Language

ENहिગુ
Scripture Library

Aniruddha Samhita · Chapter 21

21.1

atha ekaviṃśo'dhyāyaḥ
śrībhagavān--
mahotsavaṃ pravakṣyāmi vistareṇa tavānagha/
aṅkurāvāpanaṃ pūrva patākāropaṇaṃ tathā

21.2

kautukasyotsavaṃ paścāt utsavāraṃbhagaṃ bhavet/
snapanaṃ devadevasya yāgadīkṣāhyanantaram

21.3

catussthānārcanañcaiva homakarmāṇyanantaram/
tīrthāṅkurārpaṇañcaiva grāmasya ca baliṃ tathā

21.4

yātracotsavabimbasya tathā tīrthādhivāsanam/
tīrthasnānaṃ tataḥ kuryātpuṣpayāgamanantaram

21.5

dhvajāvarohaṇakañcaiva udvāsanabaliṃ tathā/
viṣak‌senārcañcaiva karmakramamimaṃ viduḥ

21.6

utsavārambhadivasāt saptame pañcame'hani/
aṅkurasyārpaṇaṃ kuryātpūrvavaccoktavartmanā

21.7

utsavārambhadivasāt pūrvedyuśca niśāmukhe/
kautukaṃ bandhayeddhīmān tatkramaste pravakṣyate

21.8

maṇṭapaṃ samalaṃkṛtya dhvajatoraṇakumbhakaiḥ/
kramukaiḥ kadalīkāṇḍai rdarbhamālyādikai stathā

21.9

tanmadhye vedikāṃ kuryāt biṣṇuyantraṃ prakalpayet/
maṇ‍ṭapasyeśadigbhāge kumbhaṃ saṃsthāpayetsudhīḥ

21.10

pūrvavadagnipārśve tu kuṇḍaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ/
maṇḍalātpaścime bimbaṃ sthāpayettu yathāvidhi

21.11

dvārādiyajanaṃ kṛtvā catuḥ sthānārcanaṃ yajet/
kautukaṃ kārayedvidvān sauvarṇenaiva deśikaḥ

21.12

tantusūtrayutañcaiva utsavasya viśeṣataḥ/
devībhyāntu viśeṣeṇa balisnapanaberayoḥ

21.13

ācāryasya viśeṣeṇa ṛtvijānāṃ tathaiva ca/
pṛthak taṇḍulapātreṣu tāmbūlasahitaṃ nyaset

21.14

śiṣyasya śirasi sthāpya prādakṣiṇyena mandiram/
vedaghoṣasamāyuktaṃ gītavādyasamanvitam

21.15

dhānyarāśiṃ vinikṣipya ādhāropari binyaset/
puṇyāhaṃ vācayet paścāt brāhmaṇaissaha deśikaḥ

21.16

bimbaṃ saṃpūjayet paścāt pūjayet pratisarīyakam/
sūtramādāya hastābhyāṃ dhārayitvā vicakṣaṇaḥ

21.17

bandhayeddakṣiṇe haste devadevasya śārṅgiṇaḥ/
śriyo rvāmakare kuryāt ācāryasya svahastake

21.18

pūjayitvā yathāpūrva mapūpādi nivedayet/
mudgānnaṃ tu nivedyātha baliṃ dadyāt samantataḥ

21.19

śayanaṃ kalpayitvā ca śayane sanniveśayet/
uṣaḥ kālotsavaṃ kuryāt sarvaiḥ parikarai ssaha

21.20

anekadīpasaṃyuktaṃ gītavādyādisaṃyutam/
svastivācanasaṃyuktaṃ sarvamaṅgalasaṃyutam

21.21

vīdhyāvaraṇapūrvaṃ tu antarāvaraṇapaścimam/
evaṃ saṃbhrāmayitvā tu maṇṭape sanniveśayet

21.22

nṛttagītādisakalaṃ darśayitvā vicakṣaṇaḥ/
utsavārambhaṇe snāna mārabhenmantravittamaḥ

21.23

aṣṭottaraśatai rvāpi ekāśītighaṭaistu vā/
kalaśaiḥ snāpayetpaścāt cūrṇasnānaṃ samācaret

21.24

alaṃkārāsane nītvā alaṃkṛtya yathāvidhi/
yāgamaṇḍapabhūmau tu paścime sanniveśayet

