Language

ENहिગુ
Scripture Library

Aniruddha Samhita · Chapter 19

19.2

atha ekonaviṃśo'dhyāyaḥ
bhṛguḥ--
snapanaṃ śrotumicchāmi devadevasya śārṅgiṇaḥ
kālaṃ brūhi mama brahman dravyāṇāṃ vistṛtīṃ kramāt/ 1 //
śrībhagavān--
snapanaṃ te pravakṣyāmi vistareṇa tavānagha
snapanaṃ dvividhaṃ proktaṃ parāparavibhedataḥ

19.3

paraṃ tu trividhaṃ prokta maparaṃ dvādaśaṃ bhavet/
sahastraṃ tadardhakañca tadardhantu tadardhakam

19.4

triprakāraṃ mayā proktaṃ paraṃcaiva viśeṣataḥ/
ekaṃ trayaṃ tathā pañca navakaṃ dvādaśaṃ tathā

19.5

saptadaśaṃ pañcaviṃśaṃ ṣaṭ‌triṃśacca navottaram/
catvāriṃśadviśeṣeṇa aśītyekādaśaṃ kramāt

19.6

aṣṭottaraśataṃ caiva evaṃ dvādaśakaṃ bhavet/
ayane viṣuve caiva paurṇamāsyadvaye'pi ca

19.7

dvādaśyāṃ tu viśeṣeṇa śravaṇe janmaṛkṣake/
abhiṣekadinevāpi damanārohaṇādike

19.8

utsavādyantakāle tu puṣpayāge viśeṣataḥ/
pavitrārohaṇe caiva tāvat puṣpaphalotsave

19.9

catuḥ sthānārcane caiva anāvṛṣṭividhau tathā/
durnimitte ca saṃjāte durbhikṣe vyādhipīḍane

19.10

viśeṣayajane caiva dravyāṇāṃ pūraṇe'pi ca/
snapanaṃ kārayedvidvānanyathā doṣakṛdbhavet

19.11

suvarṇaṃ rajataṃ vāpi tāmraṃ mṛṇmaya meva vā/
pakvabimbaphalākāraṃ mṛṇmayaṃ doṣavarjitam

19.12

āḍhakaṃcottamaṃ proktaṃ tadardhaṃ madhyamamaṃ bhavet/
tadardhamadhamaṃ proktaṃ vividhaṃ kārayedbudhaḥ

19.13

tadvayaṃ karakaṃ proktaṃ tadvayaṃ kumbhamucyate/
tadvayaṃ tu mahākumbhametanmānaṃ prakīrtitam

19.14

mānena niścitaṃ sarvaṃ tasmānmānaṃ hi pūrakam/
mṛtkumbhe sūtraveṣṭaṃ syāllohe tu parivarjayet

19.15

vastraṃ kūrcaṃ śarāvaṃ ca dravyaṃ sāmānyakaṃ bhavet/
snapanaṃ dvividhaṃ proktaṃ karmāṅgaṃ kevalaṃ bhavet

19.16

karmāṅge tu viśeṣeṇa nāṅguraṃ kautukaṃ bhavet/
kevale tu viśeṣeṇa aṅkuraṃ kautukaṃ bhavet

19.17

karmāṅgamutsavādyeṣu viṣuvādyeṣu kevalam/
maṇḍapālaṃkṛtiṃ kuryāt pratiṣṭhākarmavad‌dvijaḥ

19.18

kevale tu hi viprendra catussthānārcanaṃ caret/
maṇḍalaṃ kārayeddhīmān yajamānecchayā tataḥ

19.19

maṇḍapasyottare paṃktau kumbhamaṇḍalakuṇḍalam/
pūrvādi paścimānte tu krameṇaiva prakalpayet

19.20

maṇḍapasya tu madhye tu kalaśasthāpanaṃ caret/
bimbasaṃsthāpanaṃ pūrvaṃ sūtrapātaṃ samācaret

19.21

kalaśasyānurūpeṇa ekadvitritaye'pi vā/
navakādiṣu viprendra sūtrapātaṃ samācaret

19.22

koṣṭhakoṇe viśeṣeṇa vrīhiprasthaṃ prapūrayet/
kalaśādhivāsanaṃ kuryāt paścime kalaśāspade

19.23

mārgatrayaṃ tathā kṛtvā vrīhīnāstīrya taṇḍulaiḥ/
darbhaiḥ paristarettatra prāṅmukhaḥ parameṣṭhinā

19.24

tasyopari nyasetkumbhān puruṣeṇaiva deśikaḥ/
śoṣaṇādikriyāṃ kṛtvā arghyādyaiḥ paripūjayet

19.25

adhomukhān nyasetkumbhān viśvenaiva tu deśikaḥ/
akṣatānvikiretpaścāt nivṛttimantreṇa?mantravit

19.26

darbhānupari saṃstīrya sarpamantreṇa mantravit/
vāsasācchādayetpaścāt baliṃ dadyāt samantataḥ

19.27

dravyādhivāsanaṃ kuryāt tatkāle deśikottamaḥ/
dravyādhivāsane vipra saṃpātājyena secayet

19.28

etatkarma viśeṣeṇa sarvasāmānyakaṃ bhavet/
aṅkuraṃ kautukaṃ caiva tathā kumbhādhivāsanam

19.29

karmārambhadinātpūrvaṃ sadyo vā sakalaṃ caret/
dvārapūjāvidhiṃ caiva puṇyāhaṃ caiva kārayet

19.30

kumbhamaṇḍalabimbāgnipūjanaṃ tadanantaram/
kalaśasnapanaṃ caiva cūrṇasnāna manantaram

19.31

śuddhasnānaṃ tataḥ kuryāt rajanīsnānameva ca/
sahasradhārayā snānaṃ nīrājanamanantaram

19.32

maṇḍapāsanakāryañca bhojyāsanamataḥ param/
pūrṇāhutiṃ tataḥ kuryāt baliṃ dadyāt samantataḥ

19.33

etatkarma kramātproktamasmin bhadramaye prabho!
ekaberavidhānetu tatraiva snapanaṃ bhavet

19.34

bahuberavidhāne tu snapane snapanaṃ bhavet/
utsave tu tathābhāve tathābhāve tu kautuke

19.35

lepabhittipaṭasthe tu karmārcāyāṃ samācaret/
darpaṇe tadabhāve tu tadabhāve tu kūrcake

19.36

karmāṅgasnapane vipra utsave sarvamācaret/
atha dravyanāma---
dravyanyāsamatho vakṣye samāsādavadāraya

19.37

udakkumbhe ghṛtaṃ proktaṃ pañcagavya mathāpi vā/
kevalaṃ gandhapuṣpaṃ vā nikṣipettantravittamaḥ

19.38

tṛtīye tu viśeṣeṇa patraṃ puṣpaṃ phalaṃ bhavet/
pañcakumbhe tu viprendra pañcagavyamatho bhavet

19.39

gandhapuṣpaphalaṃ caiva patraṃ dhānyaṃ tathaiva ca/
pañcagavyamathovāpi navake vakṣyate'dhunā

19.40

ghṛtādikamatho vāpi navaratnodakaṃ tu vā/
navagandhādikaṃ vāpi dvādaśe vakṣyate'dhunā

19.41

dvidhā vātha tridhāvāpi caturādighṛtādikam/
dhātrāphalodakañcaiva lodhratoyamanantaram

19.42

raktacandanatoyaṃ ca rajanīnīramuttamam/
granthīphalavacāśvattha toyaṃ tataḥ tṛṇodakam

19.43

priyaṅguvāri tadanu mauñjījalamataḥ param/
siddhārthaṃ yavatoyaṃ ca sarvaudhijalaṃ tathā

19.44

patrapuṣpodakaṃ caiva dvādaśaite prakīrtitāḥ/
atha saptadaśe kumbhe dravyaṃ vakṣye yathākramam

19.45

ghṛtamuṣṇodakaṃ caiva ratnavāri phalodakam/
lohammārjanagandhaṃ ca akṣataṃ ca yavodakam

19.46

pādyamarghyaṃ tathācāmaṃ pañcagavyaṃ tathā dadhi/
payo madhu kaṣāyaṃ ca kramātsaptadaśaṃ bhavet

19.47

pañcaviṃśati kumbheṣu dravyanyāsamathocyate/
tanmadhye navake vipra ghṛtādīn parinikṣipet

19.48

ghṛtaṃ pādyaṃ dadhi caiva arghyaṃ kṣīra mataḥ param/
ācāmaṃ gandhatoyaṃ ca pañjagavyaṃ kaṣāyakam

19.49

dhātrīphalodakañcaiva kramād‌dravyaṃ vinikṣipet/
ṣaṭ‌triśatkalaśe brahman dravyanyāsaṃ pracakṣate

19.50

dravyāṇāṃ navakaṃ proktaṃ ṣaṭ‌triṃśatkalaśe param/
ghṛtādi navakaṃ vāpi gandhādi navakaṃ tu vā

19.51

candanaṃ kuṅkumaṃcaiva karpūramagaruṃ tathā/
elālavaṅgatakkola muśīraṃ koṣṭhameva ca

19.52

ekonapañcāśatkalaśe dravyanyāsaṃ bravīmi te/
pradhānasaptadaśakaṃ dravyayogaṃ krameṇa ca

19.53

madhyakumbhe navaṃ caiva kevalaṃ kṣīrameva vā/
mahādi kumbhaṣaṭke ca ghṛtamekaṃ prapūrayet

19.54

vidikkoṇacatuṣkeṣu dadhi caiva prapūrayet/
ekāśītighaṭe brahman dravyanyāsakramaṃ śṛṇu

19.55

atrasaptadaśaṃ śreṣṭhaṃ dravyanyāsaṃ krameṇa tu/
ghṛtādidravyasaṅghaṃ vā kevalaṃ kṣīrameva vā

19.56

ghṛtaṃ vā kevalaṃ vipra aṣṭottaraśataṃ śṛṇu/
dvātriṃśakadravyaṃ teṣu madhye caiva catuṣṭaye

19.57

gandhaṃ puṣpaṃ phalaṃ caiva mūlaṃ patraṃ tathāṅkuram/
hrasvamaṇḍalakaṃcaiva dīrghastaṃbakameva ca

19.58

atha dīrghaṃ ca taccakranavakaṃ parikīrtitam/
candanaṃ kuṅkumaṃ caiva karpūraṃ himatoyakam

19.59

caturmadhyamakumbheṣu āgneyādiṣu vinyaset/
śatapatraṃ tathā jātirmallikābakulaṃ bhavet

19.60

pūrvadvādaśake vipra madhye vai darpaṇe nyaset/
kadalīpanasaṃ caiva likuṭaṃ caiva dāḍimam

19.61

āgneyadvādaśe kumbhe nyasenmadhye tu pūrvavat/
karpūraṃ caiva hrīberamuśīraṃ ca haridrakā

19.62

yāmye dvādaśake vipra madhye kumbhacatuṣṭaye
tulasībilvapatrañca tathāvai dantikādvayam

19.63

nairṛte vinyasetpātre vāruṇe cāṅkuraṃ bhavet/
dūrvāṅkaraṃ saṭā bhadrā viṣṇukrāntirmahī gajam

19.64

mārute svabalaṃ vakṣye śaivāla magaruṃ tathā/
pūrvamātharvikañcaiva saumye caiva pracakṣate

19.65

punnāgaṃ pāṭalaṃ caiva cūtamāragbadhaṃ tathā/
īśānye vakṣyate brahman kramukaṃ nālikerakam

19.66

tālaṃ vai rolakramukaṃmadhyameṣu padeṣu ca/
aparaikādaśaṃ proktaṃ pare trividhamucyate

19.67

sahasraṃ ca tadardhaṃ ca tadardhaṃ ca trayaṃ bhavet/
ekādaśaghaṭe? vakṣye vistareṇa tavānagha

19.68

ekañca madhyame sthāpya yame ca tu catuṣṭayam/
pañcamaṃ dik‌catuṣke ca madhye caikaṃ praśasyate

19.69

navake digaṣṭake proktaṃ madhyame dvādaśaṃ śṛṇu/
aṣṭadigaṣṭakaṃ proktaṃ madhye caiva catuṣṭayam

19.70

saptadaśakrame vipra madhyamaṃ navakaṃ bhavet/
tadbahi ścāṣṭadeśeṣu aṣṭakumbhañca vinyaset

19.71

pañcaviṃśaghaṭe vipra madhyame navake nyaset/
bahiṣṣoḍaśakumbhaṃ syāt ṣaṭ‌triṃśatkalaśaṃ śṛṇu

19.72

catuṣṭayaṃ caturdikṣu navakoṣṭheṣu vinyaset/
śṛṇu guhyamanā vipra catvāriṃśannavottaram

19.73

navakaṃ madhyame sthāpya aṣṭadik‌paṃcakaṃ bhavet/
ekāśītighaṭe vipra tatkramaṃ saṃpracakṣate

19.74

navakaṃ navakaṃ brahman navapaṃktiṣu vinyaset/
aṣṭottaraśate brahman sthāpanakrama ucyate

19.75

dvādaśa dvādaśa brahman nava paṃktiṣu vinyaset/
sahasrakalaśe brahman sthāpanakrama ucyate

19.76

kṣetramadhyamadeśeṣu aṣṭādaśa ghaṭān nyaset/
navakoṣṭheṣu viprendra dvitayaṃ dvitayaṃ nyaset

19.77

tadbahistvaṣṭadeśeṣu pañcakaṃ pañcakaṃ nyaset/
aṣṭottaraśate kumbhe tadbahiśca digantare

19.78

dvādaśa dvādaśa brahman navapaṃktiṣu binyaset/
aṣṭottaraśatenaiva paritodikṣu vinyaset

19.79

eva maṣṭādaśaiḥ kuṃbhaiḥ catuṣṣaṣṭhyadhike dvija/
aṣṭottaraśate kumbhe pratyekaṃ navapaṃktiṣu

19.80

brahmādīśānaparyantaṃ pāktau paṃktau ca vinyaset/
śeṣaṃ ṣaṭ‌triṃśakaṃ kumbhaṃ niśācūrṇaiśca pūrayet

19.81

dviprakāraṃ mayā proktaṃ sahasraghaṭaveśane/
pañcāśaccaca ghaṭe vipra sthāpanaṃ kathyate'dhunā

19.82

aṣṭottaraśata madhye paritaścāṣṭadikṣu ca/
ekonapañcāśadvipra tattaddikṣu ca vinyaset

19.83

catuśśataiśca kumbhaiśca aṣṭakumbhavihīnake/
pañcāśadviśatānāṃ ca kumbhānāṃ sthāpanaṃ śṛṇu

19.84

kṣetreṣu ca caturmadhye catvāriṃśannavottaram/
tadbahiścāṣṭakumbheṣu pañcaviṃśatikaṃ nyaset

19.85

śatadvayañca paritaścaikacūrṇaghaṭaṃ? bhavet/
dravyanyāsa matho vakṣye sahasrakalaśeṣu ca

19.86

madhya aṣṭādaśe kumbhe navaratnaṃ vinikṣipet/
dvandvadvandvaprayogena vinyasecca ghaṭadvaye

19.87

catvāriṃśaddhaṭe bāhye caikaikaṃ mauktikaṃ nyaset/
aṣṭottaraśate caindre mūlena paripūrayet

19.88

hrīberañcaiva karcūramuśīraṃ rajanīṃ tathā/
madhye kumbhacatuṣkeṣu vinyasetpāvakānvitam?

19.89

bahiraṣṭaghaṭe vipra hrīberaṃ parito nyaset/
tadbahi ścāṣṭadeśeṣu dravyanyāsaṃ vadāmi te

19.90

rajanīdvitayañcaiva śṛṅgivera muśīrakam/
utpalatritayaṃkāntaṃ karcūraṃ cāṣṭakaṃ bhavet

19.91

aṣṭadvādaśa kumbhe tu prītidravyantu vinyaset/
pāvakeṣṭaśate madhye catuṣkaṃ patrake nyaset

19.92

tulasīdvitayañcaiva tathā damanikādvayam/
pāvakādi vinikṣipya śeṣaṃ vai tulasīdalam

19.93

bahiraṣṭapade vipra patravṛndaṃ vadāmi te?
aśvatthodumbaravaṭaplakṣanyagrodhameva ca

19.94

cūtaṃ bilvañca vakulaṃ kramāttatraiva nikṣipet/
yāmyāṣṭake śate vipra dravyanyāsaṃ pracakṣyate

19.95

madhyame tu catuṣkumbhe campakaṃ vakulaṃ tathā/
mālatī śatapatrañca āgneyādiṣu vinyaset

19.96

bahiraṣṭaghaṭe vipra vinyase cchatapatrikām/
tadbahi ścāṣṭadeśeṣu puṣpapūraṃ vidhīyate

19.97

nandyāvartañca punnāgaṃ mālatī mādhavaṃ tathā/
utpalatritayañcaiva ketakīcārakaṃ bhavet

19.98

ekaikaṃ pūrayet sarvān kumbhe kumbhe pṛthak pṛthak/
nairṛte cāṣṭake brahman phalavṛndaṃ vadāmi te

19.99

kadalīpanasañcaiva mātṛcūtaṃ? tathaiva ca/
madhyame tu catuṣkumbhe pūrvakaṃ vinyaset kramāt

19.100

tadbahi ścāṣṭakumbheṣu vinyaset kadalīphalam/
bahiraindrādiyogena phalapūraṃ vadāmi te

19.101

likucaṃ vakulaṃ caiva dāḍimaṃ mātuluṅgakam/
pārāvataṃ cāmalakaṃ navāṅgaṃ viśvameva ca

19.102

etaddravyaṃ krameṇaiva pūrayet pūrvavat kramāt/
vāruṇe kevalaṃ kṣīraṃ kevalaṃ ghṛtameva ca

19.103

vāyavye saṃpravakṣyāmi candanaṃ kuṅkumaṃ tathā/
karpūramagaruñcaiva catuṣkaṃ vinyasetkramāt

19.104

paritaśśiṣṭakumbheṣu kevalaṃ candanodakam/
bahiḥ pūrvādike vipra kramāddravyamathocyate

19.105

muramāñjiṣṭhakarcūraṃ koṣṭhaṃ vā campakaṃ tathā?
elālavaṅgatakkolaṃ kramāddravyaṃ prakīrtitam

19.106

saumye dvādaśakumbheṣu kṣīramekaṃ prapūrayet/
tadvaccāṣṭhamadaśeṣu kramāddvyaṃ pracakṣyate

19.107

gomūtraṃ gomayañcaiva dadhi takraṃ tathaiva ca/
tailaṃ sarṣapatailaṃ ca nālikeraṃ ghṛtaṃ gulam

19.108

īśānakastha kumbheṣu kramāddravyaṃ nibodha me/
gulatoyaṃ cekṣutoyaṃ śarkarodakameva ca

19.109

puṇyeṣu sādhakaṃ caiva catuṣkumbheṣu vinyaset/
tadbījāṣṭakakumbheṣu ikṣusāraṃ prapūrayet

19.110

bahiḥ pūrvādikumbheṣu kramāddravyaṃ nibodha me/
tilaṃ lājaṃ ca mudgaṃ ca vrīhimāṣavacāntathā

19.111

godhūmaṃ ca priyaṅgaṃ ca kramātkumbheṣu nikṣipet/
sahasramūrtimantreṇa snāpayetpuruṣottamam

19.112

ṛgyajussāmātharvādyaiḥ snapayetkalaśaṃ param/
aṣṭākṣareṇa vā sarvaṃ dvādaśākṣaratopi vā

19.113

pūrvādisomaparyanta muddhārakrama iṣyate/
āgneyādīśaparyanta muddhāraṃtu dvitīyakam

19.114

pūrvādimadhyaparyantaṃ sarvasyodgrahaṇaṃ bhavet/
kevalaṃ kṣīramekāṅgaṃ ghṛtaṃ vā saṃbhavaṃbhavet

19.115

nālikerajalairvāpi kaivalantu sahasrakam/
sahasrārdhaghaṭe vakṣye dravyanyāsaṃ krameṇa tu

19.116

ghṛtaṃ gandhaṃ tathā puṣpaṃ patraṃ mūlaṃ phalaṃ tathā/
pañcagavyaṃ tathā kṣīraṃ brahmadyaiśānapaścimam?

19.117

īśāne dadhi vinyasya snāpayetpuruṣottamam/
adhamaṃ snapanaṃ vakṣye dravyanyāsakrameṇa tu

19.118

madhyakumbheṣu sarveṣu kṣīramekaṃ prapūrayet/
bahiścāṣṭapade vipra pañcaviṃśatisaṃkhyake

19.119

arghyaṃ pādyaṃ tathācāmaṃ takraṃ dadhi ghṛtaṃ madhu/
kaṣāyañca kramātproktaṃ mṛddhanaṃ pūrvavadbhavet

19.120

dravyāṇāmapyalābhe tu tadbhāgaikaṃ praśasyate/
dravyāṇāṃ viṣṇudaivatyaṃ cakrikāṇāṃ tu gāruḍam

19.121

sūtrāṇāṃ śeṣadaivatyaṃ pātrāṇāṃ phaṇirājakam?/
kūrcaiṣu brahmadaivatya mādhāre dharmadaivatam

19.122

vāsasāṃ vāsavo daivaṃ sarveṣāṃ viṣṇudaivatam/
yassnāpayati deveśaṃ dravyayuktaghaṭai rnara

19.123

sarvapāpavinirmukta ssa yāti brahmaṇaḥ padam/
so'tulāṃ śriya māptoti sarvatīrthaphalaṃ labhet

19.124

sarvayajñaphalañcaiva sarvadānaphalaṃ bhavet/
saṃsāreṇa pratīyāti nātra kāryā vicāraṇā

iti śrīpāñcarātre mahopaniṣadi aniruddhasaṃhitāyāṃ
snapanavidhirnāma ekonaviṃśo'dhyāyaḥ/
-------------------**************---------------

Original text: aniruddhasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc