Aniruddha Samhita · Chapter 23

atha trayoviṃśo'dhyāyaḥ
bhagavān---
tulasyāropaṇe caiva damanāropaṇaṃ bhavet/
campakārādhane vipra tathā karma samācaret

caṅkurārpaṇaṃ tataḥ kuryāt tathā vai kautukatrayam/
niśi pūjāvidhānañca adhivāsañca bhūṣaṇam

tristhānayajanaṃ caiva homakarmavidhi stathā/
snapanaṃ tu viśeṣeṇa nālikerajalairbhavet

kevalaṃ gandhatoye vā tadabhāve viśeṣataḥ/
adhivāsavidhau brahman sadyo dravyādhivāsanam

yātrākāle tu viprendra puṣpadāma praśasyate/
vikiret sarvato vipra puṣpairga.....nairyathā

anyāni sarvakarmāṇi pūrvavatkārayed‌dvija/
campakānāmabhāve tu pāṭalaṃ parikīrtitam

vaiśākhe tu viśeṣeṇa sannyāsaṃ samyagācaret/
brāhmaṇādīnāṃ varṇānāṃ tatprasādaṃ pradāpayet

snapane tu viśeṣeṇa kevalaṃ puṣpatoyakam/
gandhodakamatho vāpi nālikerarasantu vā

patrapuṣpotsave vipre bhūṣaṇaiḥ paribhūṣayet/
phalotsaveṣu sarveṣu pūraṇaṃ saṃprakīrtitam

gandhotsaveṣu sarveṣu lepanaṃ samyagācaret/
anūrādhe viśeṣeṇa phalotsavamathācaret

phalotsavavidhiṃ vakṣye samāsādavadhāraya
kadalīpanasañcāmraṃ phalānāṃ saṃmprakīrtitam

tvajārkṣasaṃyutaṃ nyūnaṃ bījapūrantu cākṣatam/
panasaṃ vividhaṃ proktaṃ panasaṃ kṣudrasaṃjñakam

kṣudraṃntu varjayedvipra sarvadā pūrakarmaṇi/
kadalī trividhaṃ proktaṃ trividhaṃ yogyameva ca

sahakāre tathāproktaṃ hārītaṃ raktapītakam/
trividhaṃ pūraṇe yogyaṃ kramuke cadrapūrakam

hārītaṃ pītakaṃ raktaṃ pūraṇe sarvakaṃ? bhavet/
aṅkurāvāhanañcaiva catuḥ sthānārcanaṃ tathā

kautukantu yathā caiva prātaḥ snapanameva ca/
dvārapūjāvidhiścaiva catuḥ sthānārcanakriyā

mūlabimbārcanaṃ caiva naivedyaṃ balireva ca/
adhivāsadine vipra śivamānena pūrayet

tad‌dravyeṇabaliṃ kuryāddhomakarma tathābhabet/
dviguṇaṃ triguṇaṃ caiva cāturguṇyantadantike

vāsudevādibhirmantrai ścaturvedādyakaistu vā/
śākhādyatritayaṃ vāpi viṣṇusūktatṛtīyakam

aṅgādīnāṃ viśeṣeṇa muṣṭimānena pūrayet/
śriyādīnāṃ viśeṣeṇa jānumānena pūrayet

karmārcādibimbānāṃ pādamānena pūrayet/
ekaikaṃ homakārye tu balikarmaṇi muṣṭikam

utsavaṃ kārayedante vikiretphalapūrakaiḥ.
maṇḍape sanniveśyātha tatassannyāsamācaret

pūjāpūrvaṃ tataḥ kuryāt pūrvavatparivāpayet/
śuddhasnānaṃ tataḥ kṛtvā garbhagehe niveśayet

panasānāmabhāve tu sahakāraiḥ prapūrayet/
sahakāraphalābhāve mocakaiḥ paripūrayet

trayaṃ trimāne vā vipra māsamṛkṣe samarcayet/
śrāvaṇe māsi viprendra bījapūrāṣṭakairyajet

tadabhāve tu viprendra ārdrapūgīphalai ryajet/
māsecāśvayuje vipra jalajaiḥ parito yajet

paṅkajotsavaṃ tu kuryāt jalajai ścaiva deśikaḥ/
jalajaṃ tribidhaṃ proktaṃ utpalaṃ trividhaṃ bhavet

paṅkajānāmabhāve tu jātipuṣpaiḥ prapūjayet/
pūrvavatsakalaṃ karma kāryaṃ vipravareṇa tu

raktapaṅmai stathā śvetaiḥ kalhārai stadabhāvataḥ/
taddalai rmaṇḍalaṃ kuryāt yānālaṃkṛtameva ca

vimānaṃ puṣkaraiḥ kuryāt puṣpavṛṣṭi stathā bhavet/
paṅkajotsavake vipra maṇḍalaṃ bahupaṅkajam

kalhārotsavake vipra mārjanābhuvanaṃ bhavet/
utsavaṃ pūrvavatkuryāt utsavānte visarjayet

śuddhasnānaṃ tataḥ kṛtvā tataḥ prokṣaṇapūrvakam/
utsavānte viśeṣeṇa garbhagehaṃ praveśayet

mahākumbhaṃ samādāya mūlabere samarcayet/
śuddhasnānaṃ tataḥ paścāt punaḥ sarvāṇi kārayet

gajotsave tu viprendra viśeṣastvadhunocyate/
aṅkuraṃ niśikāryaṃ ca prātaḥ kāryañca pūrvavat

gandhādhivāsanaṃ kāle miśragandhaiḥ pralepayet/
adhivāsantu tatkāle snapanaṃ gandhatoyakaiḥ

aṣṭottaraśataiḥ kumbhai rekāśītighaṭaistu vā/
paṭ‌triṃśaiḥ kalaśai rvāpi yathāvittānusārataḥ

karpūraṃ pūrvaṃvatproktaṃ kuṅkumaṃ tadanantaram/
candanantu tataḥ paścāt valmīkaṃ tadanantaram

athavā miśritaṃ vāpi tathāraṃ prathamaṃ bhavet/
nābhyā tantu dvitīyaṃ syāttṛtīyaṃ jānumānakam

caturthaṃ pādamānaṃ sthāddevībhyāṃ kaṭimānakam/
mūlabere tathā proktaṃ mānaṃ vai dvija saptakam

lepabhittipaṭasthe tu karmārcāyāṃ samācaret/
kalaśasnapane vipra kevalaṃ gandhatoyakam

ghṛtaṃ ca kṣīramekaṃ vā nalikerajalaṃ tu vā/
gandhābhāve viśeṣeṇa hīberaṃ saṃpraśasyate

kārtike māsi dvādaśyāṃ gandhālepanamācaret/
uṣaḥ kāle viśeṣeṇa kaiśikīṃ gītimācaret

pratyuṣaḥ pūjanaṃ kuryāt snānakarmavivarjitam/
mārgaśīrṣākhyamāse tu hrīberairbā samācaret

kramukādiphalairvāpi māsaṛkṣe samācaret/
pauṣyemāsi ca māsarkṣe rājanīsāralepanam

snapane tu viśeṣeṇa rajanīnīramuttamam/
cūrṇasnānayutaṃ vāpi uktadravyaghaṭaistu vā

lepanaṃ pūrvavatkuryāt aṅkurādikriyāṃ tathā/
iti saṃkṣepataḥ prokto māsotsavaviśeṣakaḥ

iti śrīpāñcarātre mahopaniṣadi aniruddhasaṃhitāyāṃ
māsotsavavidhirnāma trayoviṃśo'dhyāyaḥ
---------------***************--------------