આનન્દકન્દ · અધ્યાય 2.7

આક્, 2, 7
શ્રીભૈરવઃ ।
<બ્રસ્સ્:: સ્ય્નોન્ય્મ્સ્>
રીતિઃ ક્ષુદ્રસુવર્ણં સિતકનકં પિઙ્ગલં ચ પિત્તલકમ્ ।
લોહિતકમારકૂટં પિઙ્ગલલોહં ચ પીતકં નવધા

<બ્રસ્સ્:: સુબ્ત્ય્પેસ્>
રીતિકા કાકતુણ્ડીતિ દ્વિવિધં પિત્તલં ભવેત્ ।
<બ્રસ્સ્:: પરીક્ષા>
સંતપ્તા કાઞ્જિકે ક્ષિપ્તા તામ્રાભા રીતિકા મતા

એવં યા જાયતે કૃષ્ણા કાકતુણ્ડીતિ સા મતા ।
<બ્રસ્સ્:: પરીક્ષા:: ગોઓદ્ qઉઅલિત્ય્>
ગુર્વી મૃદ્વી ચ પીતાકપોતાભા સારાઙ્ગી તાડનક્ષમા

સુસ્નિગ્ધા મસૃણાઙ્ગી ચ રીતિરેતાદૃશી શુભા ।
શુદ્ધા સ્નિગ્ધા મૃદુઃ શીતા સુરઙ્ગા સૂત્રપત્ત્રિણી

હેમોપમા શુભાશ્વત્થા જાત્યા રીતિઃ પ્રકીર્તિતા ।
<બ્રસ્સ્:: પરીક્ષા:: બદ્ qઉઅલિત્ય્>
પાણ્ડુઃ પીતા ખરા રૂક્ષા બર્બરા ઘટ્ટનાક્ષમા

પૂતિગન્ધા તથા લઘ્વી રીતિર્નેષ્ટા રસાદિષુ ।
<રીતિગુણાઃ>
રીતિસ્તિક્તરસા રૂક્ષા જન્તુઘ્ની સાસ્રપિત્તનુત્

કૃષ્ણા કુષ્ઠહરા યોગાદુષ્ણવીર્યા ચ શીતલા ।
<રાજરીતિ:: પ્રોપેર્તિએસ્>
કાકતુણ્ડી કૃતસ્નેહા રાજરીતિગુણાનુગા

રાજરીતિસ્તુ નિર્દિષ્ટા રીતિકાસદૃશી ગુણૈઃ ।
<બ્રસ્સ્:: મેદિચ્. પ્રોપેર્તિએસ્>
રીતિકાયુગલં રૂક્ષં સતિક્તં લવણં સરમ્

શોભનં પાણ્ડુવાતઘ્નં બલવીર્યાયુર્વર્ધનમ્ ।
રીતિકા કટુતિક્તોષ્ણા પ્લીહાનાહનિબર્હણી

રૂક્ષા કફાસ્રપિત્તં ચ હન્યાત્સ્વાદુ પ્રયોજિતા ।
<રાજરીતિ:: સ્ય્નોન્ય્મ્સ્>
રાજરીતિઃ કાકતુણ્ડી રાજપુત્રી મહેશ્વરી

બ્રાહ્મણી બ્રહ્મરીતિશ્ચ કપિલા પિઙ્ગલાપિ ચ ।
<કાંસ્ય>
કાંસ્યં સૌરાષ્ટ્રિકં ઘોષં કંસીયં વહ્નિલોહકમ્

દીપ્તલોહં ઘોષયુષ્યં દીપ્તકં ચ નવાહ્વયમ્ ।
<બ્રોન્zએ:: પ્રોદુચ્તિઓન્>
અષ્ટભાગેન તામ્રેણ દ્વિભાગકુટિલેન ચ

વિદ્રુતેન ભવેત્કાંસ્યં તત્સૌરાષ્ટ્રભવં શુભમ્ ।
<બ્રોન્zએ:: પરીક્ષા:: ગોઓદ્ qઉઅલિત્ય્>
તીક્ષ્ણશબ્દં મૃદુ સ્નિગ્ધમ્ ઈષચ્છ્યામલશુભ્રકમ્

