Āpastambagṛhyasūtra with Haradatta's Anākulāvṛtti and Sudarśana's Gṛhyatātparyadarśanavyākhyā (with commentary) · Chapter 21
iti śrīsudarśanācāryakṛte gṛhyatātparyadarśane saptamaḥ khaṇḍaḥ //
aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ
43 upākaraṇam /
upākaraṇe samāpane ca ṛṣiryaḥ prajñāyate // Ā
sadasaspatirdvitīyaḥ // Ā
COMMENTARIES:
ĀpGs-Anā_8.2:
dvividhamupākaraṇam-kāṇḍopakaraṇamadhyāyopākaraṇañceti /
tathā samāpanam /
tathā cānyapare vākye darśanaṃ"kāṇḍopākaraṇe cāmātṛkasya kāṇḍasamāpane cāpitṛkasye"ti (āpa.dha.1-11-1-2) adhyāyopākaraṇaṃ tu prasiddhaṃ-śrāvaṇyāṃ paurṇamāsyāmadhyāyamupākṛtyeti /
(āpa.dha.1-9-10) /
tathā samāpanaṃ taiṣyāṃ paurṇamāsyāṃ rohiṇyāṃ vā viramet,iti /
(āpa.dha. 1-9-20) tatra dvividhe ' pyupākaraṇe samāpane cārṣiyeḥ prajñāyate kāṇḍānukramaṇyāṃ kāṇyaṛṣitvena sa tatra devatā /
tatra sadasaspatirdvitīyaḥ /
kāṇḍaṛṣaye hutvā sadasaspataye hotavyamityarthaḥ /
tatra prājāpatyaṃ saumyaṃ āgneyaṃ vaiśvadevamiti kāṇḍāni /
prajāpatiḥ somo 'gnirviśvedevā iti kāṇḍarṣayaḥ /
sārasvataṃ nāma saṅkīrṇāni kāṇḍāni /
yatāha baudhāyanaḥ-pauroḍāśikaṃ yājamānaṃ hotāro hautraṃ pitṛmedha iti sabrāhṇaṇāni sānubrāhmaṇāni prājāpatyāni /
ārdhvayavaṃ grahāḥ dākṣiṇāni samiṣṭayajūṃṣyavabhṛthayajūṃṣi vājapeyaśśukriyāṇi savā iti sabrāhmaṇāni sānubrāhmaṇāni saumyāni /
agnyādheyaṃ punarādheyaṃ agnihotramagnupasthānamagnicayanaṃ sāvitra nāciketacāturhotriyavaiśvasṛjāruṇā iti sabrāhmaṇāni sānubrāhmamānyāgyeyāni /
rājasūyaḥ paśubandhaḥ iṣṭayo nakṣatreṣṭayo divaśyenayo 'pāghāḥ satrāyaṇamupahemāḥ sūktānyupānuvākyaṃ yājyā aśvamedhaḥ puruṣamedhassautrāmaṇyacchidrāṇi paśuhautramupaniṣada iti sabrāhmaṇāni sānubrāhmaṇāni vaiśvadevānīti (bau.gṛ.3-1-21-24) asmākañca gṛhyamantrapraśnadvayamapyekāgnikāṇḍaṃ nāma vaiśvadevakāṇḍe draṣṭavyam /
tatra kāṇḍopākaraṇe tasya kāṇḍasya ṛṣiryaḥ tasmai homaḥ prajāpataye kāṇḍaṛṣaye svāheti /
tatassadasaspatimadbhutamiti mantreṇa kramaprāptena sahitamantrasvādhyāmārtha vivāhaprakaraṇe paṭhita- /
tasyaiva viniyogapradarśanārtha idaṃ sūtramasmin pradeśe pachitam /
anyathopanayanānantarameva vaktavyaṃ syāt /
evaṃ tasya tasya samāpane tasmai tasmai kāṇḍarṣaye homaḥ /
sadasaspataye dvitīyaḥ /
na jayādayaḥ, prāpakābhāvāt /
sūtrāntarāśrayaṇena kecijjuhvati /
tānīmāni catvāri vedavratāni yāni pratikāṇḍamupākaraṇāni /
yāni samāpanāni tāni vratavisarjanāni /
adhyāyopakāraṇe tu sarveṣāṃ kāṇḍarṣīṇāṃ homaḥ tatassadasaspateḥ /
jayādayaśca bhavanti vā, na vā /
tatra kāṇḍopākaraṇasamāpanayoru- dagayanādiprāpterupanayanānantaraṃ tadānīmeva prājāpatyaṃ kāṇḍamupākṛtya śrāvaṇyāṃ paurṇamāsyāmupākṛtya prājāpatyasya kāṇḍasyādhyayanam /
taiṣyāmutsargaḥ /
tatraitāvatā kālena prājāptayakāṇḍasya samāptau tenotsargaḥ /
atha saumyasyopākāraṇam /
atha yāvadadhyāyopākaṇaṃ tāvat prājāpatyasya kāṇḍasya dhāraṇādhyayanaṃ śuklapakṣeṣu /
kṛṣṇapakṣeṣvaṅgādhyayanam /
śrāvaṇyāmupākarma /
atha saumyakāṇḍasyādhyayanam /
taiṣyāmutsargaḥ /
kāṇḍasamāpanam /
evamitarayoḥ /
sarvatra utsarjanādūrdhva pūrvagṛhītasyāṃśasya dāraṇādhyayana- maṅgādhyayanañca homaḥ prathamaḥkalpaḥ /
atha ye sārasvataṃ pāṭhamadhīyate teṣāmupanayanānantaraṃ tadānīmeva catvāri vedabratāni krameṇa kṛtvā kāle 'dhyāyamupākṛtya yathāpāṭhamadhyayanaṃ taiṣyāmutsargaḥ /
pūrvavaddhāraṇādhyayanamaṅgādhyayanaṃ ca punarupākaraṇamityādi /
ādyakalpe tu kecidutsarjanaṃ na kurvate /
opākaraṇādadhītya punarupākurvate /
anye tūtsṛjya punaradhīyate /
vedavratāni ca yadā kadācit kurvate /
teṣāṃ mūlaṃ mṛgyam /
sarveṣvapi pakṣeṣu śukriyāṇāṃ pṛthagupākaraṇamutsarjanañca /
tatra prayogaḥ-parvaṇyudayagayana ityārabhyājyabhāgante somāya kāṇḍarṣaye svāheti sadasaspatimiti ca hutvā jayādipariṣcanānte madantīrupaspṛśyetyevamādi pratipadyate /
evameva pūrvavat visṛjyetyatrāpi prayegaḥ
Original text: Āpastambagṛhyasūtra with Haradatta's Anākulāvṛtti and Sudarśana's Gṛhyatātparyadarśanavyākhyā · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0