Language

ENहिગુ
Scripture Library

Aniruddha Samhita · Chapter 22

22.1

atha dvāviṃśo'dhyāyaḥ
śrībhagavān---
māsotvavidhiṃ vakṣye samāsācchṛgu sāṃpratam/
māsi māsi viśeṣeṇa dvādaśyāṃ viṣuvadvaye

22.2

nakṣatreṣu ca sarveṣu śravaṇaṃ cottamaṃ bhavet/
tithīnāṃ dvādaśī śreṣṭhā vārāṇāṃ śukravāsaram

22.3

yogānāntu vyatīpātaṃ karaṇānāntu viṣṭikam/
māsi māsi viśeṣeṇa dvādaśyāntu samarcayet

22.4

amāvāsyāṃ paurṇamāsyāṃ māsārdhe vā samarcayet/
dvādaśyāntu viśeṣeṇa maṇḍalārādhanaṃ caret

22.5

amāvāsyāṃ viśeṣeṇa kalaśaissnapanaṃ caret/
ghṛtaṃ vā kṣīrameva syānnālikerajalaṃ tu vā

22.6

uktadravyamatho vāpi yajamānecchayā guruḥ/
śravaṇe tu viśeṣeṇa catussthānārcanaṃ caret

22.7

mānasakṣetreke brahman patrapuṣpādikaṃ nyaset/
māghamāse tu māgharkṣe damanāropaṇaṃ caret

22.8

phalgune māsi ṛkṣe ca tulasyāropaṇaṃ caret/
caitre tu māse ṛkṣe tu campakārādhanaṃ caret

22.9

vaiśākhamāse ṛkṣe ca śatapatreṇa pūjayet/
jyeṣṭhamāse viśeṣeṇa phalotsavavidhiṃ caret

22.10

anūrādhe tu viprendrāmāvāsyāṃ śravaṇe'pi vā/
snāpayetsahasrakalaśaiḥ tadardhai rvā tadardhakaiḥ

22.11

aṣṭottaraśatai rvāpi tannyūnaṃ na samācaret/
uktadravyayutai rvāpi kevalaṃ kṣīrameva vā

22.12

ghṛtaṃ vā kevalaṃ vipra nālikerajalaṃ tu vā/
āṣāḍhe māsi māsarkṣe sahakāraphalai ryajet

22.13

śayanaṃ kārayedvipra cāturmāsye tu pūrvataḥ/
śravaṇe māsi māsarkṣe pūjayetkadalīphalaiḥ

22.14

tanmāse tu dvādaśyāṃ pavitrārohaṇaṃ caret/
jayantyutsava maṣṭamyāṃ śrāvaṇe kṛṣṇapakṣake

22.15

bhādrapade māsi ṛkṣe paṅkajārādhanaṃ caret/
āśvayuje māsi ṛkṣe śvetapadmai ssamarcayet

22.16

tanmāse tu viśeṣeṇa śayanotthāpanaṃ caret/
kārtike māsi māsarkṣe dīpārohaṇamācaret

22.17

tanmāse sakale vipra vṛścikārādhanaṃ caret/
mārgaśīrṣe māsi ṛkṣe gandhālepana mācaret

22.18

tanmāse pūrvapakṣe tu vedādhyayana mācaret/
adhyayanotsavaṃ kuryāddaga vā saptakaṃ bhavet

22.19

yadvā pañca dinaṃ vipra tryahaṃ vātha samācaret/
viṃśaddinamathovāpi devān sarvāṃśca śrāvayet

22.20

brāhmaṇai rmūrtimantraiśca vedapāragatairapi/
utsavaṃ kārayennityaṃ vāhanaṃ nijapūrvakam

22.21

kumbhamaṇḍalahomaṃ ca varjayettatra karmaṇi/
puṣye māsi ca māsarkṣe haridrālepanaṃ caret

22.22

tanmāse tu viśeṣeṇa vanabhojana mācaret/
tiladānaṃ māghamāse pitṝṇāṃ piṇḍamācaret

22.23

māsakarma iti proktaṃ tadvidhānaṃ pracakṣate/
patrapuṣpavidhau brahman pavitrāropaṇaṃ caret

22.24

phalapūjādikaṃ vipra pūraṇaṃ samyagācaret/
gandhapūjāvidhau brahman lepanaṃ samyagācaret

22.25

prathamañcākuraṃ vāpi maṇḍapālaṃkṛtiṃ tathā/
śuddhasnānaṃ tṛtīyañca caturthe dvārapūjanam

22.26

catussthānārcanañcaiva pañcamaṃ samudāhatam/
ṣaṣṭhaṃ kautukabimbaṃ syāttataśśayanakalpanam

22.27

śayanādhivāsane caiva rakṣā kāryā tataḥ param/
prātassnānaṃ tataḥ kuryāt kalaśaissnapanaṃ bhavet

22.28

dvārapūjāvidhānañca catussthānārcanaṃ tathā/
nivedanaṃ baliñcaiva bhūṣaṇāropaṇaṃ tathā//
bhūṣaṇāropaṇaṃ vipra pūjāyāssaṃpuṭaṃ bhavet/
vedaghoṣaṃ tataḥ ślokadānaṃ nīrājanaṃ tathā

22.29

gītaṃ vādyaṃ tathā nṛttaṃ homadravyabaliṃ rbhavet/
yātrotsavaṃ tataḥ kuryāt tatprasādapradāpanam

22.30

pūjāvarohaṇaṃ caiva punaḥ pūjāṃ samācaret/
śuddhasnānaṃ tataḥ kṛtvā tathāsthānaniveśanam

22.31

dakṣiṇāṃ supradānañca iti karmakramaṃ viduḥ/
etatkarmakrameṇaiva sarvakarmāṇi kārayet

22.32

prathamaṃ nābhimānañca dvitīyañcorumadhyagam/
tṛtīyaṃ jānumānantu caturthaṃ pādamānakam

22.33

puṣpapatrapavitreṣu pramāṇaṃ parikīrtitam/
kumbhamaṇḍalakuṇḍeṣu etanmānamudāhṛtam

22.34

sthūlamānaṃ tathāproktaṃ devībhyāṃ nābhimānakam/
sthūlayā saṅgabimbānāṃ nābhimānaṃ praśasyate

22.35

bhūṣaṇāyudhaśaktīnāṃ tālamānaṃ praśasyate/
pūraṇetu viśeṣeṇa mānaṃ vakṣyāmi suvrata

22.36

prathamaṃ pīṭhamānantu dvitīyaṃ jānumānakam/
tṛtīyamūrumadhyasthaṃ caturthaṃ kaṭimānakam

22.37

kumbhamaṇḍalakuṇḍeṣu śivamānena kalpayet/
śivaṃ śivadvayañcaiva viśivañca catuśśivam

22.38

kevalaṃ prasthāmānena upakumbhe prapūrayet/
mūlabimbe viśeṣeṇa pūrvavanmānamīritam

22.39

vāsudevādibhirmantraiḥ pūjayeddeśikaḥ svayam/
balikarmaṇi viprendra muṣṭimānaṃ pracakṣate

22.40

lepane tu viśeṣeṇa mānaṃ vakṣyāmi suvrata/
ākaṇṭhasthānaparyantaṃ prathamaṃ parilepayet

22.41

sthānānnābhyavadhi brahman dvitīyaṃ parilepayet/
nābhyā kaṭyavadhi brahman tṛtīyaṃ paricakṣate

22.42

akṣātpādāvadhi yāvat caturthaṃ parilepayet/
ākaṇṭhānnābhiparyantaṃ devībhyāṃ mānamīritam

22.43

pūrame pādamānaṃ syāt anyeṣāṃ pādamānakam/?
damanāropaṇātpūrve maṅkurānarpayet sudhīḥ

22.44

maṇḍapaṃ samalaṃkṛtya pūrvedyuśca niśāmukhe/
kumbhamaṇḍalakuṇḍañca kārayedvidhicoditam

22.45

cakrābjamaṇjalaṃ kṛtvā bhadrakākhyamathāpi vā/
yaṃtramaṇḍalakaṃ vāpi yajamānecchayā guruḥ

22.46

dvārādiyajanaṃ kuryāt puṇyāhaṃ vācayetsudhīḥ/
snapanaṃ kārayeddhīmān kṣīrādidvādaśe ghaṭe

22.47

tadberaṃ samalaṃkṛtya viṣṭare sanniveśayet/
maṇḍapasya tu pāścātye kumbhe saṃpūjayeddharim

22.48

maṇḍale pūjayeddevaṃ nārāyaṇamanāmayam/
bimbamabhyarcayedvīmān homakarma samācaret

22.49

nivedanaṃ tataḥ kṛtvā tattatsthāne baliṃ kṣipet/
kautukaṃ taṇḍule nyasya nītvā dhāmapradakṣiṇam

22.50

bherīnāda samāyuktamādhāropari vinyaset/
devamabhyarcya cārghyādyaiḥ bandhayeddakṣiṇe kare

22.51

punaḥ pūjāṃ tataḥ kṛtvā apūpādi nivedayet/
damanāṅkuramāhṛtya kṣālayecchuddhatoyakaiḥ

22.52

kadalītvaviśeṣeṇa dīrghapatre purandhragaiḥ/
varaṃkārayeddhīmān pūrvoktenaiva vartmanā

22.53

pṛthak pātre niveśyātha adhivāsanamācaret/
devamaṇḍapayo rmadhye vrīhipīṭhaṃ samācaret

22.54

tasyopari nyasetpātraṃ dahanāpyāyanaṃ caret/
saurabheyīṃ pradarśyātha pūjayedgandhapuṣpakaiḥ

22.55

kirāṭādyaiśca? mantraiśca pātayedapareṇa tu/
adhivāsajamādāya yojayetkumbhamūrdhani

22.56

pūjayā saṃpuṭīkuryāt gītavādyādikaṃ caret/
adhivāsasrajaṃ? vipra nābhimānaṃ pracakṣate

22.57

śayane sanniveśyātha rakṣāṃ kuryātsamantataḥ/
tataḥ prabhāte vimale snapanaṃ samyagācaret

22.58

aṣṭottaraśatai rvāpi ekāśītighaṭaistu vā/
snapanārthe tu deveśamānayetsiṃhaviṣṭare

22.60

vardhanyāñca tato dadyāt pūjayā saṃpuṭīkṛtaḥ/
gītanṛttādikān sarvān darśayeddevasannidhau

22.61

namaskṛtya yathānyāyaṃ stutvā devaṃ praṇamya ca/
maṇḍale yojayet paścāt kumbhavaddeśikottamaḥ

22.62

maṇḍalasthaṃ viśeṣeṇa tatkāle saṃpraveśayet/
aṅgānāmapyupāṅgānāṃ lājāntānāmapi dvija

22.63

bhūṣaṇānāṃ ca śaktīnāṃ tathā ca vihageśituḥ/
arghyādīnāntu prātrāṇāṃ dhūpadīpaprakāṇḍakaiḥ

22.64

mūlabere yathā kuryāt homakuṇḍe tathā bhavet/
evaṃ kṛtvā vidhānena dvārasthānādīnāṃ caret

22.65

ālayāṅgasthabimbānāṃ caṇḍādīnāṃ viśeṣataḥ/
evaṃbidhānasaṃyuktaṃ tattad‌dravyai rbaliṃ kṣipet

22.66

aparāhṇe tu saṃprāpte yānamāropya deśikaḥ/
dhāmapradakṣiṇaṃ kṛtvā vīthyāvaraṇapaścimam

22.67

maṇḍape sanniveśyātha sannyāsaṃ caiva kārayet/
śuddhasnānaṃ tataḥ kṛtvā dakṣiṇāṃ saṃpradāpayet

22.68

yatīnāṃ brāhmaṇādīnāṃ prasādaṃ paridāpayet/
yaḥ karoti naro bhaktyā sa yāti brahmaṇaḥ padam

22.69

aśvamedhāṣṭakaṃ puṇyaṃ vājapeyatrayaṃ tathā/
sarvapāpakṣayaṃ caiva sarvopadravanāśanam

iti śrīpāñcārātre mahopaniṣadi aniruddhasaṃhitāyāṃ
damanāropaṇaṃ nāma dvāviṃśo'dhyāyaḥ/
------------**************-----------------

Original text: aniruddhasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc