Aniruddha Samhita · Chapter 8
atha aṣṭamo'dhyāyaḥ
bhagavān--
kuṇḍānāṃ lakṣaṇaṃ vakṣye śṛṇu guhyaṃ mahāmune/
vṛttātsaṃjāyate sarvaṃ vṛttaṃ madhyātprajāyate
maṇḍalasyeśakoṇe tu kumbhavediṃ prakalpayet/
tasya pāvakadigbhāge kuṇḍavediṃ prakalpayet
daṇḍake tu viśeṣeṇa kumbhavediṃ tu pūrvake/
maṇḍalaṃ madhyame bhāge paścime kumbhasaṃjñakam
saumyālābhe tadā vipra dakṣiṇādi prakalpayet/
bimbaṃtu paścime bhāge sarvatraiva niveśayet
dakṣiṇāyāntake vipra uttare bimbasaṃsthitaṃ
yoninābhisamāyuktamabjamekhalakai ryutam
ṣaṇṇavatyaṅgulaṃ mānaṃ sarvakuṇḍamakaṇṭakam/
aśraṃ cāpaṃ tathā vṛttaṃ śaṅkhaṃ cakraṃ ca paṅkajam
tryaśraṃ pañcāśramuditaṃ ṣaḍaśraṃ saptakoṇakam/
aṣṭāśraṃ ca navāśraṃ ca gadā yonimataḥ param
evaṃ caturdaśaṃ kuṇḍaṃ tantre'smin parameṣṭhinā/
kuṇḍamaṇḍalavedyārthamānaṃ muṣṭhyaṅgulaṃ bhavet
trimuṣṭimātraṃ tālaṃ vā tadvayaṃ hastamiṣyate/
tadvayaṃ daṇḍamityuktaṃ tadvayaṃ dhanurucyate
yuga gocarmakañcaiva tanmānaṃ saṃprakīrtitam/
caturaśrasya vṛttasya mānaṃ madhyena jāyate
tālamānena sūtreṇa bhrāmayenmadhyasūtrataḥ/
tadvṛttaparidheḥ pārśve sūtramāsphalāyecca tat
catuḥ śūtraprayogeṇa caturaśraṃ prajāyate/
ardhamānena sūtreṇa madhyakaṇṭhena pātayet
caturdikkramayogena caturaśraṃ prajāyate/
caturaśravaśenaiva yadvā vṛttabaśena tu
anyāni sarvakuṇḍāni tanmānena tu kārayet/
caturaśraṃ kharedbhūbhau hastamānapramāṇataḥ
tālamānamathaivāpi dvyaṅgulaṃ nābhimānakam/
tadbahistālamānena mekhalātritayaṃ bhavet
caturaṅgulavistāramunnataṃ tāvadeva tu/
yoniṃ prakalpayedūrdhve paścime kuṇḍamadhyame
caratuśravaśenaiva yadvā vṛttavaśena tu/
daśāṅgulapramāṇena āyataṃ parikīrtitam
vistāraṃtu viśeṣeṇa daśabhiḥ khaṇḍacandrakam/
pṛṣṭhapārśve likhedvipra ṣaṭcaturdvaṅgulairyutam
aśvatthapatravatkuryāt tannālaṃ caturaṅgulam/
triyaṅgulaṃ tu nahanaṃ mukhe caiva ṣaḍaṅgulam
madhyamekhalamānaṃ syāt suṣiraṃ paridherdvija/
kuṇḍamadhye likhet padmamaṣṭapatraṃ sakarṇikam
mekhalasyordhvakoṇeṣu cakra śaṅkhādikān likhet/
aṅgulonnatamānena mṛdbhireva prakalpayet
mṛdā saṃlepayetpaścāt gomayena vicakṣaṇaḥ/
sudhācūrṇairalaṃkṛtya tālamānena pīṭhakam
caturaśramidaṃ proktaṃ cāpakuṇḍamathocyate/
pūrvavṛttapramāṇena tadardhaṃ deśikottamaḥ
tanmānaṃ bhrāmayeccāpaṃ sajyaṃ tadvayamānakam/
yādṛgvidhaṃ bhavet kuṇḍaṃ tādṛgeva tu mekhalā
yoniṃ kuṇḍeṣu sarveṣu kalpayecca dvijottama/
yonikuṇḍena yoniḥ syāt padmakuṇḍena paṅkajam
cāpaṃ ṣaḍaṅgulaṃ proktaṃ sajyaṃ ṣaṭtriṃśakaṃ mune/
yadvāṅgulavaśenaiva sarvakuṇḍaṃ prakalpayet
caturviṃśātyaṅgulaṃcāgraṃ cāpaṃ ṣaṣṭyaṅgulaṃ bhavet/
sajyaṃ ṣaṭtriṃśakaṃ proktaṃ vṛttārdhaṃ ṣoḍaśāṅgulam
padmakuṇḍaṃ tadeva syāt cakrakuṇḍaṃ tathaiva ca/
tryaśrakuṇḍaṃ viśeṣeṇa dvātriṃśadaṅgulaṃ mune
dvātriṃśadaṅgulaṃ mānaṃ paṭṭhāyāmaṃ prakīrtitam/
dakṣiṇottarapārśve tu sūtramāsphālayecca tat
yonikuṇḍamatho vakṣye caturaśra prajāyate/
daśāṅgulapramāṇena vāyunaiṛtakoṇayoḥ
koṇāgre sthāpayetsūtraṃ bhrāmayedardhacandrakam/
ardhacandraśaśiśṛṅgāt pūrvamadhyācca pātayet
dakṣiṇottarapārśve tu agramaśvatthapatravat/
yonivat saṃniveśassyānna yoniṃ parikalpayet
abjakuṇḍamatho vakṣye pūrbavadvṛttamālikhet/
ūrdhvamekhalayāmadhyamardhāñcāpyathamekhalāṃ/?
evamaṣṭāṅgulenaiva padmapatraṃ prakalpayet/
krameṇa praṇavaṃ kuryāt balipīṭhābjapatravat
aṣṭapatramatho vāpi dvādaśaṃ vāpi kārayet/
śaṅkhakuṇḍamatho vakṣye pūrvapaścimadīrghakam
pūrvavadvṛttamālikhya dvādaśāṅgulamānataḥ/
tadvṛttaparidheḥ pūrvaṃ ardhacandraṃ samālikhet
caturaṅgulamānena bhrūpadmaṃ samālikhet/
atha paścimabhāge tu śaṅkhasyāgraṃ prakalpayet
agraṃ tu yonivatkuryāt tat ṣaष़ḍaṅgulamānataḥ/
uttare mekhalāpārśve kiñcinnābhi prakalpayet
mekhalābitayaṃ kuryāt tadvadeva ca dakṣiṇam/
caturdikṣu viśeṣeṇa jvālāṃ kāñcitprakalpayet
cakrakuṇḍamatho vakṣye vṛttaṃ pūrvavadālikhet/
nīcordhvamekhalāṃ samyak dvaṅgulena prakalpayet
aṣṭāṅgulena tanmadhye arakṣetraṃ prakalpayet/
dvādaśāṣṭādaśaṃ vāpi dvijāṇḍasadṛśaṃ bhavet
akṣaṃtu kuṇḍamadhyaṃ syānnābhirnemirdvimekhalā/
caturjvālāṃ prakalpyaiva śikhāvanmunisattama
pañcāśrakamatho vakṣye avadhāraya sāṃpratam/
vṛttaṃ tu pūrbavatkṛtvā pañcadhā parirañjayet
karṇasūtraṃ bahiḥ kṛtvā vahnervahnerviśeṣataḥ/
paṭṭasūtraṃ bahiḥ kuryāt sūtrairaṣṭādaśardhakaiḥ
paṭṭasūtrasya madhyaṃ syāt kiṃcit prahvaṃ samācaret/
tadvaśānmekhalāṃ kuryāt ṣaष़ḍaśramadhunocyate
vṛttañca pūrvavatkuryāt triḥ pañcāṅgulamānataḥ/
triḥ pañcāṅgulamānena sūtrasyopari kalpayet
vṛtantu pūrvavatkuryādardhamānena cāṅkayet/
ṣaṭcihnaṃ jāyate vipra ṣaṭsūtraṃ paṭṭayedbahiḥ
paṭṭāyāmaṃ tataḥ kṛtvā cihnasūtraṃ bahiḥ kṣipet/
tadvacca mekhalāṃ kuryāt saptāśrañcāvadhāraya
saptadhā cāṅkayetvṛttaṃ koṇasūtraṃ bahiḥ kṣipet/
koṇātkoṇāntaraṃ kuryāt paṭṭāyāmaṃ prakīrtitam
aṣṭakoṇavidhistadvat navakoṇavidhistathā/
gadākāramatho vakṣye pūrvapaścimadīrghakam
pūrvavadvṛttasaṃyuktaṃ dvyaṅgulaṃ tu vihīnakam/
bhūtāt bhūte tu kartavyaṃ ṣaṭcaturdvyaṅgulaikakam
tatkuṇḍapaścime bhāge aṣṭāṅgulasamāyutam/
kiñcitpraṇavasaṃyuktaṃ daṇḍākāraṃ viśeṣataḥ
evaṃ caturdaśaṃ kuṇḍaṃ tantre'smin munipuṅgava/
utsave tu navāśraṃ syādaṣṭāsraṃ vāpi kārayet
caturaśramathaivāpi ekāśraṃ vāpi kārayet/
pavitrārohaṇe vipra aṣṭakuṇḍaṃ prakalpayet
catuṣkuṇḍamathaivāpi ekakuṇḍaṃ tu kalpayet/
pratiṣṭhāyāṃ viśeṣeṇa tathaiva parikalpayet
patrapuṣpotsave caiva tathāntakalaśe dvija/
kuṇḍakarmavidhiḥ proktaḥ kumbhasaṃsthāpanaṃ śṛmu
khāridvayena saṃpūrṇaṃ mahākumbhaṃ prakīrtitam/
tadardhamupakumbhaṃ ca parikumbhaṃ tadardhakam
tanmānaṃ vardhanīcaiva vastreṇa pariveṣṭayet/
aṅgulāntarakaṃ vāpi akṣamātrā tu vā bhavet
vrīhikoparisaṃsthāpya sauvarṇaṃ rājataṃ tu vā/
tāmraṃ vā mṛṇmayaṃ vāpi yathā vittānusārataḥ
vastre saṃveṣṭayetpaścāt śarāvairapidhāya ca/
stambakairnālikeraiśca kramukaiḥ phalavṛttakaiḥ
phalairnānāvidhaiścaiva nārikelaphalairapi/
ratnahemasamāyuktamaṣṭamaṅgulasaṃyutam
pālikaiśca samāyuktaṃ dīpakumbhasaṃmanvitam/
svarṇapaṭṭasamāyuktaṃ kṣaumavastrasamāyutam
kumbhamaṇḍalakuṇḍeṣu parikumbhaṃ tu vinyaset/
dhvajaiścatoraṇairyuktaṃ dvārakumbhopaśobhitam
evaṃ dīkṣāvidhāne tu pratiṣṭhādyutsaveṣu ca/
anyathā doṣamāpnoti nātra kāryā vicāraṇā
iti śrīpāñcarātre mahopaniṣadi aniruddhasaṃhitāyāṃ
kuṇḍavidhirnāma aṣṭamo'dhyāyaḥ/
----------------**************-------------
Original text: aniruddhasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0