Language

ENहिગુ
Scripture Library

Aniruddha Samhita · Chapter 17

17.1

atha saptadaśo'dhyāyaḥ
ārādhanavidhiṃ vakṣye avadhāraya sāṃpratam/
bhṛguḥ--
kairdravyaiḥ pūjayeddevamupacāraiśca kaiḥ prabho

17.2

śrībhagavān--
dīkṣitai ssādhakai ścaiva tathaiva paricārakaiḥ/
svādūdakaiśca puṣpaiśca gandhai rnānāvidhairapi

17.3

dhūpai rguggulamiśraiśca dīpai rvarttisamanvitaiḥ/
vastrai ścaivopavītaiśca mālyai rnānāvidhairapi

17.4

gītanṛttaiśca vādyaiśca stotraiścaiva pradakṣiṇaiḥ/
vāhanai ścāmaraiścaiva śaṅkhakāhalanādakaiḥ

17.5

mātrābhi stālavṛntaiśca snānaiśca kalaśodakaiḥ/
nīrājanai rdīpayuktai rardhyapādyādikai stathā

17.6

karpūraiścaiva tāmbūlaiḥ godānai śśāntikumbhakaiḥ/
bhakṣyai rbhojyaistathā peyai rlehyaiścopyai rmahādikaiḥ

17.7

japaiḥ praṇāmai rdānaiśca homaiścaiva viśeṣataḥ/
balidānairutsavaiśca bimbai rnānāvidhairapi

17.8

prāsādamaṇḍapaiścaiva parivārasamanvitaiḥ/
anantagaruḍādyaiśca utsavādyai rviśeṣataḥ

17.9

maṇḍalārādhanaiścaiva tathā vai kumbhapūjanaiḥ/
vahnisaṃpūjanai ścaiva māsapūjāsamanvitaiḥ

17.10

pavitrārohaṇenātha patrapuṣpotsavena ca/
damanārohaṇai ścaiva tathā caiva phalotsavaiḥ

17.11

prāyaścittavidhānaiśca tathā viṣṇvādipūjanaiḥ/
śrāvaṇyāmarcanai ścaiva paurṇamāsyadvayārcanaiḥ

17.12

śrījayantyutsavai ścaiva tathā kṛttikapūjanaiḥ/
āgrāyaṇai rviśeṣeṇa tathācādhyayanotsavaiḥ

17.13

vasantotsavai rviśeṣai stathā caiva ja tsavaiḥ?
tulasyārādhanaiścaiva tathā patraiśca campakaiḥ

17.14

etai ssaṃpūjayeddeva manyathā doṣakṛdbhavet/
tasmātsarvaprayatnena etai rdvavyaiḥ supūjayet

17.15

nityairnaimittikaiścaiva tathā kāmyai rmahotsavaiḥ/
etatkarma vinā cettu rājarāṣṭrabhayaṃ bhavet

17.16

mahaddoṣamavāpnoti sarvasaṃhārakāraṇam/
upacārānatho vakṣye samāsādavadhāraya

17.17

jñānayogaṃ karmayogaṃ dvividhaṃ tadupāyakam/
karmayogācca bhagavan jñānayogaṃ prajāyate

17.18

karmayogaviśeṣeṇa keśavārādhanaṃ param/
keśavārādhanaṃ caiva rājarāṣṭrasukhāvaham

17.19

sarvaduḥ khopaśamanaṃ sarvajñānaphalapradam/
bhagavad‌jñānaphaladaṃ viṣṇuprītikaraṃ śubham

17.20

devadevaprasādena sarvaduḥ khakṣayāvaham/
tasmātsarvaprayatnena keśavārādhanaṃ caret

17.21

pañcaśuddhividhaṃ kuryāt prathamaṃ munisattama/
bhūtaśuddhi rdravyaśuddhiḥ sthānaśuddhi stathaiva ca

17.22

pātraśuddhi stathā paścāt bimbaśuddhistu pañcamam/
snānamācamanaṃ caiva dehaśuddhi rviśiṣyate

17.23

satyena dhyānayogena manaśśuddhirihocyate/
satyaṃ bhūtahitaṃ proktaṃ dhyānaṃ vai viṣṇucintanam

17.24

mārjanālepane caiva sthānaśuddhi rvidhīyate/
dahanāpyāyane caiva kṣālanāt prokṣaṇādapi

17.25

dravyaśuddhiṃ vijānīyāt‌ sādhakaḥ paramārthavit/
pātrāṇi pūtatoyena śuddhaṃ prakṣālayettu vai

17.26

tintriṇī sikatāmbhobhiḥ bimbaśuddhiḥ prajāyate/
evaṃ śuddhiṃ kramātkṛtvā bhadrapīṭhaṃ tu vinyaset

17.27

vastre tu phalakevāpi nyasedardhyādi pātrakān/
arghyaṃ pādyaṃ tathācāmaṃ snānīyaṃ śuddhapātrakam

17.28

agnyādibrahmaparyantamādhāropari vinyaset/
arghye gandhaṃ phalaṃ caiva pādye dūrvāṃ tilaṃ tathā

17.29

elālavaṅgamācāme snānīye candanaṃ param/
śuddhatoye viśeṣeṇa tathaiva paripūjanam

17.30

śrīrarghyasya bhaveddebī vāgīśītvācamasya ca/
pādye ca pitaraṃ devaṃ snānīye varuṇaṃ tathā

17.31

suddhodake ca śānti ca pañca pātrasyadevatāḥ/
dahanāpyāyanecaiva saurabheyīpradarśanam

17.32

choṭikādarśanaṃ kuryāt gandhapuṣpādidhūpakaiḥ/
pūjayet sarvapātrāṇi pañcopaniṣadaiḥ kramāt

17.33

udabhāṇḍaṃ samabhyarcya gandhapuṣpai stathaiva ca/
dvārapūjāṃ tataḥ kṛryāt dvārasthāne viśeṣataḥ

17.34

ātmānamarcayitvā tu gurupaṃktiṃ prapūjayet/
guruṃ paraṃ guruṃ caiva tathā siddhagaṇa yajet

17.35

dvārapūjāṃ purā vipra prāsādapuruṣaṃ yajet/
pīṭhasthadevatān sarvān gandhapuṣpādibhi ryajet

17.36

dharmādicaturaścaiva adharmādīṃstathaiva ca/
dedādīṃścaturaścaiva yugādīṃścaturastathā

17.37

guṇatrayaṃ tadūrdhye tu tadūrdhve maṇḍalatrayam/
ādhāraṃ prathamaṃ kūrmaṃ kālāgniṃ tadanantaram

17.38

anantaṃ maṇikaṃ caiva bhadrapīṭhaṃ ca paṅkajam/
sthānamāpūjayet sarvān parivārāṃstathaiva ca

17.39

vāsudevādikāṃścaiva tathā śaṅkhādikān param/
kumudādi gaṇān sarvān tathā indrādipālakān

17.40

biṣvaksenagaṇān sarvāṃścāṇḍādikapurassaram/
etān saṃpūjayedarghyagandhapuṣpādidhūpakaiḥ

17.41

āvāhanaṃ tataḥ kuryāt mūlādvai karmakautukam/
anekairupacārairvā aṣṭottaraśataistu vā

17.42

catuṣṣaṣṭikramaṃ vāpi dvātriṃśakramameva ca/
pararthayajane bipra etannyūnaṃ na kārayet

17.43

ātmārthe ṣoḍaśaṃ proktaṃ dvārtriśatkramameva vā/
āvāhanaṃ namaskāraḥ pratyūtthānamanantaram

17.44

puṣpāñjaliḥ svāgatoktirāsanaṃ pādapīṭhikā/
ardhyaṃ pādyaṃ tathācāmaṃ tatkramo vakṣyate'dhunā

17.45

arghyadāne viśeṣeṇa ghaṇṭāṃ śaṅkhaṃ ninādayet/
āvāhane tu viprendra nigamaṃ vādyamācaret

17.46

śaṅkhadvayaṃ kāhalañca śṛṅganādaṃ tathaiva ca/
pādyadāne tu viprendra dvirdadyācca padāmbuje

17.47

vastreṇa mārjanaṃ kṛtvā candanālepanaṃ caret/
puṣpaṃ pṛthak pṛthak dadyāt sugandhaṃ pādyameva vā

17.48

pādyadāne tu śaṅkhaṃsyādācāmaṃ hīnaśaṅkhakam/
ācāmaṃ tu trirdadyāttu dvirunmṛjya ca saṃspṛśet

17.49

netraṃ nāsāṃ tathā śrotramaṃsayordvitayaṃ spṛśet/
arghyaṃ śirasi vinyasya pādyaṃ pādāmbujadvaye

17.50

ācāmaṃ hastake dadyāccakṣurādestu tatra tu/
unmṛjākaraṇe vipra tiryaṅmūrdhni parāmṛśet

17.51

gandhānulepanaṃ deyaṃ puṣpaṃ śirasi aṃsayoḥ/
muktapuṣpañca patraṃ ca birdadyād‌dve padāmbuje

17.52

dhūpadānaṃ madhuparkaṃ tāmbūlaṃ gandhabhāvitam/
mudgamātrapradānaṃ ca pādukaṃ snānaviṣṭaram

17.53

madhuparkapradāne tu ācāmaṃ kevalaṃ dadet/
āsaneṣu ca sarveṣu vastratāmbūladānake

17.54

pādaprakṣālane caiva bhojanānte viśeṣataḥ/
ācāmaṃ kārayennityaṃ vastramañjanalepanam

17.55

snānāsanaṃ nivedyātha pādaprakṣālanaṃ caret/
ācāmaṃ snānaśāṭīṃ ca punarācāmameva ca

17.56

dantadhāvanakaṃ caiva jihvānirlekhanaṃ tathā/
gaṇḍūṣācamanaṃ caiva vastramālyānulepanam

17.57

mukhavāsaṃ ca tāmbūlaṃ tathā darpaṇapūrvakam/
skandhaśāṭīṃ tathā tailaṃ sugandhaṃ kusumāvṛtam

17.58

netravastrāvabaddhaṃ ca apūpāni nivedayet/
vījayettālavṛntena abhyaṅgaṃ samyagācaret

17.59

apūpādinivedyānte ācāmaṃ nāgavallikāṃ/
kadalīmuṣṇokaṃ caiva mukhālepaṃ samācaret

17.60

candanaṃ mukhalepārthaṃ muṣṭikarpūrabhāvitam/
tailaṃ bahusugandhaṃ ca udakaṃ svādu śītalam

17.61

śuddhasnānaṃ tataḥ kṛtvā dhautavastraṃ pradāpayet/
ardhyaṃ ca rajanīsnānaṃ punaḥ snānaṃ tathaiva ca

17.62

dhautavastrapradānaṃ ca pātrāṇāṃ ca prakalpanam/
pūjanaṃ pūrvavat kuryādarghyadānaṃ samācaret

17.63

pādyamācamanīyaṃ ca gandhālepanamācaret/
pavitraṃ copavītaṃ ca uttarāsaṅgameva ca

17.64

puṣpamālā dhūpadānaṃ dīpaṃ vedaiśca pāṭhanam/
nānāvidhāni stotrāṇi gadyapadyagatāni ca

17.65

prākṛtaṃ maṅgalaṃcaiva paiśācaṃ maṅlaṃ tathā/
gītamaṅgalakaṃ caiva nṛttaṃ vādyaṃ tathaiva ca

17.66

sahasradhārayā snānaṃ kalaśasnānapūrbakam/
dvādaśaṃ navakaṃ vāpi yathā vittānusārataḥ

17.67

ghṛtaṃ pādyaṃ dadhi caiva arghyaṃ kṣīramataḥ param/
ācāmaṃ gandhatoyaṃ ca pañcagavyaṃ kaṣāyakam

17.68

yathā navaghaṭe proktaṃ dvādaśe vādhikaṃ śṛṇu/
ratnaṃ lohaṃ phalaṃ puṣpaṃ madhye ca caturaḥ kramāt

17.69

dravyāṇāmapyalābhe tu tadvargaikaṃ praśasyate/
nitye ca snapane caiva kautukenāṅkurārpaṇam

17.70

niśācūrṇaiḥ snapanaṃ neṣyate maṇṭapasthale
anrāntarayogena arghyadānaṃ samācaret

17.71

sahasradhārayā snāna manuvākatrayaṃ bhavet/
viṣṇusūktābhiṣekaṃ ca śrīsūktena śriyaṃ tathā

17.72

bhūsūktena bhuvaṃ proktaṃ snapane pratyṛcaṃ bhavet/
aṣṭākṣareṇa vā sarvaṃ dvādaśākṣareṇa bhavet

17.73

snānānte bhojanānte ca alaṅkārāsanāntake/
sāyāhne tu viśeṣeṇa nīrājanamathācaret

17.74

bhrāmayeddhaṭadīpena ekadhā vā dvidhā tridhā/
bahudīpasamāyuktaṃ nīrājanaparisthitam

17.75

dvayaṃ caturthaṃ ṣaṭkaṃ vā aṣṭakaṃ daśakaṃ tu vā
dvādaśaṃ ṣoḍaśaṃ vāpi viṃśaṃ triṃśamathāpi vā

17.76

ghaṭadīpaṃ viśeṣeṇa dīkṣitena pariṣkṛtam/
arcayedardhyapuṣpādyai rdevaṃ tuṣṭvā yathākramam

17.77

bhrāmayeddevadeveśe āpādatalamastakam/
dhautavastradvayenaiva śirogātraṃ pramārjayet

17.78

adharottaravastraṃ ca śiroveṣṭanamācaret/
gītavādyādisaṃyuktamalaṃkārāsanaṃ nayet

17.79

alaṃkārairalaṃ kṛtya āsane ca viśeṣataḥ/
....... ...... .... ... .samāviśet?

17.80

arghyādikalpanaṃ kuryāt pūrvavanmatravittama/
dvārārcanaṃ tataḥ kuryāt parivārārcanaṃ tathā

17.81

viṣvak‌senārcanaṃ caiva pīṭhadevārcanaṃ tathā/
ardhyādikaṃ tathā kuryāt pādyamācamanaṃ tathā

17.82

pratigrahatrayaṃ proktaṃ samārādhanakarmaṇi/
karpūrarajasāyuktaṃ śarīrasnānamācaret

17.83

mṛgamadaṃ śirasnānaṃ proktaṃ vai viṣṇunā purā/
gātrānulepanaṃ kuryāt tathāvai miśracandanaiḥ

17.84

bāhumūladbaye vipra kṛtrimālepanaṃ bhavet/
gandhai rnānāvidhaiḥ puṣpai śśirobeṣṭanamācaret

17.85

malladaṇḍasamākāraṃ karṇikākārameva ca/
śiromālyairalaṃkṛtya bāhumūle pralambayet

17.86

upavītaṃ pradadyāttu bhūṣaṇāni tathaiva ca/
lalāṭe tilakaṃ kṛtvā tathā cordhvaṃ ca puṇḍrakam

17.87

tāmbūlaṃ darpaṇaṃ caiva dhūpaṃ dīpaṃ tathaiva ca/
vāhanaṃ cāmaraṃ chatraṃ dhvajaṃ maṅgalakīrtanam

17.88

bedadhoṣaṃ purāṇañca śaṅkhakāhalanādanam/
gītaṃ nṛttaṃ tathā vādyaṃ mātrādānapurassaram

17.89

pradakṣiṇaṃ namaskāra stathā nīrājanaṃ bhavet/
bhojyāsane tu deveśaṃ tribhi rbhāgavataissaha

17.90

pādyamardhyaṃ tathācāmaṃ madhuparkamanantaram/
ācāmaṃ caiva tāmbūlaṃ tilagodānameva ca

17.91

aṅgaśāṭīṃ tathā dadyādarhaṇaṃ bhojanaṃ tathā/
pāyasaṃ caiva mudgānnaṃ śuddhānnaṃ pāyasairyutaṃ

17.92

pānakaṃ caiva pānīyaṃ gaṇḍūṣācamanaṃ tathā/
vastreṇa mārjanaṃ kṛtvā gandhālepanamācaret

17.93

pāñcarātrān samāhūya arghyādyaissaṃprapūjayet/
taṃtradānaṃ tataḥ kṛryānmadhuparkapurassaram

17.94

mātrādānaṃ tataḥ kṛtvā tāmbūlaṃ ca nivedayet/
akṣamālāṃ samabhyarcya japakarma samācaret

17.95

mahānasaṃ praviśyātha homakarma samācaret/
iti saṃkṣepataḥ proktaṃ samārādhanamuttamam

iti śrīpāñcarātre mahopaniṣadi aniruddhasaṃhitāyāṃ
samārādhanavidhirnāma saptadaśo'dhyāyaḥ
------------------***************---------------

Original text: aniruddhasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc