ vāta.vega.vaśāṃ ca na^upeyāt //
udaka.ante sainyam āsīta //
matsya.grāha.viśuddham udakam avagāheta //
vyāla.grāha.viśuddham udyānaṃ gacchet //
lubdhaka.śva.gaṇibhir apāsta.stena.vyāla.para.ābādha.bhayaṃ cala.lakṣya.paricaya.arthaṃ mṛga.araṇyaṃ gacchet //
āpta.śastra.grāha.adhiṣṭhitaḥ siddha.tāpasaṃ paśyet, mantri.pariṣadā saha sāmanta.dūtam //
samnaddho^aśvaṃ hastinaṃ vā^ārūḍhaḥ samnaddham anīkaṃ paśyet //
niryāṇe^abhiyāne ca rāja.mārgam ubhayataḥ kṛta.ārakṣaṃ śastribhir daṇḍibhiś ca^apāsta.śastra.hasta.pravrajita.vyaṅgaṃ gacchet //
na puruṣa.sambādham avagāheta //
yātrā.samāja.utsava.prahavaṇāni ca daśa.vargika.adhiṣṭhitāni gacchet //
KAZ01.21.29ab/ yathā ca yoga.puruṣair anyān rājā^adhitiṣṭhati /[ś]
KAZ01.21.30cd/ tathā^ayam anya.ābādhebhyo rakṣed ātmānam ātmavān //[ś] E
(Book ṭwo: ṭhe activity of the heads of departments)
(Chap, 1, ṣec, 19: ṣettlement of the countryside)
Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0