21.25

śrībhūmisahitaṃ vipra balibimbasamanvitam/
yāgadīkṣāvidhiṃ vakṣye samāsādavadhāraya

21.26

maṇḍapaṃ cāgrataḥ kuryāt agrālābhe yathāruci
maṇṭapaṃ samalaṃkṛtya vitānādyairalaṃkṛtam

21.27

dhvajatoraṇa kumbhādyai rambhāpūgasamanvitaiḥ
bhitticitravicitraṃsyānmaṇ‍ḍalaṃ kārayedbudhaḥ

21.28

maṇḍalasyottare pārśve kumbhaṃ saṃsthāpayedbudhaḥ/
kumbhamaṇḍalayorbāhye paritaḥ kuṇḍamācaret

21.29

pūrvādīśānaparyantaṃ kuṇḍaklaptimatha śṛṇu/
tryaśraṃ vṛttaṃ ṣaḍaśraṃ vā vasvaśraṃ vidiśaḥ kramāt

21.30

aṣṭakuṇḍavidhau vipra catuṣkuṇḍavidhiṃ śṛṇu/
aśraṃ cāpa matho vṛttaṃ padmaṃ pūrvāditaḥ kramāt

21.31

mukhyakalpe tu viprendra aṣṭakuṇḍaṃ prakalpayet/
ṛtvijo varayetpūrvaṃ kuṇḍe kuṇḍe pṛthak pṛthak

21.32

maṇḍalasya tu pūrve tu garuḍaṃ sanniveśayet/
dakṣiṇe cakrarājaṃ tu paścime baliberakam

21.33

seneśamuttare pārśve alaṃkṛtya niveśayet/
maṇḍalaṃ cakrapadmaṃ vā iṣṭasiddhipradaṃ tu vā

21.34

vāsudevākhya yantraṃ vā kārayettu yathāruci/
kumbhamaṇḍalakuṇḍantu parikumbhasamanvitam

21.35

mahākumbhasya pārśve tu vardhīnīṃ saṃniveśayet/
upakumbhasamāyukta maṣṭamaṅgalakai ryutam

21.36

pālikābhiḥ samāyuktaṃ phalai rnānāvidhairyutam/
dīrghastabakasaṃyuktaṃ kramukai rnālikerakaiḥ

21.37

vastrayugmaṃ mahākumbhe ekamanyatra yojayet/
kūrcapallavasaṃyuktaṃ śarāve sūtrasaṃyutam

21.38

śarāve tu śarāve tu nālikeraphalaṃ nyaset/
evaṃkṛtvā viśeṣeṇa dvārapūjāṃ samācaret

21.39

kumbhe saṃpūjayeddevaṃ vāsudeva manāmayam/
upakumbhe yajeddevānvāsudevādikān kramāt

21.40

anekairupacāraiśca catuṣṣaṣṭigaṇaistu vā/
kumbhe ca maṇḍale caiva prokṣaṇasnānamācaret

21.41

agnai caiva viśeṣeṇa upacāraiḥ pṛthagghuvet/
maṇḍale pūjayetpaścāt bimbaṃ saṃpūjayetparam

21.42

homakāryaṃ tataḥ kṛtvā vāsudevādi mantrataḥ/
prabhavāvyayayogena aṣṭakuṇḍeṣu homayet

21.43

tīrthāṅkurārpaṇaṃ kuryāt pūrvoktakramayogataḥ/
baliṃ kṛtvā tathā vīthyāṃ baliberasamanvitam

21.44

kumudādigaṇai ryuktaṃ gītavādyasamanvitam/
utsavaṃ yānamāropya kuñjaraṃ vā rathaṃ tu vā

21.45

śibikāṃvā viśeṣeṇa yathālabdhānurūpataḥ/
naikaiḥ parikarai ryuktaṃ bahudīpasamanvitam

21.46

antarāvaraṇapūrvaṃ vīthyāvaraṇapaścimam/
balisthāne tu saṃprāpte tāmbūlaṃ candanaṃ dadet

21.47

madhyadeśe tu saṃprāpte gaṇakrīḍāṃ samācaret/
evaṃ kṛtvā viśeṣeṇa mahāmaṇḍapamānayet

21.48

siṃhāsane niveśyātha arghyādyaiḥ paripūjayet/
arghyaṃ pādyaṃ tathācāmaṃ gandhaṃ puṣpañca dhūpakam

