Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ānandakanda · Chapter 2.5

2.5.1

Āk, 2, 5
śrībhairavaḥ /
<lohotpattiḥ>
kāntāyastīkṣṇamuṇḍākhyalohotpattir athocyate /
devāsurasamūhena mathyamāne mahodadhau

2.5.2

samutpannaṃ purā tasminnamṛtaṃ devajīvanam /
pīyamānātsuraistasmānnipetuḥ kṣudrabindavaḥ

2.5.3

jñātvā tān bhūgatān yantā gopayāmāsa dhūrjaṭiḥ /
lohapāṣāṇarūpeṇa kṛtvā tānvasudhātale

2.5.4

pāparogābhibhūtā ye mānavā na bhajantvamūn /
ityevaṃ śivaguptā ye sudhāyā bindavaḥ purā

2.5.5

teṣāṃ mayā samāsena kathyate sādhanaṃ sphuṭam /
kuṣṭhādiroganāśārthaṃ yathābuddhyanusārataḥ

2.5.6

<iron:: subtypes>
kāntāyastīkṣṇamuṇḍākhyaṃ lohamevamapi tridhā /
rasāyanebhyaḥ sarvebhyo vidyācchataguṇādhikam

2.5.7

<kāntaloha:: synonyms>
ayaskāntaṃ kāntalohaṃ kāntaṃ syāt kṛṣṇalohakam /
kāntāyasaṃ mahālohaṃ kālalohaṃ ca saptadhā

2.5.8

<aśuddhakāntalohasevanajā doṣāḥ>
hṛtpīḍāṃ vahnidaurbalyaṃ mahārogānmṛtiṃ tathā /
karoti sevanālloham aśodhitam amāritam

2.5.9

<kāntagrahaṇavidhiḥ>
tasmātkāntasya saṃśuddhir māraṇaṃ ca vidhīyate /
madonmattagajaḥ sūtaḥ kāntamaṅkuśamucyate

2.5.10

kṣetraṃ jñātvā gṛhītavyaṃ tatprayatnena bhūyasā /
mārutātapanikṣiptaṃ varjayetsurasundari

2.5.11

bhūmisthitaṃ ca yatkāntaṃ chāgaraktena bhāvayet /
chāgaraktapraliptena carmaṇā tatpraveṣṭayet

2.5.12

chāgacarma parīveṣṭya vinyasetpūrvavatkṣitau /
uddhṛtaṃ saptabhirmāsaistoyakumbhe vinikṣipet

2.5.13

raktapuṣpaiḥ sadā pūjyaṃ raktagandhānulepanaiḥ /
pūritaṃ madyamāṃsaiśca yojyaṃ rasarasāyane

2.5.14

saṃskṛtaṃ chāgaraktena bhrāmakaṃ cumbakaṃ bhavet /
anena kramayogena drāvakaṃ bhavati priye

2.5.15

kāntalohaṃ vinā sūto dehe na krāmati kvacit /
na kāntena vinā sūtaḥ kāntaḥ sūtavivarjitaḥ

2.5.16

kāntasūtasamāyuktaḥ prayogo dehadhārakaḥ /
purā proktaṃ mayā sarvaṃ kāntasatvaṃ yathāvidhi

2.5.17

adhunā sampravakṣyāmi kāntasaṃskāratadguṇān /
<kāntaloha:: śodhana:: naisargika>
śaśaraktena saṃliptaṃ kāntapatraṃ sudhāmitam

2.5.18

trivāraṃ cāgninā devi doṣaṃ naisargikaṃ tyajet /
<kāntaloha:: śodhana:: adri>
triphalāṣṭaguṇe toye triphalā ṣoḍaśaṃ palam

2.5.19

tatkvāthapādaśeṣaṃ ca kāntasya palapañcakam /
kṛtvā patrāṇi taptāni saptavāraṃ niṣecayet

2.5.20

eva pralīyate doṣo girijo lohasaṃbhavaḥ /
kāntalohamayaṃ cūrṇaṃ gomūtre'ṣṭaguṇe pacet

2.5.21

dhānyāmlaiḥ kṣālitaṃ bhūyaḥ śoṣitaṃ śuddhimāpnuyāt /
ratnamālā haṃsapādī gojihvā triphalāmṛtā

2.5.22

gopālī tumbururdantī gomūtre peṣayedimāḥ /
tatkalke kāntapatraṃ tu taptaṃ taptaṃ dvisaptadhā

2.5.23

secayetkāntalohaṃ tu sarvadoṣanivṛttaye /
<kāntasiddhikramaḥ>
kramaḥ kāntasya siddhyarthaṃ kartavyo mantrapūrvakam

2.5.24

udbhavodbhavaśabdaḥ syāccaturthyanto 'mṛtātparam /
svāhāntaḥ praṇavaścādau mantro'yaṃ mardane sthitaḥ

2.5.25

rakṣāyai loharasayorayamevaikamudbhavam /
vinā svāheti tasyānte phaḍantaṃ yojayetpriye

2.5.26

praṇavordhvaṃ namaścaṇḍaṃ vajrapāṣāṇa ityapi /
tataḥ paraṃ mahāvajrasenādhipataye namaḥ

2.5.27

dviruktasaruśabdaḥ syān mahāvidyābalāya ca /
tatastvāheti mantro'yaṃ balikarmaṇi pūjitaḥ

2.5.28

anenaiva baliṃ kṛtvā yathoktāmācaretkriyām /
<lohabhasmavidhiḥ (1)>
stanyena hiṅgulasyātha peṣayetpalapañcakam

2.5.29

tenaiva patraṃ kāntasya limpetpañcapalonmitam /
ruddhvā gajapuṭe pācyaṃ kaṣāyaistraiphalaiḥ punaḥ

2.5.30

jambīrair āranalairvā viṃśatyaṃśena hiṅgulam /
piṣṭvālipya puṭe ruddhvā tallohe pācayetpunaḥ

2.5.31

ruddhaṃ puṭetpacedrātrau prātar drāvaiśca bhāvayet /
evamaṣṭadinaṃ kuryāttrividhaṃ mriyate hyayaḥ

2.5.32

<lohabhasmavidhiḥ (2)>
ciñcāpatranibhaṃ kuryātkāntaṃ tīkṣṇaṃ ca muṇḍakam /
mṛtpātrasthaṃ kṣiped gharme dantīdrāvaiḥ prapūrayet

2.5.33

patraṃ punaḥ punastāvadyāvattarati tatsvayam /
mriyate tīvragharmeṇa taccūrṇīkṛtya yojayet

2.5.34

<lohabhasmavidhiḥ (3)>
kāntāyastīkṣṇamuṇḍānāṃ cūrṇaṃ matsyākṣijairdravaiḥ /
ātape tridinaṃ bhāvyaṃ tridinaṃ citrakadravaiḥ

2.5.35

tryahaṃ trikaṇṭakarasaiḥ sahadevīdravair dinam /
gomūtraistriphalākvāthairbhāvayecca tryahaṃ tryaham

2.5.36

uktadrāvaistato mardyaṃ kramāddeyaṃ puṭaṃ puṭam /
ruddhvā gajapuṭairevaṃ mṛtaṃ yogeṣu yojayet

2.5.37

<lohabhasmavidhiḥ (4)>
sthālyāṃ vā lohapātre vā lohadarvyā vicālayan /
pācayettriphalākvāthair dinaṃ lohacūrṇakam

2.5.38

tatpiṇḍaṃ triphalātoyaiḥ piṣṭvā ruddhvā puṭe pacet /
ṣoḍaśāṅgulagartāntar nirvāte 'harniśaṃ pacet

2.5.39

evaṃ tridhā prakartavyaṃ sthālīpākaṃ puṭāntakam /
bhṛṅgārdrakaṃ tālamūlaṃ hastikarṇyāśca mūlakam

2.5.40

śatāvarīvidāryośca mūlaṃ tattriphalāmbhasi /
saṃpeṣya pūrvavatsthālyāṃ pācyaṃ peṣyaṃ tridhā puṭaiḥ

2.5.41

pācyaṃ tataḥ punarnavyāḥ kvāthaiśca daśamūlataḥ /
bṛhatyāśca kaṣāyeṇa bījapūrasya ca dravaiḥ

2.5.42

brahmabījarasaiḥ śigrukvāthair gopayasāpi ca /
pratyekaṃ saṃprapeṣyādau pūrvagarte puṭe pacet

2.5.43

bhāvayettaddraveṇaiva puṭānte yāmamātrakam /
pratyekamevaṃ saṃpeṣya puṭayed bhāvayetkramāt

