Aniruddha Samhita · Chapter 17
atha saptadaśo'dhyāyaḥ
ārādhanavidhiṃ vakṣye avadhāraya sāṃpratam/
bhṛguḥ--
kairdravyaiḥ pūjayeddevamupacāraiśca kaiḥ prabho
śrībhagavān--
dīkṣitai ssādhakai ścaiva tathaiva paricārakaiḥ/
svādūdakaiśca puṣpaiśca gandhai rnānāvidhairapi
dhūpai rguggulamiśraiśca dīpai rvarttisamanvitaiḥ/
vastrai ścaivopavītaiśca mālyai rnānāvidhairapi
gītanṛttaiśca vādyaiśca stotraiścaiva pradakṣiṇaiḥ/
vāhanai ścāmaraiścaiva śaṅkhakāhalanādakaiḥ
mātrābhi stālavṛntaiśca snānaiśca kalaśodakaiḥ/
nīrājanai rdīpayuktai rardhyapādyādikai stathā
karpūraiścaiva tāmbūlaiḥ godānai śśāntikumbhakaiḥ/
bhakṣyai rbhojyaistathā peyai rlehyaiścopyai rmahādikaiḥ
japaiḥ praṇāmai rdānaiśca homaiścaiva viśeṣataḥ/
balidānairutsavaiśca bimbai rnānāvidhairapi
prāsādamaṇḍapaiścaiva parivārasamanvitaiḥ/
anantagaruḍādyaiśca utsavādyai rviśeṣataḥ
maṇḍalārādhanaiścaiva tathā vai kumbhapūjanaiḥ/
vahnisaṃpūjanai ścaiva māsapūjāsamanvitaiḥ
pavitrārohaṇenātha patrapuṣpotsavena ca/
damanārohaṇai ścaiva tathā caiva phalotsavaiḥ
prāyaścittavidhānaiśca tathā viṣṇvādipūjanaiḥ/
śrāvaṇyāmarcanai ścaiva paurṇamāsyadvayārcanaiḥ
śrījayantyutsavai ścaiva tathā kṛttikapūjanaiḥ/
āgrāyaṇai rviśeṣeṇa tathācādhyayanotsavaiḥ
vasantotsavai rviśeṣai stathā caiva ja tsavaiḥ?
tulasyārādhanaiścaiva tathā patraiśca campakaiḥ
etai ssaṃpūjayeddeva manyathā doṣakṛdbhavet/
tasmātsarvaprayatnena etai rdvavyaiḥ supūjayet
nityairnaimittikaiścaiva tathā kāmyai rmahotsavaiḥ/
etatkarma vinā cettu rājarāṣṭrabhayaṃ bhavet
mahaddoṣamavāpnoti sarvasaṃhārakāraṇam/
upacārānatho vakṣye samāsādavadhāraya
jñānayogaṃ karmayogaṃ dvividhaṃ tadupāyakam/
karmayogācca bhagavan jñānayogaṃ prajāyate
karmayogaviśeṣeṇa keśavārādhanaṃ param/
keśavārādhanaṃ caiva rājarāṣṭrasukhāvaham
sarvaduḥ khopaśamanaṃ sarvajñānaphalapradam/
bhagavadjñānaphaladaṃ viṣṇuprītikaraṃ śubham
devadevaprasādena sarvaduḥ khakṣayāvaham/
tasmātsarvaprayatnena keśavārādhanaṃ caret
pañcaśuddhividhaṃ kuryāt prathamaṃ munisattama/
bhūtaśuddhi rdravyaśuddhiḥ sthānaśuddhi stathaiva ca
pātraśuddhi stathā paścāt bimbaśuddhistu pañcamam/
snānamācamanaṃ caiva dehaśuddhi rviśiṣyate
satyena dhyānayogena manaśśuddhirihocyate/
satyaṃ bhūtahitaṃ proktaṃ dhyānaṃ vai viṣṇucintanam
mārjanālepane caiva sthānaśuddhi rvidhīyate/
dahanāpyāyane caiva kṣālanāt prokṣaṇādapi
dravyaśuddhiṃ vijānīyāt sādhakaḥ paramārthavit/
pātrāṇi pūtatoyena śuddhaṃ prakṣālayettu vai
tintriṇī sikatāmbhobhiḥ bimbaśuddhiḥ prajāyate/
evaṃ śuddhiṃ kramātkṛtvā bhadrapīṭhaṃ tu vinyaset
vastre tu phalakevāpi nyasedardhyādi pātrakān/
arghyaṃ pādyaṃ tathācāmaṃ snānīyaṃ śuddhapātrakam
agnyādibrahmaparyantamādhāropari vinyaset/
arghye gandhaṃ phalaṃ caiva pādye dūrvāṃ tilaṃ tathā
elālavaṅgamācāme snānīye candanaṃ param/
śuddhatoye viśeṣeṇa tathaiva paripūjanam
śrīrarghyasya bhaveddebī vāgīśītvācamasya ca/
pādye ca pitaraṃ devaṃ snānīye varuṇaṃ tathā
suddhodake ca śānti ca pañca pātrasyadevatāḥ/
dahanāpyāyanecaiva saurabheyīpradarśanam
choṭikādarśanaṃ kuryāt gandhapuṣpādidhūpakaiḥ/
pūjayet sarvapātrāṇi pañcopaniṣadaiḥ kramāt
udabhāṇḍaṃ samabhyarcya gandhapuṣpai stathaiva ca/
dvārapūjāṃ tataḥ kṛryāt dvārasthāne viśeṣataḥ
ātmānamarcayitvā tu gurupaṃktiṃ prapūjayet/
guruṃ paraṃ guruṃ caiva tathā siddhagaṇa yajet
dvārapūjāṃ purā vipra prāsādapuruṣaṃ yajet/
pīṭhasthadevatān sarvān gandhapuṣpādibhi ryajet
dharmādicaturaścaiva adharmādīṃstathaiva ca/
dedādīṃścaturaścaiva yugādīṃścaturastathā
guṇatrayaṃ tadūrdhye tu tadūrdhve maṇḍalatrayam/
ādhāraṃ prathamaṃ kūrmaṃ kālāgniṃ tadanantaram
anantaṃ maṇikaṃ caiva bhadrapīṭhaṃ ca paṅkajam/
sthānamāpūjayet sarvān parivārāṃstathaiva ca
vāsudevādikāṃścaiva tathā śaṅkhādikān param/
kumudādi gaṇān sarvān tathā indrādipālakān
biṣvaksenagaṇān sarvāṃścāṇḍādikapurassaram/
etān saṃpūjayedarghyagandhapuṣpādidhūpakaiḥ
āvāhanaṃ tataḥ kuryāt mūlādvai karmakautukam/
anekairupacārairvā aṣṭottaraśataistu vā
catuṣṣaṣṭikramaṃ vāpi dvātriṃśakramameva ca/
pararthayajane bipra etannyūnaṃ na kārayet
ātmārthe ṣoḍaśaṃ proktaṃ dvārtriśatkramameva vā/
āvāhanaṃ namaskāraḥ pratyūtthānamanantaram
puṣpāñjaliḥ svāgatoktirāsanaṃ pādapīṭhikā/
ardhyaṃ pādyaṃ tathācāmaṃ tatkramo vakṣyate'dhunā
arghyadāne viśeṣeṇa ghaṇṭāṃ śaṅkhaṃ ninādayet/
āvāhane tu viprendra nigamaṃ vādyamācaret
śaṅkhadvayaṃ kāhalañca śṛṅganādaṃ tathaiva ca/
pādyadāne tu viprendra dvirdadyācca padāmbuje
vastreṇa mārjanaṃ kṛtvā candanālepanaṃ caret/
puṣpaṃ pṛthak pṛthak dadyāt sugandhaṃ pādyameva vā
pādyadāne tu śaṅkhaṃsyādācāmaṃ hīnaśaṅkhakam/
ācāmaṃ tu trirdadyāttu dvirunmṛjya ca saṃspṛśet
netraṃ nāsāṃ tathā śrotramaṃsayordvitayaṃ spṛśet/
arghyaṃ śirasi vinyasya pādyaṃ pādāmbujadvaye
ācāmaṃ hastake dadyāccakṣurādestu tatra tu/
unmṛjākaraṇe vipra tiryaṅmūrdhni parāmṛśet
gandhānulepanaṃ deyaṃ puṣpaṃ śirasi aṃsayoḥ/
muktapuṣpañca patraṃ ca birdadyāddve padāmbuje
dhūpadānaṃ madhuparkaṃ tāmbūlaṃ gandhabhāvitam/
mudgamātrapradānaṃ ca pādukaṃ snānaviṣṭaram
madhuparkapradāne tu ācāmaṃ kevalaṃ dadet/
āsaneṣu ca sarveṣu vastratāmbūladānake
pādaprakṣālane caiva bhojanānte viśeṣataḥ/
ācāmaṃ kārayennityaṃ vastramañjanalepanam
snānāsanaṃ nivedyātha pādaprakṣālanaṃ caret/
ācāmaṃ snānaśāṭīṃ ca punarācāmameva ca
dantadhāvanakaṃ caiva jihvānirlekhanaṃ tathā/
gaṇḍūṣācamanaṃ caiva vastramālyānulepanam
mukhavāsaṃ ca tāmbūlaṃ tathā darpaṇapūrvakam/
skandhaśāṭīṃ tathā tailaṃ sugandhaṃ kusumāvṛtam
netravastrāvabaddhaṃ ca apūpāni nivedayet/
vījayettālavṛntena abhyaṅgaṃ samyagācaret
apūpādinivedyānte ācāmaṃ nāgavallikāṃ/
kadalīmuṣṇokaṃ caiva mukhālepaṃ samācaret
candanaṃ mukhalepārthaṃ muṣṭikarpūrabhāvitam/
tailaṃ bahusugandhaṃ ca udakaṃ svādu śītalam
śuddhasnānaṃ tataḥ kṛtvā dhautavastraṃ pradāpayet/
ardhyaṃ ca rajanīsnānaṃ punaḥ snānaṃ tathaiva ca
dhautavastrapradānaṃ ca pātrāṇāṃ ca prakalpanam/
pūjanaṃ pūrvavat kuryādarghyadānaṃ samācaret
pādyamācamanīyaṃ ca gandhālepanamācaret/
pavitraṃ copavītaṃ ca uttarāsaṅgameva ca
puṣpamālā dhūpadānaṃ dīpaṃ vedaiśca pāṭhanam/
nānāvidhāni stotrāṇi gadyapadyagatāni ca
prākṛtaṃ maṅgalaṃcaiva paiśācaṃ maṅlaṃ tathā/
gītamaṅgalakaṃ caiva nṛttaṃ vādyaṃ tathaiva ca
sahasradhārayā snānaṃ kalaśasnānapūrbakam/
dvādaśaṃ navakaṃ vāpi yathā vittānusārataḥ
ghṛtaṃ pādyaṃ dadhi caiva arghyaṃ kṣīramataḥ param/
ācāmaṃ gandhatoyaṃ ca pañcagavyaṃ kaṣāyakam
yathā navaghaṭe proktaṃ dvādaśe vādhikaṃ śṛṇu/
ratnaṃ lohaṃ phalaṃ puṣpaṃ madhye ca caturaḥ kramāt
dravyāṇāmapyalābhe tu tadvargaikaṃ praśasyate/
nitye ca snapane caiva kautukenāṅkurārpaṇam
niśācūrṇaiḥ snapanaṃ neṣyate maṇṭapasthale
anrāntarayogena arghyadānaṃ samācaret
sahasradhārayā snāna manuvākatrayaṃ bhavet/
viṣṇusūktābhiṣekaṃ ca śrīsūktena śriyaṃ tathā
bhūsūktena bhuvaṃ proktaṃ snapane pratyṛcaṃ bhavet/
aṣṭākṣareṇa vā sarvaṃ dvādaśākṣareṇa bhavet
snānānte bhojanānte ca alaṅkārāsanāntake/
sāyāhne tu viśeṣeṇa nīrājanamathācaret
bhrāmayeddhaṭadīpena ekadhā vā dvidhā tridhā/
bahudīpasamāyuktaṃ nīrājanaparisthitam
dvayaṃ caturthaṃ ṣaṭkaṃ vā aṣṭakaṃ daśakaṃ tu vā
dvādaśaṃ ṣoḍaśaṃ vāpi viṃśaṃ triṃśamathāpi vā
ghaṭadīpaṃ viśeṣeṇa dīkṣitena pariṣkṛtam/
arcayedardhyapuṣpādyai rdevaṃ tuṣṭvā yathākramam
bhrāmayeddevadeveśe āpādatalamastakam/
dhautavastradvayenaiva śirogātraṃ pramārjayet
adharottaravastraṃ ca śiroveṣṭanamācaret/
gītavādyādisaṃyuktamalaṃkārāsanaṃ nayet
alaṃkārairalaṃ kṛtya āsane ca viśeṣataḥ/
....... ...... .... ... .samāviśet?
arghyādikalpanaṃ kuryāt pūrvavanmatravittama/
dvārārcanaṃ tataḥ kuryāt parivārārcanaṃ tathā
viṣvaksenārcanaṃ caiva pīṭhadevārcanaṃ tathā/
ardhyādikaṃ tathā kuryāt pādyamācamanaṃ tathā
pratigrahatrayaṃ proktaṃ samārādhanakarmaṇi/
karpūrarajasāyuktaṃ śarīrasnānamācaret
mṛgamadaṃ śirasnānaṃ proktaṃ vai viṣṇunā purā/
gātrānulepanaṃ kuryāt tathāvai miśracandanaiḥ
bāhumūladbaye vipra kṛtrimālepanaṃ bhavet/
gandhai rnānāvidhaiḥ puṣpai śśirobeṣṭanamācaret
malladaṇḍasamākāraṃ karṇikākārameva ca/
śiromālyairalaṃkṛtya bāhumūle pralambayet
upavītaṃ pradadyāttu bhūṣaṇāni tathaiva ca/
lalāṭe tilakaṃ kṛtvā tathā cordhvaṃ ca puṇḍrakam
tāmbūlaṃ darpaṇaṃ caiva dhūpaṃ dīpaṃ tathaiva ca/
vāhanaṃ cāmaraṃ chatraṃ dhvajaṃ maṅgalakīrtanam
bedadhoṣaṃ purāṇañca śaṅkhakāhalanādanam/
gītaṃ nṛttaṃ tathā vādyaṃ mātrādānapurassaram
pradakṣiṇaṃ namaskāra stathā nīrājanaṃ bhavet/
bhojyāsane tu deveśaṃ tribhi rbhāgavataissaha
pādyamardhyaṃ tathācāmaṃ madhuparkamanantaram/
ācāmaṃ caiva tāmbūlaṃ tilagodānameva ca
aṅgaśāṭīṃ tathā dadyādarhaṇaṃ bhojanaṃ tathā/
pāyasaṃ caiva mudgānnaṃ śuddhānnaṃ pāyasairyutaṃ
pānakaṃ caiva pānīyaṃ gaṇḍūṣācamanaṃ tathā/
vastreṇa mārjanaṃ kṛtvā gandhālepanamācaret
pāñcarātrān samāhūya arghyādyaissaṃprapūjayet/
taṃtradānaṃ tataḥ kṛryānmadhuparkapurassaram
mātrādānaṃ tataḥ kṛtvā tāmbūlaṃ ca nivedayet/
akṣamālāṃ samabhyarcya japakarma samācaret
mahānasaṃ praviśyātha homakarma samācaret/
iti saṃkṣepataḥ proktaṃ samārādhanamuttamam
iti śrīpāñcarātre mahopaniṣadi aniruddhasaṃhitāyāṃ
samārādhanavidhirnāma saptadaśo'dhyāyaḥ
------------------***************---------------
Original text: aniruddhasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0