નિર્મલં દાહરક્તં ચ ષોઢા કાંસ્યં પ્રશસ્યતે ।
શ્વેતદીપ્તં મૃદુજ્યોતિ શબ્દાઢ્યં સ્નિગ્ધનિર્મલમ્

ઘનાગ્નિસહસૂત્રાઙ્ગં કાંસ્યમુત્તમમીરિતમ્ ।
<બ્રોન્zએ:: પરીક્ષા:: બદ્ qઉઅલિત્ય્>
તત્પીતં દહને તામ્રં ઘનં રૂક્ષં ઘનાસહમ્

મન્દનાદં ગતજ્યોતિ સપ્તધા કાંસ્યમ્ ઉત્સૃજેત્ ।
<બ્રોન્zએ:: મેદિચ્. પ્રોપેર્તિએસ્>
ઘૃતમેકં વિના ચાન્યત્સર્વં કાંસ્યગતં નૃણામ્

ભુક્તમારોગ્યસુખદં હિતં સાત્મ્યકરં તથા ।
કાંસ્યં તુ લઘુતિક્તોષ્ણં લેખનં દૃક્પ્રસાદનમ્

કૃમિકોષ્ઠહરં વાતપિત્તઘ્નં ભોજને હિતમ્ ।
<વર્તલોહ>
વર્તલોહં વર્તતીક્ષ્ણં વર્તકં લોહસંકરઃ

નીલિકા નીલલોહં ચ લોહકં વટ્ટલોહકમ્ ।
કાંસ્યાર્કરીતિલોહાહિજાતં તદ્વર્તલોહકમ્

તદેવ પઞ્ચલોહાખ્યં લોહવિદ્ભિરુદાહૃતમ્ ।
તદ્ભાણ્ડસાધિતં સર્વમન્યવ્યઞ્જનપૂર્વકમ્

અમ્લેન વર્જિતં ચાતિદીપનં પાચનં શુભમ્ ।
<વર્તલોહશુદ્ધિમારણમ્>
દ્રુતમશ્વજલે ક્ષિપ્તં વર્તલોહં વિશુધ્યતિ

મ્રિયતે ગન્ધતાલાભ્યાં પુટિતં વર્તલોહકમ્ ।
તેષુ તેષુ વિભાગેષુ યોજનીયં યથાવિધિ

વર્તલોહં કટૂષ્ણં ચ તિક્તં ચ શિશિરં તથા ।
કફજિત્પિત્તશમનં મધુરં દાહમેહનુત્

રૂક્ષં રુચ્યં કૃમિઘ્નં ચ નેત્ર્યં મલવિશોધનમ્ ।
<પિત્તલાદીનાં શોધનભસ્મવિધિઃ>
ત્રિક્ષારં પઞ્ચલવણં સપ્તધામ્લેન ભાવયેત્

કાંસ્યારઘોષપત્રાણિ તેન કલ્કેન લેપયેત્ ।
રુદ્ધ્વા પુટેદ્ગજપુટે શુદ્ધિમાયાતિ નાન્યથા

તામ્રવન્મારણં તેષાં કૃત્વા સર્વત્ર યોજયેત્ ।
મૃતાનિ લોહાન્યમૃતીભવન્તિ નિઘ્નન્તિ યુક્તાનિ મહામયાંશ્ચ ।
અભ્યાસયોગાદ્દૃઢદેહસિદ્ધિં કુર્વન્તિ રુગ્જન્મજરાવિનાશમ્

નાગેન સ્વર્ણં રજતં ચ તાપ્યૈઃ ગન્ધેન તામ્રં શિલયા ચ નાગમ્ ।
તાલેન વઙ્ગં ત્રિવિધં તુ લોહં નારીપયો ઘ્નન્તિ ચ હિઙ્ગુલેન

તથાભ્રસત્વં બલિનોપલોહં વજ્રેણ સૂતં વિનિહન્તિ સદ્યઃ

<અભ્રકસત્ત્વ>
વજ્રાભ્રકસ્ય સત્સત્વં વક્ષ્યામિ શૃણુ ભૈરવિ ।
ચતુર્ધાભ્રકસત્વં સ્યાત્કઠિનં મૃદુલં દ્રુતિઃ

બીજં ચ ગુણવજ્જ્ઞેયં તત્ક્રમાદ્ ઉત્તરોત્તરમ્ ।
<સત્ત્વપાતનાયાભ્રકસિદ્ધિઃ>
ધાન્યાભ્રકં રવિક્ષીરે ઘર્મે સ્થાપ્યં દિનાવધિ

તચ્છ્લક્ષ્ણં પેષયેત્પટ્ટે શરાવે તં નિરોધયેત્ ।
સમ્યક્ પચેદ્ગજપુટે રવિક્ષીરે પચેત્પુનઃ

મર્દનં પુટપાકં ચ કુર્યાદેવં તુ સપ્તધા ।
તથા જમ્બીરનીરે ચ નિચુલસ્ય રસે તથા

એતત્ સિદ્ધઘનં શ્રેષ્ઠં નિશ્ચન્દ્રં સત્ત્વપાતને ।
ઘનમારકસારૈર્ વા વ્યસ્તૈર્ વાથ સમસ્તકૈઃ

પિષ્ટ્વા ધાન્યાભ્રકં શ્લક્ષ્ણં રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચેત્ ।
લાક્ષાગુગ્ગુલુદગ્ધોર્ણાસર્જસર્જરસં પટુ

શશાસ્થિ ક્ષુદ્રમત્સ્યાશ્ચ હરિદ્રા મિત્રપઞ્ચકમ્ ।
પઞ્ચમાહિષકં ચાપિ ભલ્લાતં ચ સમં સમમ્

સર્વતુલ્યં સિદ્ધઘનં નિશ્ચન્દ્રં પેષયેદ્દિનમ્ ।
તત્સર્વં તેન વટકાઃ કાર્યાસ્તે કર્ષમાત્રકાઃ

કોષ્ઠીયન્ત્રે ધમેદ્ગાઢમઙ્ગારૈઃ ખદિરોદ્ભવૈઃ ।
ત્રિયામધમનાદ્ એવ સત્ત્વં પતતિ નિર્મલમ્

કઠિનં સૂક્ષ્મરવકં કાચટઙ્કણવર્જિતમ્ ।
ત્રિવારમેવં કુર્વીત તત્કિટ્ટૈઃ સત્ત્વપાતને

<અભ્રકમૃદુસત્ત્વ (1)>
પુનરન્યં પ્રવક્ષ્યામિ મૃદુસત્ત્વં સુરેશ્વરિ ।
ગુગ્ગુલું ટઙ્કણં ગુઞ્જાં સર્જસર્જરસં ગુડમ્

ક્ષુદ્રમીનં યવક્ષારં કાચપિણ્યાકસૂરણમ્ ।
ભૂલતા ત્રિફલા વહ્નિઃ ક્ષીરકન્દં પુનર્નવમ્

ધુત્તૂરં લાઙ્ગલી પારા બલા ગન્ધકસેવકમ્ ।
ગોક્ષીરં પઞ્ચલવણં સર્વં ચ દ્વિગુણં મધુ

ષડ્બિન્દુ ક્ષુદ્રશંબૂકમસ્થીનિ શશકસ્ય ચ ।
પારાવતમલં ત્ર્યૂષમિન્દ્રગોપં સશિગ્રુકમ્

ગોધૂમસર્ષપં તાપ્યં છાગક્ષીરેણ મર્દયેત્ ।
એવં વ્યસ્તં સમસ્તં વા યામમાત્રેણ મર્દિતમ્

અસ્ય પિણ્ડસ્ય ભાગૈકં દ્વિભાગં સિદ્ધમ્ અભ્રકમ્ ।
પઞ્ચમાહિષભાગૈકં સર્વમેકત્ર લોડયેત્

કર્ષાભા વટિકાઃ કાર્યાઃ કિંચિચ્છાયાવિશોષિતાઃ ।
ખદિરાઙ્ગારસંતપ્તે કોષ્ઠીયન્ત્રે ક્ષિપેત્ક્ષિપેત્

ઘુટીપઞ્ચકપઞ્ચૈવ વઙ્કનાલે ધમેદ્દૃઢમ્ ।
મૃદુસત્ત્વં ભવેચ્છુભ્રં રુગ્જરામૃત્યુનાશનમ્

ત્રિવારમેવં કુર્વીત તત્કિટ્ટં સત્ત્વપાતનમ્ ।
અનેન ક્રમયોગેન કાન્તસસ્યકમાક્ષિકમ્

કઠિનોપરસાશ્ચાન્યૈઃ શુદ્ધા ભૂનાગમૃત્તિકા ।
મુઞ્ચન્તિ દ્રુતિસઙ્ઘાતં ગૃહ્ણન્તીમં પૃથક્પૃથક્

<અભ્રકમૃદુસત્ત્વ (2)>
અભ્રસત્વં સમાદાય સમાંશં કાચટઙ્કણમ્ ।
દત્ત્વા દત્ત્વા ત્રિવારં તદ્વજ્રમૂષાગતં ધમેત્

અમ્લવર્ગં સ્નુહીપત્રં બિમ્બીબીજં સવલ્કલમ્ ।
કલ્કયેત્તત્ર સંતપ્તં સપ્તવારં નિષેચયેત્

મૃદુ શુભ્રં ભવેત્ તસ્ય રુગ્જરામૃત્યુનાશનમ્ ।
<અભ્રકમૃદુસત્ત્વમ્ (3)>
સિદ્ધાભ્રં દશભાગં સ્યાચ્છુદ્ધભાગં ત્રિભાગકમ્

ટઙ્કણં માક્ષિકં સૂતં ભાગૈકં ચ સુશોધિતમ્ ।
ઊર્ણાસર્જયવક્ષારં ભાગં ભાગં વિમિશ્રયેત્

મર્દ્યં મૂત્રામ્લવર્ગાભ્યાં યથા પ્રોક્તં દિનાવધિ ।
અજાપઞ્ચાઙ્ગસંયુક્તં પૂર્વવત્ સત્ત્વપાતનમ્

કૃત્વાદાય મૃતં સાક્ષાન્નિર્મલં મૃદુ જાયતે ।
<અભ્રકબીજપાક>
બીજપાકં પ્રવક્ષ્યામિ ઘનસ્યૈતત્પરં હિતમ્

સિદ્ધાભ્રકં શતપલં સ્વર્ણરૂપ્યાર્કકાન્તકમ્ ।
રસત્રિગન્ધમાક્ષીકં વિમલાભૂલતાદ્રિજમ્

નીલાઞ્જનં ચ કઙ્કુષ્ઠં કાસીસં દરદં તથા ।
પ્રત્યેકં દશનિષ્કં સ્યાત્તતો ગૈરિકટઙ્કણમ્

ઇન્દ્રગોપં ગુડં ગુઞ્જા મધુ સર્પિશ્ચ ગુગ્ગુલુઃ ।
સર્જક્ષારો યવક્ષારો મત્કુણા નવપઞ્ચકમ્

ક્ષુદ્રમીનશશાસ્થીનિ માહિષં શૃઙ્ગમાલકમ્ ।
પૃથક્પૃથક્પઞ્ચમૂલં પઞ્ચમાહિષં મર્દયેત્

તેષાં ચ વટિકા કાર્યા કિંચિચ્છાયાવિશોષિતા ।
પૂર્વવત્ પાતયેત્ સત્ત્વં રુગ્જરાદૈન્યમૃત્યુહૃત્

બીજસત્વમિદં શ્રેષ્ઠં વૈદ્યે વાદે રસાયને ।
<અભ્રકસત્ત્વનિર્મલીકરણ>
નિર્મલીકરણં વક્ષ્યે ઘનસત્વસ્ય પાર્વતિ

તત્સત્વં કણશઃ કૃત્વા મિત્રપઞ્ચકસંયુતમ્ ।
મૂષાયાં તદ્વિનિક્ષિપ્ય કાચં તદધરોત્તરમ્

રુદ્ધ્વા હઠાગ્નૌ ધમયેત્ખદિરાઙ્ગારયોગતઃ ।
એવં ક્રમેણ ધમયેત્સપ્તધા નિર્મલં ભવેત્

સસત્વં નિર્મલીભૂતં લોહખલ્વે વિચૂર્ણયેત્ ।
મર્દયેત્ ત્રિફલાક્વાથૈર્ યામં ઘર્મે વિશોષયેત્

પાકં પુટં ચ વિધિવત્કુર્યાદેવં પુનઃ પુનઃ ।
ચત્વારિંશત્પુટં કુર્યાદેવં માર્કવજૈર્દ્રવૈઃ

પૃથક્પઞ્ચામૃતૈઃ પઞ્ચપુટં ચેક્ષુરસૈસ્ ત્રિધા ।
ઉદયાદિત્યસઙ્કાશં ઘનસત્વં સુસિદ્ધિદમ્

<અભ્રકસત્ત્વસિન્દૂરવિધિ (1)>
ચૂર્ણીકુર્યાલ્લોહખલ્વે નિર્મલીકૃતમભ્રકમ્ ।
નિષ્કાણાં શતકં તસ્મિન્ નિષ્કૈકં ગન્ધકં ક્ષિપેત્

પેષયેદ્દિનમેકં તુ કુમારીરસયોગતઃ ।
યામં તત્તાપયેદ્ ઘર્મે તતો ગજપુટે પચેત્

એવં શતપુટં કુર્યાદ્ગન્ધં દદ્યાત્પુનઃ પુનઃ ।
સિન્દૂરપાટલચ્છાયમ્ અભ્રસત્વં ભવેચ્છિવે

<અભ્રકસત્ત્વસિન્દૂરવિધિ (2)>
ઘનસત્વં સુવિમલં લોહખલ્વે વિચૂર્ણયેત્ ।
શતનિષ્કં તતસ્તસ્મિન્ નિષ્કાર્ધં માક્ષિકં ક્ષિપેત્

અર્કક્ષીરૈર્દિનં મર્દ્ય રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચેત્ ।
એવં શતપુટં કુર્યાન્માક્ષીકં ચ પુટે પુટે

એતત્સ્યાત્ સત્ત્વસિન્દૂરં રુગ્જરામૃત્યુનાશનમ્ ।
<અભ્રકસત્ત્વસિન્દૂરવિધિ (3)>
તત્સત્વં રવકાન્હિત્વા લોહખલ્વે સુબુદ્ધિમાન્

મર્દયેલ્લોહદણ્ડેન વરાક્વાથસમન્વિતમ્ ।
યામમાત્રં ખરે ઘર્મે સ્થાપયેલ્લોહપાત્રગમ્

સ્થાલીપાકં ખરં કૃત્વા રાત્રૌ ગજપુટે પચેત્ ।
એવં સપ્તપુટં કુર્યાન્માર્કવસ્વરસૈસ્તથા

કુમારીસ્વરસૈસ્તદ્વચ્ચિત્રમૂલરસૈસ્તથા ।
નીલીપત્રરસૈસ્તદ્વત્પુનર્નવરસૈસ્તથા

મેઘનાદદ્રવૈઃ સપ્ત ક્વાથૈર્વટજટોદ્ભવૈઃ ।
એવં સુસૂક્ષ્મચૂર્ણં તુ શતાંશં ગન્ધકં ક્ષિપેત્

મર્દયેદારનાલેન ઘર્મે સ્થાલ્યાં પુટે પચેત્ ।
એવં દશદિનં કુર્યાત્ પુનસ્તાપ્યં શતાંશતઃ

ક્ષિપ્ત્વારનાલૈઃ સંમર્દ્ય ઘર્મે સ્થાલ્યાં પુટે પચેત્ ।
એવં દશદિનં કુર્યાત્પુનઃ પઞ્ચામૃતૈઃ પચેત્

પઞ્ચપઞ્ચેક્ષુજરસૈઃ પઞ્ચધા પુટમાચરેત્ ।
સિન્દૂરાભેઽભ્રભસિતે નિક્ષિપેચ્છુદ્ધહિઙ્ગુલમ્

વિંશત્યંશં ઘનસ્યાથ સ્તન્યૈઃ સંમર્દ્ય સંપુટે ।
રુદ્ધ્વાથ ભૂધરે યન્ત્રે ક્ષિપ્ત્વા લઘુપુટં વિધેત્

એવં વિંશત્પુટં કુર્યાદ્ દત્ત્વા દત્ત્વાથ હિઙ્ગુલમ્ ।
અનેન ક્રમયોગેન સત્વં સિન્દૂરસન્નિભમ્

અયં સામાન્યસંસ્કારો વિશેષસ્તુ નિગદ્યતે ।
યદ્યદ્રોગહરૈર્ દ્રવ્યૈસ્ તત્તદ્રોગહરં ભવેત્

<અભ્રકસત્ત્વસિન્દૂરવિધિ (4)>
ઘનસત્વં સુવિમલં લોહખલ્વે વિચૂર્ણયેત્ ।
મુણ્ડીપત્રરસૈર્ મર્દ્યં દિનં ગજપુટે પચેત્

એવં દશપુટં કાર્યં નિર્ગુણ્ડીસ્વરસૈસ્તથા ।
તથા વટજટાક્વાથૈઃ પેટારીમૂલજૈ રસૈઃ

કકુભસ્ય રસૈસ્તદ્વજ્જમ્બૂત્વક્સ્વરસૈસ્તથા ।
એવં ષષ્ટિપુટં કાર્યં તતસ્તસ્મિન્વિનિક્ષિપેત્

વિંશત્યંશેન દરદં સ્તન્યૈઃ સંમર્દયેદ્ દિનમ્ ।
તતસ્તત્સમ્પુટે રુદ્ધ્વા ભૂધરે તુ પુટં લઘુ

એવં વિંશતિધા કુર્યાત્સિન્દૂરાભં ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
<સ્થાલીપાક>
સ્થાલીપાકસ્ત્રિધા પ્રોક્તો મૃદુર્ મધ્યઃ ખરાત્મકઃ

પઙ્કોત્કરસમઃ પૂર્વઃ પિણ્ડપાકસ્તુ મધ્યમઃ ।
તૃતીયઃ ખરપાકઃ સ્યાદ્ વાલુકાસદૃશઃ પ્રિયે

સ્થાલીપાકો રસે યુક્તઃ સંયુક્તો દરદેન વા ।
મૃદુમધ્યમપાકાભ્યાં કર્તવ્યો ભૂધરે તતઃ

ક્ષિપ્ત્વા લઘુપુટે દેયં રસહિઙ્ગુલવર્જિતઃ ।
ખરપાકઃ પ્રકર્તવ્યો વિધિર્ગજપુટે પચેત્

<લોહભસ્મનામમૃતીકરણવિધિઃ>
સર્વેષાં મારિતાનાં ચ લોહાનામભ્રકસ્ય ચ ।
વક્ષ્યામિ પરમં ગુહ્યમમૃતીકરણં શૃણુ

ત્રિફલોત્થકષાયસ્ય ભાગાનાદાય ષોડશ ।
ગોઘૃતસ્ય પલાન્યષ્ટૌ મૃતાભ્રકપલાન્દશ

એકીકૃત્વા લોહપાત્રે પાચયેન્મૃદુવહ્નિના ।
દ્રવે જીર્ણે સમાદાય સર્વયોગેષુ યોજયેત્

અનુપાનં વિના હ્યભ્રં જરામૃત્યુરુજાપહમ્ ।
યોજયેદનુપાનૈર્વા તત્તદ્રોગહરં ભવેત્

કઠિનસ્યાભ્રસત્વસ્ય સિન્દૂરં પલિતં વલિમ્ ।
ઇન્દ્રિયાણાં પટુત્વં ચ પત્રાભ્રકગુણા અપિ

મૃદુસત્વસ્ય સિન્દૂરં સર્વામયનિબર્હણમ્ ।
વલીપલિતદારિદ્ર્યમૃત્યુઘ્નં સુરસાયનમ્

ત્રિદોષશમનં સૌમ્યં દીપનં પાચનં શુભમ્ ।
નિહન્તિ જ્વરજાલં ચ ગ્રહણીમતિસારકમ્

અશ્મરીં મૂત્રકૃચ્છ્રં ચ ક્ષયં પાણ્ડુહલીમકમ્ ।
દુર્નામમેહકુષ્ઠાનિ વાતજાન્ પિત્તજાનપિ

કફજાન્દુસ્તરાન્રોગાન્ વિદ્રધ્યાદિવ્રણાનપિ ।
નાનાવિધાનિ શૂલાનિ પુંસ્ત્રીવન્ધ્યત્વભઞ્જનમ્

યદ્યદ્રોગહરૈર્ યોગૈસ્ તત્તદ્રોગનિબર્હણમ્ ।
પારદે યે ગુણાઃ સન્તિ બીજસત્વેઽપિ તે ગુણાઃ

<મણ્ડૂર, શુદ્ધિ>
અક્ષાઙ્ગારૈર્ધમેત્ કિટ્ટં લોહજં તદ્ગવાં જલૈઃ ।
સેચયેદક્ષપાત્રાન્તઃ ષડ્વારં ચ પુનઃ પુનઃ

મણ્ડૂરોઽયં સમાખ્યાતઃ શુદ્ધં શ્લક્ષ્ણં નિયોજયેત્ ।
ગોમૂત્રે ત્રિફલા ક્વાથ્યા તત્ક્વાથે સેચયેચ્છનૈઃ

<મણ્ડૂરભસ્મ>
લોહકિટ્ટં સુતપ્તં ચ યાવચ્છીર્યતિ તત્સ્વયમ્ ।
તચ્છીર્ણં ગ્રાહયેત્પેષ્યં મણ્ડૂરં યં પ્રયોજયેત્

યે ગુણા મારિતે મુણ્ડે તે ગુણા મુણ્ડકિટ્ટકે ।
તસ્માત્સર્વત્ર મણ્ડૂરં રોગશાન્ત્યૈ પ્રયોજયેત્

કિટ્ટાદ્દશગુણં મુણ્ડં મુણ્ડાત્તીક્ષ્ણં શતોન્મિતમ્ ।
તીક્ષ્ણાલ્લક્ષગુણં કાન્તં ભક્ષણાત્ કુરુતે ગુણમ્

મણ્ડૂરં પાણ્ડુશોષાર્શોગ્રહણીકામલાપહમ્ ।
સર્વશૂલપ્રમેહઘ્નં દીપનં પરમં હિતમ્

શીતં તિક્તં કષાયામ્લં હૃદ્રોગપ્લીહનાશનમ્ ।
<રસાદિમારણાયદ્રવ્યમાનમ્>
રસેન્દ્રં શોધયેદ્દેવિ પલાનાં દ્વિસહસ્રકમ્

સહસ્રં વા શતં વાપિ પઞ્ચાશદ્વા તદર્ધકમ્ ।
ન કુર્યાદ્રસકર્માણિ હીનં વૈ પઞ્ચવિંશતેઃ

લોહસ્ય પચનં ત્રિંશત્પલાદૂર્ધ્વં ન કારયેત્ ।
અર્વાક્ પઞ્ચપલાદ્દેવિ ઘનસત્વં તથા પચેત્

સ્વર્ણં પઞ્ચપલાદ્ ઊર્ધ્વં પલાદર્વાઙ્ન શોધયેત્ ।
તથા રૂપ્યં ચ તામ્રં ચ શોધયેન્મારયેત્ પ્રિયે

લોહવદ્ઘનસત્વં ચ ઘનપત્રં તથૈવ ચ ।
હીનં પઞ્ચપલાદૂર્ધ્વં ન કુર્યાત્પલવિંશતેઃ

દ્રાવણં શોધનં દેવિ મારણં નાગવઙ્ગયોઃ ।
વજ્રં નિષ્કાદધશ્ચોર્ધ્વં ન કુર્યાચ્છોધનં મૃતિમ્

પદ્મરાગાદિરત્નાનિ તથા કુર્યાત્સુરેશ્વરિ