અનિરુદ્ધસંહિતા · અધ્યાય 19

અથ એકોનવિંશોઽધ્યાયઃ
ભૃગુઃ--
સ્નપનં શ્રોતુમિચ્છામિ દેવદેવસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ
કાલં બ્રૂહિ મમ બ્રહ્મન્ દ્રવ્યાણાં વિસ્તૃતીં ક્રમાત્। 1 ॥
શ્રીભગવાન્--
સ્નપનં તે પ્રવક્ષ્યામિ વિસ્તરેણ તવાનઘ
સ્નપનં દ્વિવિધં પ્રોક્તં પરાપરવિભેદતઃ

પરં તુ ત્રિવિધં પ્રોક્ત મપરં દ્વાદશં ભવેત્।
સહસ્ત્રં તદર્ધકઞ્ચ તદર્ધન્તુ તદર્ધકમ્

ત્રિપ્રકારં મયા પ્રોક્તં પરંચૈવ વિશેષતઃ।
એકં ત્રયં તથા પઞ્ચ નવકં દ્વાદશં તથા

સપ્તદશં પઞ્ચવિંશં ષટ્‌ત્રિંશચ્ચ નવોત્તરમ્।
ચત્વારિંશદ્વિશેષેણ અશીત્યેકાદશં ક્રમાત્

અષ્ટોત્તરશતં ચૈવ એવં દ્વાદશકં ભવેત્।
અયને વિષુવે ચૈવ પૌર્ણમાસ્યદ્વયેઽપિ ચ

દ્વાદશ્યાં તુ વિશેષેણ શ્રવણે જન્મઋક્ષકે।
અભિષેકદિનેવાપિ દમનારોહણાદિકે

ઉત્સવાદ્યન્તકાલે તુ પુષ્પયાગે વિશેષતઃ।
પવિત્રારોહણે ચૈવ તાવત્ પુષ્પફલોત્સવે

ચતુઃ સ્થાનાર્ચને ચૈવ અનાવૃષ્ટિવિધૌ તથા।
દુર્નિમિત્તે ચ સંજાતે દુર્ભિક્ષે વ્યાધિપીડને

વિશેષયજને ચૈવ દ્રવ્યાણાં પૂરણેઽપિ ચ।
સ્નપનં કારયેદ્વિદ્વાનન્યથા દોષકૃદ્ભવેત્

સુવર્ણં રજતં વાપિ તામ્રં મૃણ્મય મેવ વા।
પક્વબિમ્બફલાકારં મૃણ્મયં દોષવર્જિતમ્

આઢકંચોત્તમં પ્રોક્તં તદર્ધં મધ્યમમં ભવેત્।
તદર્ધમધમં પ્રોક્તં વિવિધં કારયેદ્બુધઃ

તદ્વયં કરકં પ્રોક્તં તદ્વયં કુમ્ભમુચ્યતે।
તદ્વયં તુ મહાકુમ્ભમેતન્માનં પ્રકીર્તિતમ્

માનેન નિશ્ચિતં સર્વં તસ્માન્માનં હિ પૂરકમ્।
મૃત્કુમ્ભે સૂત્રવેષ્ટં સ્યાલ્લોહે તુ પરિવર્જયેત્

વસ્ત્રં કૂર્ચં શરાવં ચ દ્રવ્યં સામાન્યકં ભવેત્।
સ્નપનં દ્વિવિધં પ્રોક્તં કર્માઙ્ગં કેવલં ભવેત્

કર્માઙ્ગે તુ વિશેષેણ નાઙ્ગુરં કૌતુકં ભવેત્।
કેવલે તુ વિશેષેણ અઙ્કુરં કૌતુકં ભવેત્

કર્માઙ્ગમુત્સવાદ્યેષુ વિષુવાદ્યેષુ કેવલમ્।
મણ્ડપાલંકૃતિં કુર્યાત્ પ્રતિષ્ઠાકર્મવદ્‌દ્વિજઃ

કેવલે તુ હિ વિપ્રેન્દ્ર ચતુસ્સ્થાનાર્ચનં ચરેત્।
મણ્ડલં કારયેદ્ધીમાન્ યજમાનેચ્છયા તતઃ

