Language

ENहिગુ
Scripture Library

Arthashastra · Chapter 01.21

01.21.01

śayanād utthitaḥ strī.gaṇair dhanvibhiḥ parigṛhyate, dvitīyasyāṃ kakṣyāyāṃ kañcuka.uṣṇīṣibhir varṣa.dhara.abhyāgārikaiḥ, tṛtīyasyāṃ kubja.vāmana.kirātaiḥ, caturthyāṃ mantribhiḥ sambandhibhir dauvārikaiś ca prāsa.pāṇibhiḥ //

01.21.02

pitṛ.paitāmahaṃ sambandha.anubaddhaṃ śikṣitam anuraktaṃ kṛta.karmāṇaṃ ca janam āsannaṃ kurvīta, na^anyato.deśīyam akṛta.artha.mānaṃ sva.deśīyaṃ vā^apy apakṛtya^upagṛhītam //

01.21.03

antar.vaṃśika.sainyaṃ rājānam antaḥpuraṃ ca rakṣet //

01.21.04

gupte deśe māhānasikaḥ sarvam āsvāda.bāhulyena karma kārayet //

01.21.05

tad rajā tathaiva pratibhuñjīta pūrvam agnaye vayobhyaś ca baliṃ kṛtvā //

01.21.06

agner jvālā.dhūma.nīlatā śabda.sphoṭanaṃ ca viṣa.yuktasya, vayasāṃ vipattiś ca //

01.21.07a

annasya ūṣmā mayūra.grīva.ābhaḥ śaityam āśu kliṣṭasya^iva vaivarṇyaṃ sa-udakatvam aklinnatvaṃ ca -

01.21.07b

vyañjanānām āśu śuṣkatvaṃ ca kvātha.dhyāma.phena.paṭala.vicchinna.bhāvo gandha.sparśa.rasa.vadhaś ca -

01.21.07c

draveṣu hīna.atiriktac.chāyā.darśanaṃ phena.paṭala.sīmanta.ūrdhva.rājī.darśanaṃ ca -

01.21.07d

rasasya madhye nīlā rājī, payasas tāmrā, madya.toyayoḥ kālī, dadhnaḥ śyāmā, madhunaḥ śvetā, dravyāṇām ārdrāṇām āśu pramlānatvam utpakva.bhāvaḥ kvātha.nīla.śyāvatā ca -

01.21.07e

śuṣkāṇām āśu śātanaṃ vaivarṇyaṃ ca, -

01.21.07f

kaṭhinānāṃ mṛdutvaṃ mṛdūnāṃ ca kaṭhinatvam, tad.abhyāśe kṣudra.sattva.vadhaś ca, -

01.21.07g

āstaraṇa.pravaraṇānāṃ dhyāma.maṇḍalatā tanturoma.pakṣma.śātanaṃ ca, -

01.21.07h

loha.maṇimayānāṃ paṅkama.lopadehatā sneha.rāga.gaurava.prabhāva.varṇa.sparśavadhaś ca - iti viṣayuktasya liṅgāni //

01.21.08

viṣa.pradasya tu śuṣka.śyāva.vaktratā vāk.saṅgaḥ svedo vijṛmbhaṇaṃ ca^atimātraṃ vepathuḥ praskhalanaṃ vākya.viprekṣaṇam āvegaḥ karmaṇi sva.bhūmau ca^anavasthānam iti //

01.21.09

tasmād asya jāṅgulīvido bhiṣajaś ca^āsannāḥ syuḥ //

01.21.10

bhiṣag.bhaiṣajya.agārād āsvāda.viśuddham auṣadhaṃ gṛhītvā pācaka.peṣakābhyām ātmanā ca pratisvādya rājñe prayacchet //

01.21.11

pānaṃ pānīyaṃ ca^auṣadhena vyākhyātam //

01.21.12

kalpaka.prasādhakāḥ snāna.śuddha.vastra.hastāḥ samudram upakaraṇam antarvaṃśika.hastād ādāya paricareyuḥ //

01.21.13

snāpaka.saṃvāhaka.āstaraka.rajaka.mālā.kāra.karma dāsyaḥ prasiddha.śaucāḥ kuryuḥ, tābhir adhiṣṭhitā vā śilpinaḥ //

01.21.14

ātma.cakṣuṣi niveśya vastra.mālyaṃ dadyuḥ, snāna.anulepana.pragharṣa.cūrṇa.vāsa.snānīyāni ca sva.vakṣo.bāhuṣu ca //

01.21.15

etena parasmād āgatakaṃ vyākhyātam //

01.21.16

kuśīlavāḥ śastra.agni.rasa.krīḍā.varjaṃ narmayeyuḥ //

01.21.17

ātodyāni ca^eṣām antas tiṣṭheyuḥ, aśva.ratha.dvipa.alaṃkārāś ca //

01.21.18

āpta.puruṣa.adhiṣṭhitaṃ yāna.vāhanam ārohet, nāvaṃ ca^āpta.nāvika.adhiṣṭhitam //

01.21.19

anya.nau.pratibaddhāṃ vāta.vega.vaśāṃ ca na^upeyāt //

01.21.20

udaka.ante sainyam āsīta //

01.21.21

matsya.grāha.viśuddham udakam avagāheta //

01.21.22

vyāla.grāha.viśuddham udyānaṃ gacchet //

01.21.23

lubdhaka.śva.gaṇibhir apāsta.stena.vyāla.para.ābādha.bhayaṃ cala.lakṣya.paricaya.arthaṃ mṛga.araṇyaṃ gacchet //

01.21.24

āpta.śastra.grāha.adhiṣṭhitaḥ siddha.tāpasaṃ paśyet, mantri.pariṣadā saha sāmanta.dūtam //

01.21.25

samnaddho^aśvaṃ hastinaṃ vā^ārūḍhaḥ samnaddham anīkaṃ paśyet //

01.21.26

niryāṇe^abhiyāne ca rāja.mārgam ubhayataḥ kṛta.ārakṣaṃ śastribhir daṇḍibhiś ca^apāsta.śastra.hasta.pravrajita.vyaṅgaṃ gacchet //

01.21.27

na puruṣa.sambādham avagāheta //

01.21.28

yātrā.samāja.utsava.prahavaṇāni ca daśa.vargika.adhiṣṭhitāni gacchet //
KAZ01.21.29ab/ yathā ca yoga.puruṣair anyān rājā^adhitiṣṭhati /[ś]
KAZ01.21.30cd/ tathā^ayam anya.ābādhebhyo rakṣed ātmānam ātmavān //[ś] E
(Book ṭwo: ṭhe activity of the heads of departments)
(Chap, 1, ṣec, 19: ṣettlement of the countryside)

Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc