Language

ENहिગુ
Scripture Library

Arthashastra · Chapter 01.15

01.15.01

kṛta.sva.pakṣa.para.pakṣa.upagrahaḥ kārya.ārambhāṃś cintayet //

01.15.02

mantra.pūrvāḥ sarva.ārambhāḥ //

01.15.03

tad.uddeśaḥ saṃvṛtaḥ kathānām anihśrāvī pakṣibhir apy anālokyaḥ syāt /

01.15.04

śrūyate hi śuka.sārikābhir mantro bhinnaḥ, śvabhir apy anyaiś ca tiryag.yonibhir iti //

01.15.05

tasmān mantra.uddeśam anāyukto na^upagacchet //

01.15.06

ucchidyeta mantra.bhedī //

01.15.07

mantra.bhedo hi dūta.amātya.svāminām iṅgita.ākārābhyām //

01.15.08

iṅgitam anyathā.vṛttiḥ //

01.15.09

ākṛti.grahaṇam ākāraḥ //

01.15.10

tasya saṃvaraṇam āyukta.puruṣa.rakṣaṇam ā.kārya.kālād iti //

01.15.11

teṣāṃ hi pramāda.mada.supta.pralāpāḥ, kāma.ādir utsekaḥ, pracchanno^avamato vā mantraṃ bhinatti //

01.15.12

tasmād ādrakṣen mantram //

01.15.13

"mantra.bhedo hy ayoga.kṣema.karo rājñas tad.āyukta.puruṣāṇāṃ ca //

01.15.14

tasmād guhyam eko mantrayeta" iti bhāradvājaḥ //

01.15.15

"mantriṇām api hi mantriṇo bhavanti, teṣām apy anye //

01.15.16

sā^eṣā mantri.paramparā mantraṃ bhinatti //
KAZ01.15.17ab/ "tasmān na^asya pare vidyuḥ karma kiṃcic cikīrṣitam /
KAZ01.15.17cd/ ārabdhāras tu jānīyur ārabdhaṃ kṛtam eva vā //

01.15.18

"na^ekasya mantra.siddhir asti" iti viśāla.akṣaḥ //

01.15.19

"pratyakṣa.parokṣa.anumeyā hi rāja.vṛttiḥ //

01.15.20

anupalabdhasya jñānam upalabdhasya niścita.bala.ādhānam artha.dvaidhasya saṃśayac.chedanam eka.deśa.dṛṣṭasya śeṣa.upalabdhir iti mantri.sādhyam etat //

01.15.21

tasmād buddhi.vṛddhaiḥ sārdham adhyāsīta mantram //
KAZ01.15.22ab/ "na kaṃcid avamanyeta sarvasya śṛṇuyān matam /
KAZ01.15.22cd/ bālasya^apy arthavad.vākyam upayuñjīta paṇḍitaḥ //"

01.15.23

"etan mantra.jñānam, na^etan mantra.rakṣaṇam" iti pārāśarāḥ //

01.15.24

"yad asya kāryam abhipretaṃ tat.pratirūpakaṃ mantriṇaḥ pṛcchet - "kāryam idam evam āsīt, evaṃ vā yadi bhavet, tat kathaṃ kartavyam" iti //

01.15.25

te yathā brūyus tat kuryāt //

01.15.26

evaṃ mantra.upalabdhiḥ saṃvṛtiś ca bhavati" iti //

01.15.27

na^iti piśunaḥ //

01.15.28

"mantriṇo hi vyavahitam arthaṃ vṛttam avṛttaṃ vā pṛṣṭā anādareṇa bruvanti prakāśayanti vā //

01.15.29

sa doṣaḥ //

01.15.30

tasmāt karmasu ye yeṣv abhipretās taiḥ saha mantrayeta //

01.15.31

tair mantrayamāṇo hi mantra.siddhiṃ guptiṃ ca labhate" iti //

01.15.32

na^iti kauṭilyaḥ //

01.15.33

anavasthā hy eṣā //

01.15.34

mantribhis tribhiś caturbhir vā saha mantrayeta //

01.15.35

mantrayamāṇo hy ekena^artha.kṛcchreṣu niścayaṃ na^adhigacchet //

01.15.36

ekaś ca mantrī yathā.iṣṭam anavagrahaś carati //

01.15.37

dvābhyāṃ mantrayamāṇo dvābhyāṃ saṃhatābhyām avagṛhyate, vigṛhītābhyāṃ vināśyate //

01.15.38

tat triṣu catuṣu vā kṛcchreṇa^upapadyate //

01.15.39

mahā.doṣam upapannaṃ tu bhavati //

01.15.40

tataḥ pareṣu kṛcchreṇa^artha.niścayo gamyate, mantro vā rakṣyate //

01.15.41

deśa.kāla.kārya.vaśena tv ekena saha dvābhyām eko vā yathā.sāmarthyaṃ mantrayeta //(alterṇative views approved)

01.15.42

karmaṇām ārambha.upāyaḥ puruṣa.dravya.sampad deśa.kāla.vibhāgo vinipāta.pratīkāraḥ kārya.siddhir iti pañca.aṅgo mantraḥ //

01.15.43

tān ekaikaśaḥ pṛcchet samastāṃś ca //

01.15.44

hetubhiś ca^eṣāṃ mati.pravivekān vidyāt //

01.15.45

avāpta.arthaḥ kālaṃ na^atikrāmayet //

01.15.46

na dīrgha.kālaṃ mantrayeta, na teṣāṃ pakṣīyair yeṣām apakuryāt //

01.15.47

"mantri.pariṣadaṃ dvādaśa.amātyān kurvīta" iti mānavāḥ //

01.15.48

"ṣoḍaśa" iti bārhaspatyāḥ //

01.15.49

"viṃśatim" ity auśanasāḥ //

01.15.50

yathā.sāmarthyam iti kauṭilyaḥ //

01.15.51

te hy asya sva.pakṣaṃ para.pakṣaṃ ca cintayeyuḥ //

01.15.52

akṛta.ārambham ārabdha.anuṣṭhānam anuṣṭhita.viśeṣaṃ niyoga.sampadaṃ ca karmaṇāṃ kuryuḥ //

01.15.53

āsannaiḥ saha karmāṇi paśyet //

01.15.54

anāsannaiḥ saha pattra.sampreṣaṇena mantrayeta //

01.15.55

indrasya hi mantri.pariṣad.ṛṣīṇāṃ sahasram //

01.15.56

sa tac cakṣuḥ //

01.15.57

tasmād imaṃ dvy.akṣaṃ sahasra.akṣam āhuḥ //

01.15.58

ātyayike kārye mantriṇo mantri.pariṣadaṃ ca^āhūya brūyāt //

01.15.59

tatra yad.bhūyiṣṭhā brūyuḥ kārya.siddhi.karaṃ vā tat kuryāt //

01.15.60

kurvataś ca --
KAZ01.15.60ab/ na^asya guhyaṃ pare vidyuś chidraṃ vidyāt parasya ca /
KAZ01.15.60cd/ gūhet kūrma^iva^aṅgāni yat syād vivṛtam ātmanaḥ //
KAZ01.15.61ab/ yathā hy aśrotriyaḥ śrāddhaṃ na satāṃ bhoktum arhati /
KAZ01.15.61cd/ evam aśruta.śāstra.artho na mantraṃ śrotum arhati //E
(ṛules for the envoy)

Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc