Ānandakanda · Chapter 2.6
Āk, 2, 6
śrībhairavaḥ /
<tin:: subtypes>
khurakaṃ miśrakaṃ ceti dvividhaṃ vaṅgamucyate /
khuraṃ tatra guṇaiḥ śreṣṭhaṃ guṇahīnaṃ tu miśrakam
<khura:: phys. properties>
dhavalaṃ mṛdulaṃ snigdhaṃ drutadrāvaṃ sagauravam /
<miśraka:: phys. properties>
niḥśabdaṃ khuravaṅgaṃ syānmiśrakaṃ śyāmaśubhrakam
<tin:: synonyms>
trapu trapusamārūpaṃ vaṅgaṃ ca kuṭilaṃ himam /
kurūpyaṃ viccaṭaṃ raṅgaṃ pūtigandhaṃ rasāhvayam
<tin:: parīkṣā:: good quality>
svaccham uṣṇāsahaṃ śītaṃ sūkṣmapatrakaraṃ laghu /
ruṅnāśe rūpyakaraṇe tadvaṅgaṃ śreṣṭhamucyate
<vaṅgaśuddhi (1)>
drāvayitvā niśāyukte kṣiptaṃ nirguṇḍikārasaiḥ /
viśudhyati trivāreṇa khuravaṅgaṃ na saṃśayaḥ
amlatakravinipiṣṭavarṣābhūvṛṣasindhubhiḥ /
kaṭvalābugataṃ vaṅgaṃ dvitayaṃ pariśudhyati
satālenārkadugdhena liptvā vaṅgadalānyatha /
bodhiciñcātvacaḥ kṣārair dadyāllaghupuṭāni ca
mardayitvā caredbhasma tadrasādiṣu kīrtitam /
<vaṅgaśuddhi (2)>
nāgavacchodhayed vaṅgaṃ tadvadaśvatthaciñcayoḥ
tadbhasma haritālaṃ ca tulyamamlena mardayet /
palāśotthadravair vātha lolayitvāndhrayetpuṭe
uddhṛtya daśamāṃśena tālena saha mardayet /
<vaṅgaśuddhi (3)>
pūrvadrāvaiḥ sahāloḍya ruddhvā gajapuṭe pacet
ekaviṃśatpuṭairvaṅgo mṛto bhavati rogahā /
śirīṣarajanīcūrṇaiḥ kumāryā yutagolakam
sūtaliptaṃ vaṅgapatraṃ golakaṃ samamarditam /
ruddhvā laghupuṭaiḥ pakvaṃ mṛtaṃ syātpūrvasaṃkhyayā
akṣabhallātakītoyaiḥ piṣṭvā patrāṇi lepayet /
tatastilakharīmadhye kṣiptvā ruddhvā puṭaiḥ pacet
catvāriṃśadgajapuṭair vaṅgakaṃ bhasma jāyate /
<vaṅgaguṇāḥ>
vaṅgaṃ tīkṣṇoṣṇakaṭukamīṣadvātaprakopanam
medaḥśleṣmāmayaghnaṃ ca krimighnaṃ mehanāśanam /
himaṃ kaṣāyalavaṇaṃ pāṇḍudāhaharaṃ saram
lekhanaṃ pittalaṃ kiṃcit trapu sīsaṃ ca tadguṇam /
<sīsaka>
sīsakaṃ tu jaḍaṃ śītaṃ yavaneṣṭaṃ bhujaṅgamam
yogīṣṭaṃ nāgam uragaṃ kuvaṅgaṃ paripiṣṭakam /
mṛdu kṛṣṇāyasaṃ pakṣmatāraśuddhikaraṃ smṛtam
sirāvṛttaṃ ca vaṅgaṃ syāccīnapiṣṭaṃ ca ṣoḍaśa /
sīsaṃ tu vaṅgasāmyaṃ syādrasavīryavipākataḥ
<aśuddhavaṅganāgasevane doṣāḥ>
pākahīnau nāgavaṅgau kuṣṭhagulmarujākarau /
mehapāṇḍujvaraśleṣmavātapittapradau smṛtau
drutadrāvaṃ mahābhāraṃ chede kṛṣṇaṃ samujjvalam /
pūtigandhaṃ bahiḥ kṛṣṇaṃ śuddhaṃ sīsamato'nyathā
nirguṇḍīmūlacūrṇena sārkadugdhena lepayet /
nāgapatraṃ tataḥ śuṣkaṃ drāvayitvā niṣecayet
liptvā drāvyaṃ punaḥ secyaṃ saptavāraṃ viśuddhaye /
niśātumburubījāni kokilākṣīkuberakam
gaurīphalaṃ mallikā ca mokṣo brahmā mayūrakam /
yathālābhaṃ tu bhasmaiṣāṃ vajrīkṣīreṇa bhāvayet
tanmadhye drāvitaṃ nāgaṃ śuddhaṃ secyaṃ tu saptadhā /
mahiṣasyāsthicūrṇena supākaṃ mūtrasecanāt
vaṅgaṃ śuddhaṃ bhavettadvannāgo nāgāsthimūtrataḥ /
<nāgabhasma (1)>
aśvatthaciñcātvagbhasma nāgasya caturaṃśataḥ
kṣiptvā cullyāṃ pacedagnau cālayellohacaṭṭunā /
yāvadbhasma tamuddhṛtya bhasmatulyāṃ manaḥśilām
jambīrair āranālair vā piṣṭvā ruddhvā puṭe pacet /
svāṅgaśītaṃ punaḥ piṣṭvā viṃśatyaṃśe śilāmlake
evaṃ ṣaṣṭipuṭaiḥ paktvā nāgaḥ syāttu nirutthitaḥ /
<nāgabhasma (2)>
athavā nāgapatrāṇi cūrṇaliptāni kharpare
alpāgnau pācayedyāmaṃ bhasma taccitrakadravaiḥ /
bharjayellohapātre tatpārthadaṇḍena cālayan
yāmaṣoḍaśaparyantaṃ dravaṃ deyaṃ punaḥ punaḥ /
daṇḍena mardayedgāḍhamuddhṛtaṃ citrakadavaiḥ
lolayitvā nirudhyātha ṣaṭpuṭair mriyate laghu /
<nāgabhasma (3)>
ciñcākṣamikṣubhallātavāśāvajralatābhavaiḥ
apāmārgārjunāśvatthasamudbhūtaiśca bhasmabhiḥ /
dṛḍhaṃ pālāśadaṇḍena lohapātre tu bharjayet
saptabhirdivasaireva mriyate nātra saṃśaya /
<nāgabhasma (4)>
piṣṭvāgastyaṃ ca bhūnāgaṃ liptvā bhāṇḍaṃ viśodhayet
tadbhāṇḍe drāvayennāgaṃ drute nāge vinikṣipet /
vāśāciñcaṭayoḥ kṣāraṃ vāśākāṣṭhena ghaṭṭayet
yāmaikaṃ pācayeccullyāṃ samuddhṛtya vimiśrayet /
saṃcūrṇya ca śilātāpye vāśakakṣārasaṃyutam
catustulyaṃ pūrvanāgaṃ viṃśatyekapuṭaiḥ pacet /
dvipuṭaṃ ciñcikakṣārair deyaṃ vāśārasānvitaiḥ
nāgaḥ sindūravarṇābho mriyate sarvakāryakṛt /
atyuṣṇaṃ sīsakaṃ snigdhaṃ tiktaṃ vātakaphāpaham
pramehatoyadoṣaghnaṃ dīpanaṃ cāmavātanut
Original text: Ānandakanda · Edition: S.V. Radhakrishna Sastri, Srirangam: Sri Vilasam Press, 1952. · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0