મણ્ડપસ્યોત્તરે પંક્તૌ કુમ્ભમણ્ડલકુણ્ડલમ્।
પૂર્વાદિ પશ્ચિમાન્તે તુ ક્રમેણૈવ પ્રકલ્પયેત્

મણ્ડપસ્ય તુ મધ્યે તુ કલશસ્થાપનં ચરેત્।
બિમ્બસંસ્થાપનં પૂર્વં સૂત્રપાતં સમાચરેત્

કલશસ્યાનુરૂપેણ એકદ્વિત્રિતયેઽપિ વા।
નવકાદિષુ વિપ્રેન્દ્ર સૂત્રપાતં સમાચરેત્

કોષ્ઠકોણે વિશેષેણ વ્રીહિપ્રસ્થં પ્રપૂરયેત્।
કલશાધિવાસનં કુર્યાત્ પશ્ચિમે કલશાસ્પદે

માર્ગત્રયં તથા કૃત્વા વ્રીહીનાસ્તીર્ય તણ્ડુલૈઃ।
દર્ભૈઃ પરિસ્તરેત્તત્ર પ્રાઙ્મુખઃ પરમેષ્ઠિના

તસ્યોપરિ ન્યસેત્કુમ્ભાન્ પુરુષેણૈવ દેશિકઃ।
શોષણાદિક્રિયાં કૃત્વા અર્ઘ્યાદ્યૈઃ પરિપૂજયેત્

અધોમુખાન્ ન્યસેત્કુમ્ભાન્ વિશ્વેનૈવ તુ દેશિકઃ।
અક્ષતાન્વિકિરેત્પશ્ચાત્ નિવૃત્તિમન્ત્રેણ?મન્ત્રવિત્

દર્ભાનુપરિ સંસ્તીર્ય સર્પમન્ત્રેણ મન્ત્રવિત્।
વાસસાચ્છાદયેત્પશ્ચાત્ બલિં દદ્યાત્ સમન્તતઃ

દ્રવ્યાધિવાસનં કુર્યાત્ તત્કાલે દેશિકોત્તમઃ।
દ્રવ્યાધિવાસને વિપ્ર સંપાતાજ્યેન સેચયેત્

એતત્કર્મ વિશેષેણ સર્વસામાન્યકં ભવેત્।
અઙ્કુરં કૌતુકં ચૈવ તથા કુમ્ભાધિવાસનમ્

કર્મારમ્ભદિનાત્પૂર્વં સદ્યો વા સકલં ચરેત્।
દ્વારપૂજાવિધિં ચૈવ પુણ્યાહં ચૈવ કારયેત્

કુમ્ભમણ્ડલબિમ્બાગ્નિપૂજનં તદનન્તરમ્।
કલશસ્નપનં ચૈવ ચૂર્ણસ્નાન મનન્તરમ્

શુદ્ધસ્નાનં તતઃ કુર્યાત્ રજનીસ્નાનમેવ ચ।
સહસ્રધારયા સ્નાનં નીરાજનમનન્તરમ્

મણ્ડપાસનકાર્યઞ્ચ ભોજ્યાસનમતઃ પરમ્।
પૂર્ણાહુતિં તતઃ કુર્યાત્ બલિં દદ્યાત્ સમન્તતઃ

એતત્કર્મ ક્રમાત્પ્રોક્તમસ્મિન્ ભદ્રમયે પ્રભો!
એકબેરવિધાનેતુ તત્રૈવ સ્નપનં ભવેત્

બહુબેરવિધાને તુ સ્નપને સ્નપનં ભવેત્।
ઉત્સવે તુ તથાભાવે તથાભાવે તુ કૌતુકે

લેપભિત્તિપટસ્થે તુ કર્માર્ચાયાં સમાચરેત્।
દર્પણે તદભાવે તુ તદભાવે તુ કૂર્ચકે

કર્માઙ્ગસ્નપને વિપ્ર ઉત્સવે સર્વમાચરેત્।
અથ દ્રવ્યનામ---
દ્રવ્યન્યાસમથો વક્ષ્યે સમાસાદવદારય

ઉદક્કુમ્ભે ઘૃતં પ્રોક્તં પઞ્ચગવ્ય મથાપિ વા।
કેવલં ગન્ધપુષ્પં વા નિક્ષિપેત્તન્ત્રવિત્તમઃ

તૃતીયે તુ વિશેષેણ પત્રં પુષ્પં ફલં ભવેત્।
પઞ્ચકુમ્ભે તુ વિપ્રેન્દ્ર પઞ્ચગવ્યમથો ભવેત્

ગન્ધપુષ્પફલં ચૈવ પત્રં ધાન્યં તથૈવ ચ।
પઞ્ચગવ્યમથોવાપિ નવકે વક્ષ્યતેઽધુના

ઘૃતાદિકમથો વાપિ નવરત્નોદકં તુ વા।
નવગન્ધાદિકં વાપિ દ્વાદશે વક્ષ્યતેઽધુના

દ્વિધા વાથ ત્રિધાવાપિ ચતુરાદિઘૃતાદિકમ્।
ધાત્રાફલોદકઞ્ચૈવ લોધ્રતોયમનન્તરમ્

રક્તચન્દનતોયં ચ રજનીનીરમુત્તમમ્।
ગ્રન્થીફલવચાશ્વત્થ તોયં તતઃ તૃણોદકમ્

પ્રિયઙ્ગુવારિ તદનુ મૌઞ્જીજલમતઃ પરમ્।
સિદ્ધાર્થં યવતોયં ચ સર્વૌધિજલં તથા

પત્રપુષ્પોદકં ચૈવ દ્વાદશૈતે પ્રકીર્તિતાઃ।
અથ સપ્તદશે કુમ્ભે દ્રવ્યં વક્ષ્યે યથાક્રમમ્

ઘૃતમુષ્ણોદકં ચૈવ રત્નવારિ ફલોદકમ્।
લોહમ્માર્જનગન્ધં ચ અક્ષતં ચ યવોદકમ્

પાદ્યમર્ઘ્યં તથાચામં પઞ્ચગવ્યં તથા દધિ।
પયો મધુ કષાયં ચ ક્રમાત્સપ્તદશં ભવેત્

પઞ્ચવિંશતિ કુમ્ભેષુ દ્રવ્યન્યાસમથોચ્યતે।
તન્મધ્યે નવકે વિપ્ર ઘૃતાદીન્ પરિનિક્ષિપેત્

ઘૃતં પાદ્યં દધિ ચૈવ અર્ઘ્યં ક્ષીર મતઃ પરમ્।
આચામં ગન્ધતોયં ચ પઞ્જગવ્યં કષાયકમ્

ધાત્રીફલોદકઞ્ચૈવ ક્રમાદ્‌દ્રવ્યં વિનિક્ષિપેત્।
ષટ્‌ત્રિશત્કલશે બ્રહ્મન્ દ્રવ્યન્યાસં પ્રચક્ષતે

દ્રવ્યાણાં નવકં પ્રોક્તં ષટ્‌ત્રિંશત્કલશે પરમ્।
ઘૃતાદિ નવકં વાપિ ગન્ધાદિ નવકં તુ વા

ચન્દનં કુઙ્કુમંચૈવ કર્પૂરમગરું તથા।
એલાલવઙ્ગતક્કોલ મુશીરં કોષ્ઠમેવ ચ

એકોનપઞ્ચાશત્કલશે દ્રવ્યન્યાસં બ્રવીમિ તે।
પ્રધાનસપ્તદશકં દ્રવ્યયોગં ક્રમેણ ચ

મધ્યકુમ્ભે નવં ચૈવ કેવલં ક્ષીરમેવ વા।
મહાદિ કુમ્ભષટ્કે ચ ઘૃતમેકં પ્રપૂરયેત્

વિદિક્કોણચતુષ્કેષુ દધિ ચૈવ પ્રપૂરયેત્।
એકાશીતિઘટે બ્રહ્મન્ દ્રવ્યન્યાસક્રમં શૃણુ

અત્રસપ્તદશં શ્રેષ્ઠં દ્રવ્યન્યાસં ક્રમેણ તુ।
ઘૃતાદિદ્રવ્યસઙ્ઘં વા કેવલં ક્ષીરમેવ વા

ઘૃતં વા કેવલં વિપ્ર અષ્ટોત્તરશતં શૃણુ।
દ્વાત્રિંશકદ્રવ્યં તેષુ મધ્યે ચૈવ ચતુષ્ટયે

ગન્ધં પુષ્પં ફલં ચૈવ મૂલં પત્રં તથાઙ્કુરમ્।
હ્રસ્વમણ્ડલકંચૈવ દીર્ઘસ્તંબકમેવ ચ

અથ દીર્ઘં ચ તચ્ચક્રનવકં પરિકીર્તિતમ્।
ચન્દનં કુઙ્કુમં ચૈવ કર્પૂરં હિમતોયકમ્

ચતુર્મધ્યમકુમ્ભેષુ આગ્નેયાદિષુ વિન્યસેત્।
શતપત્રં તથા જાતિર્મલ્લિકાબકુલં ભવેત્

પૂર્વદ્વાદશકે વિપ્ર મધ્યે વૈ દર્પણે ન્યસેત્।
કદલીપનસં ચૈવ લિકુટં ચૈવ દાડિમમ્

આગ્નેયદ્વાદશે કુમ્ભે ન્યસેન્મધ્યે તુ પૂર્વવત્।
કર્પૂરં ચૈવ હ્રીબેરમુશીરં ચ હરિદ્રકા

યામ્યે દ્વાદશકે વિપ્ર મધ્યે કુમ્ભચતુષ્ટયે
તુલસીબિલ્વપત્રઞ્ચ તથાવૈ દન્તિકાદ્વયમ્

નૈરૃતે વિન્યસેત્પાત્રે વારુણે ચાઙ્કુરં ભવેત્।
દૂર્વાઙ્કરં સટા ભદ્રા વિષ્ણુક્રાન્તિર્મહી ગજમ્

મારુતે સ્વબલં વક્ષ્યે શૈવાલ મગરું તથા।
પૂર્વમાથર્વિકઞ્ચૈવ સૌમ્યે ચૈવ પ્રચક્ષતે

પુન્નાગં પાટલં ચૈવ ચૂતમારગ્બધં તથા।
ઈશાન્યે વક્ષ્યતે બ્રહ્મન્ ક્રમુકં નાલિકેરકમ્

તાલં વૈ રોલક્રમુકંમધ્યમેષુ પદેષુ ચ।
અપરૈકાદશં પ્રોક્તં પરે ત્રિવિધમુચ્યતે

સહસ્રં ચ તદર્ધં ચ તદર્ધં ચ ત્રયં ભવેત્।
એકાદશઘટે? વક્ષ્યે વિસ્તરેણ તવાનઘ

એકઞ્ચ મધ્યમે સ્થાપ્ય યમે ચ તુ ચતુષ્ટયમ્।
પઞ્ચમં દિક્‌ચતુષ્કે ચ મધ્યે ચૈકં પ્રશસ્યતે

નવકે દિગષ્ટકે પ્રોક્તં મધ્યમે દ્વાદશં શૃણુ।
અષ્ટદિગષ્ટકં પ્રોક્તં મધ્યે ચૈવ ચતુષ્ટયમ્

સપ્તદશક્રમે વિપ્ર મધ્યમં નવકં ભવેત્।
તદ્બહિ શ્ચાષ્ટદેશેષુ અષ્ટકુમ્ભઞ્ચ વિન્યસેત્

પઞ્ચવિંશઘટે વિપ્ર મધ્યમે નવકે ન્યસેત્।
બહિષ્ષોડશકુમ્ભં સ્યાત્ ષટ્‌ત્રિંશત્કલશં શૃણુ

ચતુષ્ટયં ચતુર્દિક્ષુ નવકોષ્ઠેષુ વિન્યસેત્।
શૃણુ ગુહ્યમના વિપ્ર ચત્વારિંશન્નવોત્તરમ્

નવકં મધ્યમે સ્થાપ્ય અષ્ટદિક્‌પંચકં ભવેત્।
એકાશીતિઘટે વિપ્ર તત્ક્રમં સંપ્રચક્ષતે

નવકં નવકં બ્રહ્મન્ નવપંક્તિષુ વિન્યસેત્।
અષ્ટોત્તરશતે બ્રહ્મન્ સ્થાપનક્રમ ઉચ્યતે

દ્વાદશ દ્વાદશ બ્રહ્મન્ નવ પંક્તિષુ વિન્યસેત્।
સહસ્રકલશે બ્રહ્મન્ સ્થાપનક્રમ ઉચ્યતે

ક્ષેત્રમધ્યમદેશેષુ અષ્ટાદશ ઘટાન્ ન્યસેત્।
નવકોષ્ઠેષુ વિપ્રેન્દ્ર દ્વિતયં દ્વિતયં ન્યસેત્

તદ્બહિસ્ત્વષ્ટદેશેષુ પઞ્ચકં પઞ્ચકં ન્યસેત્।
અષ્ટોત્તરશતે કુમ્ભે તદ્બહિશ્ચ દિગન્તરે

દ્વાદશ દ્વાદશ બ્રહ્મન્ નવપંક્તિષુ બિન્યસેત્।
અષ્ટોત્તરશતેનૈવ પરિતોદિક્ષુ વિન્યસેત્

એવ મષ્ટાદશૈઃ કુંભૈઃ ચતુષ્ષષ્ઠ્યધિકે દ્વિજ।
અષ્ટોત્તરશતે કુમ્ભે પ્રત્યેકં નવપંક્તિષુ

બ્રહ્માદીશાનપર્યન્તં પાક્તૌ પંક્તૌ ચ વિન્યસેત્।
શેષં ષટ્‌ત્રિંશકં કુમ્ભં નિશાચૂર્ણૈશ્ચ પૂરયેત્

દ્વિપ્રકારં મયા પ્રોક્તં સહસ્રઘટવેશને।
પઞ્ચાશચ્ચચ ઘટે વિપ્ર સ્થાપનં કથ્યતેઽધુના

અષ્ટોત્તરશત મધ્યે પરિતશ્ચાષ્ટદિક્ષુ ચ।
એકોનપઞ્ચાશદ્વિપ્ર તત્તદ્દિક્ષુ ચ વિન્યસેત્

ચતુશ્શતૈશ્ચ કુમ્ભૈશ્ચ અષ્ટકુમ્ભવિહીનકે।
પઞ્ચાશદ્વિશતાનાં ચ કુમ્ભાનાં સ્થાપનં શૃણુ

ક્ષેત્રેષુ ચ ચતુર્મધ્યે ચત્વારિંશન્નવોત્તરમ્।
તદ્બહિશ્ચાષ્ટકુમ્ભેષુ પઞ્ચવિંશતિકં ન્યસેત્

શતદ્વયઞ્ચ પરિતશ્ચૈકચૂર્ણઘટં? ભવેત્।
દ્રવ્યન્યાસ મથો વક્ષ્યે સહસ્રકલશેષુ ચ

મધ્ય અષ્ટાદશે કુમ્ભે નવરત્નં વિનિક્ષિપેત્।
દ્વન્દ્વદ્વન્દ્વપ્રયોગેન વિન્યસેચ્ચ ઘટદ્વયે

ચત્વારિંશદ્ધટે બાહ્યે ચૈકૈકં મૌક્તિકં ન્યસેત્।
અષ્ટોત્તરશતે ચૈન્દ્રે મૂલેન પરિપૂરયેત્

હ્રીબેરઞ્ચૈવ કર્ચૂરમુશીરં રજનીં તથા।
મધ્યે કુમ્ભચતુષ્કેષુ વિન્યસેત્પાવકાન્વિતમ્?

બહિરષ્ટઘટે વિપ્ર હ્રીબેરં પરિતો ન્યસેત્।
તદ્બહિ શ્ચાષ્ટદેશેષુ દ્રવ્યન્યાસં વદામિ તે

રજનીદ્વિતયઞ્ચૈવ શૃઙ્ગિવેર મુશીરકમ્।
ઉત્પલત્રિતયંકાન્તં કર્ચૂરં ચાષ્ટકં ભવેત્

અષ્ટદ્વાદશ કુમ્ભે તુ પ્રીતિદ્રવ્યન્તુ વિન્યસેત્।
પાવકેષ્ટશતે મધ્યે ચતુષ્કં પત્રકે ન્યસેત્

તુલસીદ્વિતયઞ્ચૈવ તથા દમનિકાદ્વયમ્।
પાવકાદિ વિનિક્ષિપ્ય શેષં વૈ તુલસીદલમ્

બહિરષ્ટપદે વિપ્ર પત્રવૃન્દં વદામિ તે?
અશ્વત્થોદુમ્બરવટપ્લક્ષન્યગ્રોધમેવ ચ

ચૂતં બિલ્વઞ્ચ વકુલં ક્રમાત્તત્રૈવ નિક્ષિપેત્।
યામ્યાષ્ટકે શતે વિપ્ર દ્રવ્યન્યાસં પ્રચક્ષ્યતે

મધ્યમે તુ ચતુષ્કુમ્ભે ચમ્પકં વકુલં તથા।
માલતી શતપત્રઞ્ચ આગ્નેયાદિષુ વિન્યસેત્

બહિરષ્ટઘટે વિપ્ર વિન્યસે ચ્છતપત્રિકામ્।
તદ્બહિ શ્ચાષ્ટદેશેષુ પુષ્પપૂરં વિધીયતે

નન્દ્યાવર્તઞ્ચ પુન્નાગં માલતી માધવં તથા।
ઉત્પલત્રિતયઞ્ચૈવ કેતકીચારકં ભવેત્

એકૈકં પૂરયેત્ સર્વાન્ કુમ્ભે કુમ્ભે પૃથક્ પૃથક્।
નૈરૃતે ચાષ્ટકે બ્રહ્મન્ ફલવૃન્દં વદામિ તે

કદલીપનસઞ્ચૈવ માતૃચૂતં? તથૈવ ચ।
મધ્યમે તુ ચતુષ્કુમ્ભે પૂર્વકં વિન્યસેત્ ક્રમાત્

તદ્બહિ શ્ચાષ્ટકુમ્ભેષુ વિન્યસેત્ કદલીફલમ્।
બહિરૈન્દ્રાદિયોગેન ફલપૂરં વદામિ તે

લિકુચં વકુલં ચૈવ દાડિમં માતુલુઙ્ગકમ્।
પારાવતં ચામલકં નવાઙ્ગં વિશ્વમેવ ચ

એતદ્દ્રવ્યં ક્રમેણૈવ પૂરયેત્ પૂર્વવત્ ક્રમાત્।
વારુણે કેવલં ક્ષીરં કેવલં ઘૃતમેવ ચ

વાયવ્યે સંપ્રવક્ષ્યામિ ચન્દનં કુઙ્કુમં તથા।
કર્પૂરમગરુઞ્ચૈવ ચતુષ્કં વિન્યસેત્ક્રમાત્

પરિતશ્શિષ્ટકુમ્ભેષુ કેવલં ચન્દનોદકમ્।
બહિઃ પૂર્વાદિકે વિપ્ર ક્રમાદ્દ્રવ્યમથોચ્યતે

મુરમાઞ્જિષ્ઠકર્ચૂરં કોષ્ઠં વા ચમ્પકં તથા?
એલાલવઙ્ગતક્કોલં ક્રમાદ્દ્રવ્યં પ્રકીર્તિતમ્

સૌમ્યે દ્વાદશકુમ્ભેષુ ક્ષીરમેકં પ્રપૂરયેત્।
તદ્વચ્ચાષ્ઠમદશેષુ ક્રમાદ્દ્વ્યં પ્રચક્ષ્યતે

ગોમૂત્રં ગોમયઞ્ચૈવ દધિ તક્રં તથૈવ ચ।
તૈલં સર્ષપતૈલં ચ નાલિકેરં ઘૃતં ગુલમ્

ઈશાનકસ્થ કુમ્ભેષુ ક્રમાદ્દ્રવ્યં નિબોધ મે।
ગુલતોયં ચેક્ષુતોયં શર્કરોદકમેવ ચ

પુણ્યેષુ સાધકં ચૈવ ચતુષ્કુમ્ભેષુ વિન્યસેત્।
તદ્બીજાષ્ટકકુમ્ભેષુ ઇક્ષુસારં પ્રપૂરયેત્

બહિઃ પૂર્વાદિકુમ્ભેષુ ક્રમાદ્દ્રવ્યં નિબોધ મે।
તિલં લાજં ચ મુદ્ગં ચ વ્રીહિમાષવચાન્તથા

ગોધૂમં ચ પ્રિયઙ્ગં ચ ક્રમાત્કુમ્ભેષુ નિક્ષિપેત્।
સહસ્રમૂર્તિમન્ત્રેણ સ્નાપયેત્પુરુષોત્તમમ્

ઋગ્યજુસ્સામાથર્વાદ્યૈઃ સ્નપયેત્કલશં પરમ્।
અષ્ટાક્ષરેણ વા સર્વં દ્વાદશાક્ષરતોપિ વા

પૂર્વાદિસોમપર્યન્ત મુદ્ધારક્રમ ઇષ્યતે।
આગ્નેયાદીશપર્યન્ત મુદ્ધારંતુ દ્વિતીયકમ્

પૂર્વાદિમધ્યપર્યન્તં સર્વસ્યોદ્ગ્રહણં ભવેત્।
કેવલં ક્ષીરમેકાઙ્ગં ઘૃતં વા સંભવંભવેત્

નાલિકેરજલૈર્વાપિ કૈવલન્તુ સહસ્રકમ્।
સહસ્રાર્ધઘટે વક્ષ્યે દ્રવ્યન્યાસં ક્રમેણ તુ

ઘૃતં ગન્ધં તથા પુષ્પં પત્રં મૂલં ફલં તથા।
પઞ્ચગવ્યં તથા ક્ષીરં બ્રહ્મદ્યૈશાનપશ્ચિમમ્?

ઈશાને દધિ વિન્યસ્ય સ્નાપયેત્પુરુષોત્તમમ્।
અધમં સ્નપનં વક્ષ્યે દ્રવ્યન્યાસક્રમેણ તુ

મધ્યકુમ્ભેષુ સર્વેષુ ક્ષીરમેકં પ્રપૂરયેત્।
બહિશ્ચાષ્ટપદે વિપ્ર પઞ્ચવિંશતિસંખ્યકે

અર્ઘ્યં પાદ્યં તથાચામં તક્રં દધિ ઘૃતં મધુ।
કષાયઞ્ચ ક્રમાત્પ્રોક્તં મૃદ્ધનં પૂર્વવદ્ભવેત્

દ્રવ્યાણામપ્યલાભે તુ તદ્ભાગૈકં પ્રશસ્યતે।
દ્રવ્યાણાં વિષ્ણુદૈવત્યં ચક્રિકાણાં તુ ગારુડમ્

સૂત્રાણાં શેષદૈવત્યં પાત્રાણાં ફણિરાજકમ્?।
કૂર્ચૈષુ બ્રહ્મદૈવત્ય માધારે ધર્મદૈવતમ્

વાસસાં વાસવો દૈવં સર્વેષાં વિષ્ણુદૈવતમ્।
યસ્સ્નાપયતિ દેવેશં દ્રવ્યયુક્તઘટૈ ર્નર

સર્વપાપવિનિર્મુક્ત સ્સ યાતિ બ્રહ્મણઃ પદમ્।
સોઽતુલાં શ્રિય માપ્તોતિ સર્વતીર્થફલં લભેત્

સર્વયજ્ઞફલઞ્ચૈવ સર્વદાનફલં ભવેત્।
સંસારેણ પ્રતીયાતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે મહોપનિષદિ અનિરુદ્ધસંહિતાયાં
સ્નપનવિધિર્નામ એકોનવિંશોઽધ્યાયઃ।
-------------------**************---------------