Arthashastra · Chapter 01.15
kṛta.sva.pakṣa.para.pakṣa.upagrahaḥ kārya.ārambhāṃś cintayet //
mantra.pūrvāḥ sarva.ārambhāḥ //
tad.uddeśaḥ saṃvṛtaḥ kathānām anihśrāvī pakṣibhir apy anālokyaḥ syāt /
śrūyate hi śuka.sārikābhir mantro bhinnaḥ, śvabhir apy anyaiś ca tiryag.yonibhir iti //
tasmān mantra.uddeśam anāyukto na^upagacchet //
ucchidyeta mantra.bhedī //
mantra.bhedo hi dūta.amātya.svāminām iṅgita.ākārābhyām //
iṅgitam anyathā.vṛttiḥ //
ākṛti.grahaṇam ākāraḥ //
tasya saṃvaraṇam āyukta.puruṣa.rakṣaṇam ā.kārya.kālād iti //
teṣāṃ hi pramāda.mada.supta.pralāpāḥ, kāma.ādir utsekaḥ, pracchanno^avamato vā mantraṃ bhinatti //
tasmād ādrakṣen mantram //
"mantra.bhedo hy ayoga.kṣema.karo rājñas tad.āyukta.puruṣāṇāṃ ca //
tasmād guhyam eko mantrayeta" iti bhāradvājaḥ //
"mantriṇām api hi mantriṇo bhavanti, teṣām apy anye //
sā^eṣā mantri.paramparā mantraṃ bhinatti //
KAZ01.15.17ab/ "tasmān na^asya pare vidyuḥ karma kiṃcic cikīrṣitam /
KAZ01.15.17cd/ ārabdhāras tu jānīyur ārabdhaṃ kṛtam eva vā //
"na^ekasya mantra.siddhir asti" iti viśāla.akṣaḥ //
"pratyakṣa.parokṣa.anumeyā hi rāja.vṛttiḥ //
anupalabdhasya jñānam upalabdhasya niścita.bala.ādhānam artha.dvaidhasya saṃśayac.chedanam eka.deśa.dṛṣṭasya śeṣa.upalabdhir iti mantri.sādhyam etat //
tasmād buddhi.vṛddhaiḥ sārdham adhyāsīta mantram //
KAZ01.15.22ab/ "na kaṃcid avamanyeta sarvasya śṛṇuyān matam /
KAZ01.15.22cd/ bālasya^apy arthavad.vākyam upayuñjīta paṇḍitaḥ //"
"etan mantra.jñānam, na^etan mantra.rakṣaṇam" iti pārāśarāḥ //
"yad asya kāryam abhipretaṃ tat.pratirūpakaṃ mantriṇaḥ pṛcchet - "kāryam idam evam āsīt, evaṃ vā yadi bhavet, tat kathaṃ kartavyam" iti //
te yathā brūyus tat kuryāt //
evaṃ mantra.upalabdhiḥ saṃvṛtiś ca bhavati" iti //
na^iti piśunaḥ //
"mantriṇo hi vyavahitam arthaṃ vṛttam avṛttaṃ vā pṛṣṭā anādareṇa bruvanti prakāśayanti vā //
sa doṣaḥ //
tasmāt karmasu ye yeṣv abhipretās taiḥ saha mantrayeta //
tair mantrayamāṇo hi mantra.siddhiṃ guptiṃ ca labhate" iti //
na^iti kauṭilyaḥ //
anavasthā hy eṣā //
mantribhis tribhiś caturbhir vā saha mantrayeta //
mantrayamāṇo hy ekena^artha.kṛcchreṣu niścayaṃ na^adhigacchet //
ekaś ca mantrī yathā.iṣṭam anavagrahaś carati //
dvābhyāṃ mantrayamāṇo dvābhyāṃ saṃhatābhyām avagṛhyate, vigṛhītābhyāṃ vināśyate //
tat triṣu catuṣu vā kṛcchreṇa^upapadyate //
mahā.doṣam upapannaṃ tu bhavati //
tataḥ pareṣu kṛcchreṇa^artha.niścayo gamyate, mantro vā rakṣyate //
deśa.kāla.kārya.vaśena tv ekena saha dvābhyām eko vā yathā.sāmarthyaṃ mantrayeta //(alterṇative views approved)
karmaṇām ārambha.upāyaḥ puruṣa.dravya.sampad deśa.kāla.vibhāgo vinipāta.pratīkāraḥ kārya.siddhir iti pañca.aṅgo mantraḥ //
tān ekaikaśaḥ pṛcchet samastāṃś ca //
hetubhiś ca^eṣāṃ mati.pravivekān vidyāt //
avāpta.arthaḥ kālaṃ na^atikrāmayet //
na dīrgha.kālaṃ mantrayeta, na teṣāṃ pakṣīyair yeṣām apakuryāt //
"mantri.pariṣadaṃ dvādaśa.amātyān kurvīta" iti mānavāḥ //
"ṣoḍaśa" iti bārhaspatyāḥ //
"viṃśatim" ity auśanasāḥ //
yathā.sāmarthyam iti kauṭilyaḥ //
te hy asya sva.pakṣaṃ para.pakṣaṃ ca cintayeyuḥ //
akṛta.ārambham ārabdha.anuṣṭhānam anuṣṭhita.viśeṣaṃ niyoga.sampadaṃ ca karmaṇāṃ kuryuḥ //
āsannaiḥ saha karmāṇi paśyet //
anāsannaiḥ saha pattra.sampreṣaṇena mantrayeta //
indrasya hi mantri.pariṣad.ṛṣīṇāṃ sahasram //
sa tac cakṣuḥ //
tasmād imaṃ dvy.akṣaṃ sahasra.akṣam āhuḥ //
ātyayike kārye mantriṇo mantri.pariṣadaṃ ca^āhūya brūyāt //
tatra yad.bhūyiṣṭhā brūyuḥ kārya.siddhi.karaṃ vā tat kuryāt //
kurvataś ca --
KAZ01.15.60ab/ na^asya guhyaṃ pare vidyuś chidraṃ vidyāt parasya ca /
KAZ01.15.60cd/ gūhet kūrma^iva^aṅgāni yat syād vivṛtam ātmanaḥ //
KAZ01.15.61ab/ yathā hy aśrotriyaḥ śrāddhaṃ na satāṃ bhoktum arhati /
KAZ01.15.61cd/ evam aśruta.śāstra.artho na mantraṃ śrotum arhati //E
(ṛules for the envoy)
Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0