2.5.44

mriyate nātra sandehaḥ kāntaṃ tīkṣṇaṃ ca muṇḍakam /
<lohabhasmavidhiḥ (5)>
śuddhasūtaṃ dvidhā gandhaṃ khalve kṛtvā tu kajjalīm

2.5.45

dvayoḥ samaṃ kāntacūrṇaṃ mardayetkanyakādravaiḥ /
yāmadvayātsamuddhṛtya tadgolaṃ tāmrapātrake

2.5.46

ācchādyairaṇḍapatraiśca yāmārdhe 'tyuṣṇatāṃ gatam /
dhānyarāśau nyasetpaścāttridinānte samuddharet

2.5.47

saṃpeṣya gālayedvastre satyaṃ vāritaraṃ bhavet /
kāntaṃ tīkṣṇaṃ ca muṇḍaṃ ca nirutthaṃ jāyate mṛtam

2.5.48

svarṇādīnmārayedevaṃ cūrṇīkuryācca lohavat /
siddhayogam athākhyātaṃ siddhānāṃ saṃmukhāgatam

2.5.49

anubhūtaṃ mayā devi sarvarogāpahārakam /
nāyaḥ pacetpañcapalapramāṇād adho na cordhvaṃ tridaśapramāṇāt

2.5.50

<lohabhasmavidhiḥ (6)>
arjunasya tvacaḥ peṣyāḥ kāñjikenātilolitāḥ /
tanmadhye kāntacūrṇaṃ ca kāṃsyapātre vinikṣipet

2.5.51

dinaikaṃ dhārayedgharme dravaiḥ pūryaṃ punaḥ punaḥ /
arjunaiḥ sāranālairvā trividhaṃ mārayedayaḥ

2.5.52

dravaiḥ kukkuṭapatrotthaiḥ kāntacūrṇaṃ vimardayet /
dinaṃ ca hyātape tīvre dravairmardyaṃ trikaṇṭajaiḥ

2.5.53

vandhyābhṛṅgapunarnavyāḥ sagomūtrair dinaṃ punaḥ /
gomūtrais triphalā kvāthyā tatkaṣāyeṇa bhāvayet

2.5.54

trisaptāhaṃ prayatnena dinaikaṃ mardayettataḥ /
ruddhvā gajapuṭe pacyāddinaṃ kvāthena mardayet

2.5.55

divā mardyaṃ puṭed rātrāvekaviṃśaddināvadhi /
ekaviṃśatpuṭairevaṃ mriyate trividhaṃ hyayaḥ

2.5.56

<lohabhasmavidhiḥ (8)>
mākṣikaṃ ca śilā hyamlairharidrā maricāṅghri ca /
piṣṭvā lepyaṃ kāntapatraṃ taptaṃ taptaṃ niṣecayet

2.5.57

saptadhā traiphale kvāthe jalena kṣālayetpunaḥ /
kuṭṭayellohadaṇḍena peṣayettraiphale jale

2.5.58

ṣoḍaśāṃśena lohasya dātavyaṃ mākṣikaṃ śilā /
amlena marditaṃ ruddhvā gajākhyaikapuṭe pacet

2.5.59

nirutthaṃ jāyate bhasma kāntaṃ tīkṣṇaṃ ca muṇḍakam /
<lohabhasmavidhiḥ (9)>
tindūphalasya majjāyāṃ khaḍgaṃ liptvātape khare

2.5.60

dhārayetkāṃsyapātrāntardinaikena sphuṭatyalam /
lepaṃ punaḥ punaḥ kuryāddinānte taṃ prapeṣayet

2.5.61

triphalākvāthasaṃyuktaṃ dinaikena mṛto bhavet /
toyāṣṭabhāgaśeṣeṇa triphalā palapañcakam

2.5.62

ghṛtaṃ kvāthasya tulyaṃ syādghṛtatulyaṃ mṛtāyasam /
pācayettāmrapātre tu lohadarvyā vicālayan

2.5.63

mṛdvagninā pacedyāvattāvajjīryati taddravam /
lohatulyā sitā yojyā supakvāmavatārayet

2.5.64

yogavāham idaṃ khyātaṃ mṛtalohaṃ mahāmṛtam /
itthaṃ kāntasya tīkṣṇasya muṇḍasyāpi hyayaṃ vidhiḥ

2.5.65

ghṛtatulyaṃ mṛtaṃ lohaṃ lohapātragataṃ pacet /
jīrṇe ghṛte samādāya sarvayogeṣu yojayet

2.5.66

oṃ oṃ amṛtendra bhakṣayāmi namaḥ /
pātre yasminpraviśati jale tailabindurna sarpet hiṅgurgandhaṃ visṛjati nijāṃ tiktatāṃ nimbakalkaḥ /
pāke dugdhaṃ bhavati śikharākāratā naiva bhūmau kāntaṃ lohaṃ tadidamuditaṃ lakṣaṇoktaṃ na cānyat

2.5.67

<lohapākasvarūpam>
lohapākastridhā prokto mṛdumadhyakharātmakaḥ /
paṅkotkarasamaḥ pūrvaḥ piṇḍapākastu madhyamaḥ

2.5.68

tṛtīyaḥ kharapākaḥ syād vālukāsadṛśaḥ priye /
<nirutthabhasmaparīkṣā>
pākaṃ varṇaṃ tathā gandhaṃ jñātvā lohasya vahnitaḥ

2.5.69

uttāryātha tataḥ śuddhaṃ lohapātrāntare nyaset /
lohamātaṅgapañcāsyā gandhamākṣīkahiṅgulāḥ

2.5.70

<loha:: checking the vāritara state>
sarvametanmṛtaṃ lohaṃ dhmātavyaṃ mitrapañcakaiḥ /
yadyevaṃ syānnirutthānaṃ sevyaṃ vāritaraṃ hitam

2.5.71

madhvājyena samāyuktaṃ lohaṃ tāreṇa saṃyutam /
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ gṛhṇīyāt svāṅgaśītalam

2.5.72

lohamadhyagataṃ tāraṃ pūrvamānaṃ bhavedyadi /
tadā lohaṃ nirutthaṃ syādanyathā sādhayetpunaḥ

2.5.73

gandhakaṃ cotthitaṃ lohaṃ tulyaṃ khalve vimardayet /
dinaikaṃ kanyakādrāvai ruddhvā gajapuṭe pacet

2.5.74

ityevaṃ sarvalohānāṃ kartavyetthaṃ nirutthitiḥ /
<kāntādibhasmaguṇāḥ>
kāntasindūramāyuṣyamārogyaṃ balavīryadam

2.5.75

dehadārḍhyakaraṃ śreṣṭhaṃ kuryādindriyapāṭavam /
tridoṣaśamanaṃ rājayakṣmarogavināśanam

2.5.76

jvarāsṛkpittapāṇḍvādīn hanyād aṣṭamahāgadān /
yadyadrogaharair yogais tattadrogaharaṃ bhavet

2.5.77

<tīkṣṇaloha:: synonyms>
tīkṣṇaṃ śastrāyasaṃ śastraṃ piṇḍaṃ piṇḍāyasaṃ śaṭham /
āyasaṃ niśitaṃ tīvraṃ lohakhaḍgaṃ ca muṇḍajam

2.5.78

ayaścitrāyasaṃ proktaṃ cīnajaṃ ca tripañcadhā /
<muṇḍaloha:: synonyms>
muṇḍaṃ muṇḍāyasaṃ lohaṃ kṛṣṇalauhaṃ śilodbhavam

2.5.79

<tīkṣṇa-, muṇḍaloha:: māraṇa>
kāntalohaprakāreṇa māraṇaṃ tīkṣṇamuṇḍayoḥ /
<tīkṣṇaloha:: medic. properties>
tīkṣṇalohaṃ kaṣāyāmlaṃ tiktakaṃ kaṭukaṃ laghu

2.5.80

śītalaṃ lekhanaṃ rūkṣaṃ kaphapittāsrapāṇḍujit /
pramehasarvaśūlaghnaṃ tīkṣṇaṃ muṇḍādhikaṃ guṇaiḥ

2.5.81

<muṇḍa:: medic. properties>
cakṣuṣyaṃ muṇḍalohaṃ tu kaṣāyaṃ svādu tiktakam /
lekhanaṃ vātahṛcchītaṃ kṛmipittakaphapraṇut

2.5.82

śvayathūdaraśūlārśaḥkuṣṭhapāṇḍupramehajit

Original text: Ānandakanda · Edition: S.V. Radhakrishna Sastri, Srirangam: Sri Vilasam Press, 1952. · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc