Language

ENहिગુ
Scripture Library

Aniruddha Samhita · Chapter 6

6.1

atha ṣaṣṭho'dhyāyaḥ
śrībhagavān--
maṇḍalānāṃ vidhiṃ vakṣye samāsādavadhāraya/
caturaśrīkṛtaṃ kṣetraṃ triṃśadhā vibhajecca tat

6.2

aṃśakānāṃ bhavedatra navānāṃ śatakaṃbhavet/
tanmadhye daśapaṅktyātu padmakṣetraṃ prajāyate

6.3

kṣetradvādaśabhāgaikaṃ vyavadhānaṃ prakalpayet/
vyavadhānaṃ tridhā kṛtvā vyomavṛttaṃ tathābhavet

6.4

caturdhā vibhajet śeṣaṃ prathamaṃ karṇikāpadam/
dvitīyaṃ kesaraṃ proktaṃ tṛtīyañca caturthakam

6.5

caturthaikāṃśamānena dalāgraṃ saṃprakalpayet/
śiṣṭenāṃśagaṇenaiva patramekaṃ prakalpayet

6.6

patrāntarālakaṃ sarvaṃ kaniṣṭhāṅgulimānakam/
patramadhye trirekhāñca pañcarekhāṃ tathaiva ca

6.7

yavamātronnataṃ kuryāt patramūlaṃ tadānayet/
patrāgraṃ pṛthutāṃ yāti athavā kesarāṃśakam

6.8

karṇikāgrāṃśamānaṃ vā icchayā parikalpayet/
yantrakoccaṃ patramānaṃ kesaraṃ patrakāṃśakam

6.9

evaṃtu paṅkajaṃ kṛtvā vyomavṛttaṃ bahirbhramet/
vyomavṛttādbahirbṛttaṃ caturaśraṃ prakalpayet

6.10

śeṣaṃ paṅktipadenaiva pīṭhādi pariśodhayet/
evaṃ paṅktyā bhavetpīṭhaṃ caturdikṣu dvikaṃ vrajet

6.11

vidikṣucaiva tripadaṃ dvipadaṃ tvantarannayet/
upapīṭhaṃ catuḥ paṅktyā kalpayetpīṭhamuttamam

6.12

madhye dvādaśakenaiva gātrakaṃ parikalpayet/
tatpūrvāparavṛttibhyāṃ dvitayaṃ dvitayaṃ bhavet

6.13

madhyapaṅktidvayenaiva aṣṭakaṃ parimārjayet/
ekīkṛtya tatassarvānaṣṭakaṃ tasya pārśvayoḥ

6.14

trīṇi trīṇi tathādyante madhye paṅktidvaye dvayam/
tatpadecāṣṭakaṃ mṛjya madhyecaiva trayaṃtrayam

6.15

evamādyantapaṅktibhyā mekīkṛtya parāmṛjet/
padmakṣetrasya bāhye tu pañcakaṃ parimārjayet

6.16

śeṣaṃtuṃ koṣṭhakaṃ proktaṃ dvipadenaiva vīthīkām/
gātrakākhyapradeśetu śaṅkhādīn parikalpayet

6.17

śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ padmaṃ dik‌krameṇa samālikhet/
musalaṃ nandakañcaiva śārṅgaṃ ca vanamālikām

6.18

āgneyādīśakoṇāntaṃ vinyasetparitaḥ kramāt/
śiṣṭaṃ paṅktikrameṇaiva dvārādi parikalpayet

6.19

dvicatuṣkakrameṇaiva dvāraṃtu pariśodhayet/
śobhaṃ navapadenaiva upadvāraṃtu dvāravat

6.20

ṣaṭ‌padaiḥ sūkṣmaśobhañca śiṣṭakoṇakam?/
bahiḥ paṅ‌ktyaṃśamānena rekhātrayamathācaret

6.21

upadvāre viśeṣeṇa maṅgalāṣṭakamālikhet/
rajasā pūrayetpaścāt śuddhena vividhena ca

6.22

karṇikāṃ kanakābhena kesaraṃ śoṇitaprabham/
dalajālaṃ sitaṃ proktaṃ kṛṣṇaṃ caivāntaraṃ param

6.23

vyomavṛttaṃ tathā kuryāt bāhyaṃ cāruṇaprabham/
pīṭhakoṇaṃ sitaṃ kuryāt gātraṃ śyāmanibhaṃ bhavet

6.24

gātrakoṇāntaraṃ raktaṃ bahirgātraṃ tu śoṇitam/
sitaṃ kṛṣṇaṃ ca pītaṃ ca kramāccheṣatrayaṃ bhavet

6.25

śaṅkhādīn śuklavarṇena vilikhettasya madhyame/
vīthīṃ marakatābhena dvāraṃ śuklena pūrayet

6.26

pītaṃ raktaṃ ca kṛṣṇaṃ ca śyāmaṃ śobhādikān kramāt/
sitaṃ raktaṃ tathā kṛṣṇaṃ rekhātrayamanuttamam

6.27

śrībhagavān--
iṣṭasiddhipradaṃnāma maṇḍalañcāvadhāraya
iṣṭasiddhyarcanāccaiva iṣṭasiddhimavāpnuyāt

6.28

caturaśraṃ purā kṛtvā bāhuhastapramāṇataḥ
catvāriṃśatpadaṃ kṛtvā kṣetramadhyaṃ viśeṣataḥ

6.29

aṃśakānāṃ bhavedyatra sahasraṃ ṣaṭ‌śatādhikam/
iṣṭasiddhyarcanāccaiva sahasraṃ ṣaṭ‌śatādhikam

6.30

madhye daśapadaṃ vipra paṅkajaṃ pūrvavallikhet/
pīṭhaṃtu pūrvavatkṛtvā bahiḥ paṃktyā tu vīdhikāṃ

6.31

tadbahiḥ pañca paṃktyā tu gātrāgāraṃ tu śodhayet/
madhyapaṃktitrayeṇaiva madhye koṇāṣṭakaṃ sṛjet

6.32

pūrvāpare caturthaṃ syāt madhye caiva catuṣpadam/
evamaṣṭakasaṃyuktamekīkṛtya vilepayet

6.33

aṣṭādaśapadenaiva prādakṣiṇyaṃ parāmṛjet/
koṇamadhyapradeśe tu pañcakoṣṭaṃ parāmṛjet

6.34

bahiṣpoḍaśakoṣṭhena prādakṣiṇyena lepayet/
śeṣakoṣṭhagaṇaṃ sarvamekīkṛtya vilepayet

6.35

ekapaṃktyā bhavedvīthī śiṣṭapaṃkti kramaṃ śṛṇu/
paṃktitrayeṇa viprendra antardvārādikān mṛjet

6.36

pūrvapaṃktidvyenaiva nayet śobhopaśobhitam/
sūkṣmaśobhakañca catuḥ koṇapārśve parāmṛjet

6.37

koṇasārdhadvitīye tu ekameva padaṃ mṛjet/
ekapaṃktyā bhavedvīthī prādakṣiṇyena śodhayet

6.38

tadvahiḥ padapaṃktyā tu vīdhikāṃ parikalpayet/
śiṣṭaṃ paṃktitrayeṇaiva pūrvavat dvāravīthikāṃ

6.39

dvāraśobha mupadvāra mupaśobhaṃ ca sūkṣmakam/
pūrvavatkalpayitvā tu koṇadeśetu pūrvavat

6.40

śiṣṭapaṅktyā bahirvīthīṃ pūrvavatparito mṛjet/
bahīrekhātrayaṃ kuryāt pañcakaṃ vāpi kevalam

6.41

evaṃkṛtvā vidhānena rajaḥ pātravidhiṃ śṛṇu/
sapīṭhapaṅkajaṃ vipra pūrvavatpariyojayet

6.42

vīdhikāṃ ṣaṭ‌padābhena gātramadhyaṃ tu pītalam/
bahiḥ pradakṣiṇaṃ śyāsaṃ koṇabhūmiṃ tathaiva ca

6.43

koṇagātrāntarālaṃ tu raktavarṇena pūrayet/
bahirvīthīṃ sitenaiva antarvīthīṃ tu śyāmalām

6.44

sitādivarṇabhedena kramātkuryāccatuṣṭayam/
koṇāntastha padadvadvaṃ raktaṃ kṛṣṇa sitaṃ kramāt

6.45

bahirvīthīṃ tu pītena tadvāhyaṃ raktameva ca/
sitādipañcavarṇena pañcakaṃ paripūrayet

6.46

tathā koṇadvayaṃ vipra sitaṃ śyāmaṃ prakīrtitam/
rekhātrayaṃ tathā kuryāt pañcakaṃ pañcavarṇakam

6.47

devatānāmatho vakṣya sthānaṃ tu munipuṅgava/
karṇikāgre tu saṃpūjya aṅgopāṅgaṃ ca patrake

6.48

guṇatrayaṃ kesareṣu maṇḍalaṃ tu trayaṃ tathā/
pīṭhadikṣvaṣṭake vipra dikpatīn paripūjayet

6.49

gātramadhye biśeṣeṇa śaṅkhādīn paripūjayet/
antarāle ṛgādīṃśca vedādīn koṇamadhyame

6.50

vithikāsu ca sarvāsu anantādīn prapūjayet/
ananto vāsukiścaiva śaṅkhapālastathaiva ca

6.51

urdhvadvārādike sarve ādityādīn prapūjayet/
tvaṣṭā viṣṇuśca pūṣā ca garuḍaśca tathaiva ca

6.52

koṇeṣu vaighnaṃ saṃpūjya kumudādīn tathāntare/
bahirdvāreṣu viprendra satyādīn paripūjayet

6.53

satyaḥ suparṇastārkṣyaśca garuḍaśca tathaiva ca/
śobhopaśobhadvāreṣu padmacakragadādikān

6.54

koṇeṣvapi ca sarveṣu agnyādi paripūjayet/
agniśca pāvakāścaiva citrabhānurvibhāvasuḥ

6.55

rekhātrayeṣu viprendra sudarśanādipūjitam/
paristareṣu darbheṣu caṇ‍ḍādīn paripūjayet

6.56

bhṛguḥ--
maṇḍalārcanakālaṃ kiṃ vadasva vadatāṃ vara/
śrībhagavān--
dīkṣāyāmutsave caiva snapane ca phalotsave

6.57

damanāropaṇe caiva tathā puṣpamahotsave//
pavitrotsave viśeṣe jayantyāṃ ca tathaiva ca/
kṛttikotsavakāle tu grahaṇe somasūryayoḥ

6.58

viṣuve cāyane caiva dvādaśyāṃ tu viśeṣataḥ/
prāyaścitteṣu sarveṣu vasantotsava eva ca

6.59

maṇḍalārādhanaṃ kuryādanyathā doṣakṛdbhavet/
maṇḍalārādhanaṃ śreṣṭhaṃ jaghanyaṃ bimbapūjanam

6.60

kumbhamaṇḍalabimbāgnau pūjanaṃ cottamaṃ bhavet/
uttamārādhanenaiva sarvadoṣakṣayaṃ gatam

6.61

sarvapāpaharaṃ puṃsāṃ rājarāṣṭravivardhanam/
catuḥ sthānārcanāhīnaṃ karma niṣphalatāṃ nayet

6.62

tasmātsarvaprayatnena catuḥ sthānārcanaṃ yajet/
catuḥ sthānamuttamaṃ ca tristhānaṃ madhyamaṃ bhavet

6.63

dvisthānamadhamaṃ caiva ekamābhāsakaṃ param/
ekaṃ tu bimbakaṃ proktaṃ dvisthānaṃ bimbapāvakam

6.64

tristhānaṃ kumbhasaṃyuktaṃ catuḥ sthānaṃ tu maṇḍalam/
kumbhamaṇḍalavahnisthaṃ paścimābhimukhaṃ yajet

6.65

devaṃ nārāyaṇaṃ vipra anyathādoṣakṛdbhavet/
tatrasthā devatāḥ sarvāḥ paścimābhimukhaṃ yajet

6.66

varuṇādiniṛtyantaṃ pūjayet sarvadevatān/
devatānvitā vipra dvārsthadevānvinā bhavet

iti śrīpāñcarātraṃ mahopaniṣadi aniruddhasaṃhitāyāṃ
yantravidhānaṃ nāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ
--------------**************---------------

Original text: aniruddhasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc