Aniruddha Samhita · Chapter 22
atha dvāviṃśo'dhyāyaḥ
śrībhagavān---
māsotvavidhiṃ vakṣye samāsācchṛgu sāṃpratam/
māsi māsi viśeṣeṇa dvādaśyāṃ viṣuvadvaye
nakṣatreṣu ca sarveṣu śravaṇaṃ cottamaṃ bhavet/
tithīnāṃ dvādaśī śreṣṭhā vārāṇāṃ śukravāsaram
yogānāntu vyatīpātaṃ karaṇānāntu viṣṭikam/
māsi māsi viśeṣeṇa dvādaśyāntu samarcayet
amāvāsyāṃ paurṇamāsyāṃ māsārdhe vā samarcayet/
dvādaśyāntu viśeṣeṇa maṇḍalārādhanaṃ caret
amāvāsyāṃ viśeṣeṇa kalaśaissnapanaṃ caret/
ghṛtaṃ vā kṣīrameva syānnālikerajalaṃ tu vā
uktadravyamatho vāpi yajamānecchayā guruḥ/
śravaṇe tu viśeṣeṇa catussthānārcanaṃ caret
mānasakṣetreke brahman patrapuṣpādikaṃ nyaset/
māghamāse tu māgharkṣe damanāropaṇaṃ caret
phalgune māsi ṛkṣe ca tulasyāropaṇaṃ caret/
caitre tu māse ṛkṣe tu campakārādhanaṃ caret
vaiśākhamāse ṛkṣe ca śatapatreṇa pūjayet/
jyeṣṭhamāse viśeṣeṇa phalotsavavidhiṃ caret
anūrādhe tu viprendrāmāvāsyāṃ śravaṇe'pi vā/
snāpayetsahasrakalaśaiḥ tadardhai rvā tadardhakaiḥ
aṣṭottaraśatai rvāpi tannyūnaṃ na samācaret/
uktadravyayutai rvāpi kevalaṃ kṣīrameva vā
ghṛtaṃ vā kevalaṃ vipra nālikerajalaṃ tu vā/
āṣāḍhe māsi māsarkṣe sahakāraphalai ryajet
śayanaṃ kārayedvipra cāturmāsye tu pūrvataḥ/
śravaṇe māsi māsarkṣe pūjayetkadalīphalaiḥ
tanmāse tu dvādaśyāṃ pavitrārohaṇaṃ caret/
jayantyutsava maṣṭamyāṃ śrāvaṇe kṛṣṇapakṣake
bhādrapade māsi ṛkṣe paṅkajārādhanaṃ caret/
āśvayuje māsi ṛkṣe śvetapadmai ssamarcayet
tanmāse tu viśeṣeṇa śayanotthāpanaṃ caret/
kārtike māsi māsarkṣe dīpārohaṇamācaret
tanmāse sakale vipra vṛścikārādhanaṃ caret/
mārgaśīrṣe māsi ṛkṣe gandhālepana mācaret
tanmāse pūrvapakṣe tu vedādhyayana mācaret/
adhyayanotsavaṃ kuryāddaga vā saptakaṃ bhavet
yadvā pañca dinaṃ vipra tryahaṃ vātha samācaret/
viṃśaddinamathovāpi devān sarvāṃśca śrāvayet
brāhmaṇai rmūrtimantraiśca vedapāragatairapi/
utsavaṃ kārayennityaṃ vāhanaṃ nijapūrvakam
kumbhamaṇḍalahomaṃ ca varjayettatra karmaṇi/
puṣye māsi ca māsarkṣe haridrālepanaṃ caret
tanmāse tu viśeṣeṇa vanabhojana mācaret/
tiladānaṃ māghamāse pitṝṇāṃ piṇḍamācaret
māsakarma iti proktaṃ tadvidhānaṃ pracakṣate/
patrapuṣpavidhau brahman pavitrāropaṇaṃ caret
phalapūjādikaṃ vipra pūraṇaṃ samyagācaret/
gandhapūjāvidhau brahman lepanaṃ samyagācaret
prathamañcākuraṃ vāpi maṇḍapālaṃkṛtiṃ tathā/
śuddhasnānaṃ tṛtīyañca caturthe dvārapūjanam
catussthānārcanañcaiva pañcamaṃ samudāhatam/
ṣaṣṭhaṃ kautukabimbaṃ syāttataśśayanakalpanam
śayanādhivāsane caiva rakṣā kāryā tataḥ param/
prātassnānaṃ tataḥ kuryāt kalaśaissnapanaṃ bhavet
dvārapūjāvidhānañca catussthānārcanaṃ tathā/
nivedanaṃ baliñcaiva bhūṣaṇāropaṇaṃ tathā//
bhūṣaṇāropaṇaṃ vipra pūjāyāssaṃpuṭaṃ bhavet/
vedaghoṣaṃ tataḥ ślokadānaṃ nīrājanaṃ tathā
gītaṃ vādyaṃ tathā nṛttaṃ homadravyabaliṃ rbhavet/
yātrotsavaṃ tataḥ kuryāt tatprasādapradāpanam
pūjāvarohaṇaṃ caiva punaḥ pūjāṃ samācaret/
śuddhasnānaṃ tataḥ kṛtvā tathāsthānaniveśanam
dakṣiṇāṃ supradānañca iti karmakramaṃ viduḥ/
etatkarmakrameṇaiva sarvakarmāṇi kārayet
prathamaṃ nābhimānañca dvitīyañcorumadhyagam/
tṛtīyaṃ jānumānantu caturthaṃ pādamānakam
puṣpapatrapavitreṣu pramāṇaṃ parikīrtitam/
kumbhamaṇḍalakuṇḍeṣu etanmānamudāhṛtam
sthūlamānaṃ tathāproktaṃ devībhyāṃ nābhimānakam/
sthūlayā saṅgabimbānāṃ nābhimānaṃ praśasyate
bhūṣaṇāyudhaśaktīnāṃ tālamānaṃ praśasyate/
pūraṇetu viśeṣeṇa mānaṃ vakṣyāmi suvrata
prathamaṃ pīṭhamānantu dvitīyaṃ jānumānakam/
tṛtīyamūrumadhyasthaṃ caturthaṃ kaṭimānakam
kumbhamaṇḍalakuṇḍeṣu śivamānena kalpayet/
śivaṃ śivadvayañcaiva viśivañca catuśśivam
kevalaṃ prasthāmānena upakumbhe prapūrayet/
mūlabimbe viśeṣeṇa pūrvavanmānamīritam
vāsudevādibhirmantraiḥ pūjayeddeśikaḥ svayam/
balikarmaṇi viprendra muṣṭimānaṃ pracakṣate
lepane tu viśeṣeṇa mānaṃ vakṣyāmi suvrata/
ākaṇṭhasthānaparyantaṃ prathamaṃ parilepayet
sthānānnābhyavadhi brahman dvitīyaṃ parilepayet/
nābhyā kaṭyavadhi brahman tṛtīyaṃ paricakṣate
akṣātpādāvadhi yāvat caturthaṃ parilepayet/
ākaṇṭhānnābhiparyantaṃ devībhyāṃ mānamīritam
pūrame pādamānaṃ syāt anyeṣāṃ pādamānakam/?
damanāropaṇātpūrve maṅkurānarpayet sudhīḥ
maṇḍapaṃ samalaṃkṛtya pūrvedyuśca niśāmukhe/
kumbhamaṇḍalakuṇḍañca kārayedvidhicoditam
cakrābjamaṇjalaṃ kṛtvā bhadrakākhyamathāpi vā/
yaṃtramaṇḍalakaṃ vāpi yajamānecchayā guruḥ
dvārādiyajanaṃ kuryāt puṇyāhaṃ vācayetsudhīḥ/
snapanaṃ kārayeddhīmān kṣīrādidvādaśe ghaṭe
tadberaṃ samalaṃkṛtya viṣṭare sanniveśayet/
maṇḍapasya tu pāścātye kumbhe saṃpūjayeddharim
maṇḍale pūjayeddevaṃ nārāyaṇamanāmayam/
bimbamabhyarcayedvīmān homakarma samācaret
nivedanaṃ tataḥ kṛtvā tattatsthāne baliṃ kṣipet/
kautukaṃ taṇḍule nyasya nītvā dhāmapradakṣiṇam
bherīnāda samāyuktamādhāropari vinyaset/
devamabhyarcya cārghyādyaiḥ bandhayeddakṣiṇe kare
punaḥ pūjāṃ tataḥ kṛtvā apūpādi nivedayet/
damanāṅkuramāhṛtya kṣālayecchuddhatoyakaiḥ
kadalītvaviśeṣeṇa dīrghapatre purandhragaiḥ/
varaṃkārayeddhīmān pūrvoktenaiva vartmanā
pṛthak pātre niveśyātha adhivāsanamācaret/
devamaṇḍapayo rmadhye vrīhipīṭhaṃ samācaret
tasyopari nyasetpātraṃ dahanāpyāyanaṃ caret/
saurabheyīṃ pradarśyātha pūjayedgandhapuṣpakaiḥ
kirāṭādyaiśca? mantraiśca pātayedapareṇa tu/
adhivāsajamādāya yojayetkumbhamūrdhani
pūjayā saṃpuṭīkuryāt gītavādyādikaṃ caret/
adhivāsasrajaṃ? vipra nābhimānaṃ pracakṣate
śayane sanniveśyātha rakṣāṃ kuryātsamantataḥ/
tataḥ prabhāte vimale snapanaṃ samyagācaret
aṣṭottaraśatai rvāpi ekāśītighaṭaistu vā/
snapanārthe tu deveśamānayetsiṃhaviṣṭare
vardhanyāñca tato dadyāt pūjayā saṃpuṭīkṛtaḥ/
gītanṛttādikān sarvān darśayeddevasannidhau
namaskṛtya yathānyāyaṃ stutvā devaṃ praṇamya ca/
maṇḍale yojayet paścāt kumbhavaddeśikottamaḥ
maṇḍalasthaṃ viśeṣeṇa tatkāle saṃpraveśayet/
aṅgānāmapyupāṅgānāṃ lājāntānāmapi dvija
bhūṣaṇānāṃ ca śaktīnāṃ tathā ca vihageśituḥ/
arghyādīnāntu prātrāṇāṃ dhūpadīpaprakāṇḍakaiḥ
mūlabere yathā kuryāt homakuṇḍe tathā bhavet/
evaṃ kṛtvā vidhānena dvārasthānādīnāṃ caret
ālayāṅgasthabimbānāṃ caṇḍādīnāṃ viśeṣataḥ/
evaṃbidhānasaṃyuktaṃ tattaddravyai rbaliṃ kṣipet
aparāhṇe tu saṃprāpte yānamāropya deśikaḥ/
dhāmapradakṣiṇaṃ kṛtvā vīthyāvaraṇapaścimam
maṇḍape sanniveśyātha sannyāsaṃ caiva kārayet/
śuddhasnānaṃ tataḥ kṛtvā dakṣiṇāṃ saṃpradāpayet
yatīnāṃ brāhmaṇādīnāṃ prasādaṃ paridāpayet/
yaḥ karoti naro bhaktyā sa yāti brahmaṇaḥ padam
aśvamedhāṣṭakaṃ puṇyaṃ vājapeyatrayaṃ tathā/
sarvapāpakṣayaṃ caiva sarvopadravanāśanam
iti śrīpāñcārātre mahopaniṣadi aniruddhasaṃhitāyāṃ
damanāropaṇaṃ nāma dvāviṃśo'dhyāyaḥ/
------------**************-----------------
Original text: aniruddhasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0