21.49

dīpaṃ nīrājanaṃ caiva bahunṛttaṃ pradarśayet/
vastramālyānyapohyātha snānakarma samācaret

21.50

snānānte devadeveśaṃ maṇḍape saṃniveśayet/
pūjanaṃtvatha viprenda nivedyāntaṃ samācaret

21.51

prathame syandanaṃ proktaṃ dvitīye śibikā bhavet/
tṛtīye garuḍaṃ proktaṃ caturthe rathameva ca

21.52

pañcame dolikāyānaṃ ṣaṣṭhe vai kuñjaraṃ tathā/
saptame puṣpayānaṃ syādaṣṭame cāśvavāhanam

21.53

navame kuñcaraprābhā daśame kuñjaraṃ bhavet?
tīrthādhivāsanātpūrvaṃ mṛgayādivasaṃ bhavet

21.54

mṛgayādivasātpūrvaṃ jalakrīḍāvagāhanam/
jalakrīḍādinātpūrvamudyānagamanaṃ bhavet

21.55

udyānagamanātpūrvaṃ nadīyātrāṃ samācaret/
nadīyātrādinātpūrvaṃ vrīhimānamathocyate

21.56

vrīhimānadinātpūrvaṃ vanavāsamathācaret/
yātrācotvabimbasya dvikāle cottamā bhavet

21.57

ekakālamathovāpi karturicchānurūpataḥ/
apūrvābharaṇairmālyairapūrvaiścāmbaraistathā

21.58

apūrvodyānayānādyai ryathākautuhalaṃ bhavet/
tathā viśiṣya kartavyaṃ yāvattīrthadināvadhi

21.59

tīrthasnānadinātpūrvaṃ rātrau tīrthādhivāsanam/
maṇḍapaṃ samalaṃkṛtya tīrthaberaṃ samānayet

21.60

dhānyapīṭhaṃ pratiṣṭhāpya tīrthaberaṃ samānayet/
arghyādyairarcacitvātha kumbhaṃ saṃsthāpayetsudhīḥ

21.61

kumbhe tīrthaṃ samāvāhya pūjayitvā vicakṣaṇaḥ/
havirnivedayetpaścāt baliṃ dadyāt samantataḥ

21.62

rajanīcūrṇamādāyolakhale tu vinikṣipet/
ulūkhalaṃ musalaṃ caiva prakṣālyābhyarcya deśikaḥ

21.63

ācāryāvagāhanaṃ pūrvaṃ gaṇikābhiranantaram/
cūrṇena ghaṭṭanaṃ vāpi pañcakaṃ tritayantu vā

21.64

sthaṇḍile saṃpratiṣṭhāpya kūrcañcaiva vinikṣepet/
abhyarcya puṃsimantreṇa? puṇyāhaṃ caiva kārayet

21.65

punarabhyarcya deveśaṃ cūrṇasnānaṃ samācaret/
vāsudevatanuspṛṣṭaṃ cūrṇaṃ paramapāvanam

21.66

pādaspṛṣṭajalaṃ vipra gaṅgātoyasamaṃ bhavet/
tulasī candanaṃ puṣpaṃ sarvapāpaharaṃ nṛṇām

21.67

tasmātsarvaprayatnena bhaktānāṃ ca pradāpayet/
ye vahanti pibantyaitat te ca yānti parāṃgatim

21.68

avabhṛthasnānam----
tataḥ prabhāte vimale vāsarotsavamācaret/
puraśodhanapūrvantu yathāpūrva baliṃ kṣipet

21.69

yātrāvasāne deveśaṃ mūlaberapurassaram/
mahākummasthakūrcena prokṣayenmūlamantrataḥ

21.70

pūjayā saṃpaप़ṭīkuryānmaṇḍale tu niyojayet/
vahnisthaṃ tu viśeṣeṇa pūrṇāhutipurassaram

21.71

prāyaścittāhutiñcaiva kumbhamaṇḍalapūjanam/
yathāpūrvaṃ purā kṛtvā paścātprokṣaṇamācaret

21.72

tīrthaberaṃ samāropya yānaṃ vipravarairdvija/
utsavānte samādāya kevalaṃ tīrthaberakam

21.73

ānayettīrthadeśe tu prabhāṃ tatraiva kārayet/
tīrthadeśaṃ samāsādya prabhāmadhye niveśayet

21.74

tīrthakumbhaṃ samādāya yojayettajjalaiḥ punaḥ/
tattīrthantu samabhyarcya kalaśaiḥ snāpayetprabhum

21.75

paścāttīrthaṃ tu saṃprāpya nimajya ca trithā punaḥ/
ye snāpayanti saṃprāpya gaṅgāsnānaphalaṃ labhet

21.76

sarvadānaphalañcaiva sarvatīrthaphalaṃ labhet/
svasthāne saṃniveśyātha śuddhasnānaṃ samācaret

21.77

mantrasnānaṃ tataḥ kṛtvā nīrājanamathācaret/
alaṅkārāsanaṃ nītvā havirantaṃ samarcayet

21.78

mandiraṃ prāpayeddevaṃ sarvaiḥ parikaraiḥ saha
brāhmaṇai rvedaghoṣaiścālayāvaraṇapaścimam

21.79

utsavena saha vīthyāṃ tīrthaberaṃ samānayet/
svasthāne sanniveśyātha dvāre śaṅkaṃ ninādayet

21.80

utsavaṃ maṇḍape sthāpya snāpanaṃ kārayedbudhaḥ/
alaṃkārāsane nītvā prabhūtānnaṃ nibedayet

21.81

daśame'hani saṃprāpte puṣpayāgaṃ samācaret/
sannidhau devadevasya devapārāyaṇaṃ caret

21.82

saṃhitāñcaiva śākhāñca āraṇaṃ tadanantaram/
ṛgyajussāmavedāṃśca tathāthaveṇameva ca

21.83

saṃbhāvayettato devān vastratāmbūlabhojanaiḥ/
snapanaṃ puṣpayāgārthaṃ kārayeduktavartmanā

21.84

kautukaṃ bandhayetpūrvaṃ devadevasya śārṅgiṇaḥ/
agnimaṇjalamāsādya puṣpamaṇḍalamācaret

21.85

cakrābjayantrakaṃ vāpi ācāryasya vaśāttu vā/
maṇḍalasya tu pāścātye bimbaṃ siṃhāsane nyaset

21.86

maṇḍalasyottare pārśve kumbhaṃ saṃsthāpayedbudhaḥ/
devasyeśānabhāge tu viṣvak‌senaṃ niveśayet

21.87

dakṣiṇe hetirājānaṃ brāhmaṇānparito nyaset/
dvārārcanaṃ tataḥ kuryāt kumbhamaṇḍalapūjanam

21.88

bimbe saṃpūjayetpaścāt aṣṭau dvādaśadhāpi vā/
ṣaṭkaṃ catuṣṭayaṃ kālaṃ pratyekantu viśeṣataḥ

21.89

arghyaṃ pādyaṃ tathācāmaṃ gandhaṃ puṣpaṃ ca dīpakam/
dhūpaṃcaiva nainedyaṃ tāmbūlaṃ tiladānakam

21.90

vedaṃ ślokaṃ tathā gītaṃ nṛttaṃ vādyaṃ punaḥ punaḥ/
gītantu maṅgalaṃ proktaṃ nṛttaṃ vai mārganṛttakam

21.91

pūṣpapūraṃ samāhṛtya pṛthak pātre niveśayet/
sannidhau sthāpayitvā ca puṣpapatraissamarcayet

21.92

śoṣaṇādi kriyāṃ kṛtvā arghyādyaiḥ saṃprapūjayet/
arghyaṃ gandhaṃ tathā puṣpaṃ dhūpañcaiva catuṣṭayam

21.93

sthāpayedambareṇaiva vikireddevapādayoḥ/
śilpadāsagaṇān sarvān saṃbhāvanamathācaret

21.94

candanaiścaiva tāmbūlaiḥ devavastraṃ pradāpayet/
ācāryai ssādhakaiścaiva bibhaveddeva mūrdhani

21.95

yātrāṃ ca kārayeddhīmān prādakṣiṇyena mandiram/
ekadhā vā dvidhā vāpi sthitvā dvārapradeśataḥ

21.96

stotreṇa toṣayeddevaṃ jānānāhūya deśikaḥ/
sevārthamāgatān sarvān devānṛṣigaṇānapi

21.97

vilokya devadeveśaṃ svasthāne tu visarjayet/
devaṃ garbhagṛhe nītvā svasthāne saṃniveśayet

21.98

tatkumbhantu samādāya ādhāropari vinyaset/
mūlaberaṃ samabhyarcya prokṣayenmūlamantrataḥ

Original text: aniruddhasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc