Ānandakanda · Chapter 2.5
Āk, 2, 5
śrībhairavaḥ /
<lohotpattiḥ>
kāntāyastīkṣṇamuṇḍākhyalohotpattir athocyate /
devāsurasamūhena mathyamāne mahodadhau
samutpannaṃ purā tasminnamṛtaṃ devajīvanam /
pīyamānātsuraistasmānnipetuḥ kṣudrabindavaḥ
jñātvā tān bhūgatān yantā gopayāmāsa dhūrjaṭiḥ /
lohapāṣāṇarūpeṇa kṛtvā tānvasudhātale
pāparogābhibhūtā ye mānavā na bhajantvamūn /
ityevaṃ śivaguptā ye sudhāyā bindavaḥ purā
teṣāṃ mayā samāsena kathyate sādhanaṃ sphuṭam /
kuṣṭhādiroganāśārthaṃ yathābuddhyanusārataḥ
<iron:: subtypes>
kāntāyastīkṣṇamuṇḍākhyaṃ lohamevamapi tridhā /
rasāyanebhyaḥ sarvebhyo vidyācchataguṇādhikam
<kāntaloha:: synonyms>
ayaskāntaṃ kāntalohaṃ kāntaṃ syāt kṛṣṇalohakam /
kāntāyasaṃ mahālohaṃ kālalohaṃ ca saptadhā
<aśuddhakāntalohasevanajā doṣāḥ>
hṛtpīḍāṃ vahnidaurbalyaṃ mahārogānmṛtiṃ tathā /
karoti sevanālloham aśodhitam amāritam
<kāntagrahaṇavidhiḥ>
tasmātkāntasya saṃśuddhir māraṇaṃ ca vidhīyate /
madonmattagajaḥ sūtaḥ kāntamaṅkuśamucyate
kṣetraṃ jñātvā gṛhītavyaṃ tatprayatnena bhūyasā /
mārutātapanikṣiptaṃ varjayetsurasundari
bhūmisthitaṃ ca yatkāntaṃ chāgaraktena bhāvayet /
chāgaraktapraliptena carmaṇā tatpraveṣṭayet
chāgacarma parīveṣṭya vinyasetpūrvavatkṣitau /
uddhṛtaṃ saptabhirmāsaistoyakumbhe vinikṣipet
raktapuṣpaiḥ sadā pūjyaṃ raktagandhānulepanaiḥ /
pūritaṃ madyamāṃsaiśca yojyaṃ rasarasāyane
saṃskṛtaṃ chāgaraktena bhrāmakaṃ cumbakaṃ bhavet /
anena kramayogena drāvakaṃ bhavati priye
kāntalohaṃ vinā sūto dehe na krāmati kvacit /
na kāntena vinā sūtaḥ kāntaḥ sūtavivarjitaḥ
kāntasūtasamāyuktaḥ prayogo dehadhārakaḥ /
purā proktaṃ mayā sarvaṃ kāntasatvaṃ yathāvidhi
adhunā sampravakṣyāmi kāntasaṃskāratadguṇān /
<kāntaloha:: śodhana:: naisargika>
śaśaraktena saṃliptaṃ kāntapatraṃ sudhāmitam
trivāraṃ cāgninā devi doṣaṃ naisargikaṃ tyajet /
<kāntaloha:: śodhana:: adri>
triphalāṣṭaguṇe toye triphalā ṣoḍaśaṃ palam
tatkvāthapādaśeṣaṃ ca kāntasya palapañcakam /
kṛtvā patrāṇi taptāni saptavāraṃ niṣecayet
eva pralīyate doṣo girijo lohasaṃbhavaḥ /
kāntalohamayaṃ cūrṇaṃ gomūtre'ṣṭaguṇe pacet
dhānyāmlaiḥ kṣālitaṃ bhūyaḥ śoṣitaṃ śuddhimāpnuyāt /
ratnamālā haṃsapādī gojihvā triphalāmṛtā
gopālī tumbururdantī gomūtre peṣayedimāḥ /
tatkalke kāntapatraṃ tu taptaṃ taptaṃ dvisaptadhā
secayetkāntalohaṃ tu sarvadoṣanivṛttaye /
<kāntasiddhikramaḥ>
kramaḥ kāntasya siddhyarthaṃ kartavyo mantrapūrvakam
udbhavodbhavaśabdaḥ syāccaturthyanto 'mṛtātparam /
svāhāntaḥ praṇavaścādau mantro'yaṃ mardane sthitaḥ
rakṣāyai loharasayorayamevaikamudbhavam /
vinā svāheti tasyānte phaḍantaṃ yojayetpriye
praṇavordhvaṃ namaścaṇḍaṃ vajrapāṣāṇa ityapi /
tataḥ paraṃ mahāvajrasenādhipataye namaḥ
dviruktasaruśabdaḥ syān mahāvidyābalāya ca /
tatastvāheti mantro'yaṃ balikarmaṇi pūjitaḥ
anenaiva baliṃ kṛtvā yathoktāmācaretkriyām /
<lohabhasmavidhiḥ (1)>
stanyena hiṅgulasyātha peṣayetpalapañcakam
tenaiva patraṃ kāntasya limpetpañcapalonmitam /
ruddhvā gajapuṭe pācyaṃ kaṣāyaistraiphalaiḥ punaḥ
jambīrair āranalairvā viṃśatyaṃśena hiṅgulam /
piṣṭvālipya puṭe ruddhvā tallohe pācayetpunaḥ
ruddhaṃ puṭetpacedrātrau prātar drāvaiśca bhāvayet /
evamaṣṭadinaṃ kuryāttrividhaṃ mriyate hyayaḥ
<lohabhasmavidhiḥ (2)>
ciñcāpatranibhaṃ kuryātkāntaṃ tīkṣṇaṃ ca muṇḍakam /
mṛtpātrasthaṃ kṣiped gharme dantīdrāvaiḥ prapūrayet
patraṃ punaḥ punastāvadyāvattarati tatsvayam /
mriyate tīvragharmeṇa taccūrṇīkṛtya yojayet
<lohabhasmavidhiḥ (3)>
kāntāyastīkṣṇamuṇḍānāṃ cūrṇaṃ matsyākṣijairdravaiḥ /
ātape tridinaṃ bhāvyaṃ tridinaṃ citrakadravaiḥ
tryahaṃ trikaṇṭakarasaiḥ sahadevīdravair dinam /
gomūtraistriphalākvāthairbhāvayecca tryahaṃ tryaham
uktadrāvaistato mardyaṃ kramāddeyaṃ puṭaṃ puṭam /
ruddhvā gajapuṭairevaṃ mṛtaṃ yogeṣu yojayet
<lohabhasmavidhiḥ (4)>
sthālyāṃ vā lohapātre vā lohadarvyā vicālayan /
pācayettriphalākvāthair dinaṃ lohacūrṇakam
tatpiṇḍaṃ triphalātoyaiḥ piṣṭvā ruddhvā puṭe pacet /
ṣoḍaśāṅgulagartāntar nirvāte 'harniśaṃ pacet
evaṃ tridhā prakartavyaṃ sthālīpākaṃ puṭāntakam /
bhṛṅgārdrakaṃ tālamūlaṃ hastikarṇyāśca mūlakam
śatāvarīvidāryośca mūlaṃ tattriphalāmbhasi /
saṃpeṣya pūrvavatsthālyāṃ pācyaṃ peṣyaṃ tridhā puṭaiḥ
pācyaṃ tataḥ punarnavyāḥ kvāthaiśca daśamūlataḥ /
bṛhatyāśca kaṣāyeṇa bījapūrasya ca dravaiḥ
brahmabījarasaiḥ śigrukvāthair gopayasāpi ca /
pratyekaṃ saṃprapeṣyādau pūrvagarte puṭe pacet
bhāvayettaddraveṇaiva puṭānte yāmamātrakam /
pratyekamevaṃ saṃpeṣya puṭayed bhāvayetkramāt
mriyate nātra sandehaḥ kāntaṃ tīkṣṇaṃ ca muṇḍakam /
<lohabhasmavidhiḥ (5)>
śuddhasūtaṃ dvidhā gandhaṃ khalve kṛtvā tu kajjalīm
dvayoḥ samaṃ kāntacūrṇaṃ mardayetkanyakādravaiḥ /
yāmadvayātsamuddhṛtya tadgolaṃ tāmrapātrake
ācchādyairaṇḍapatraiśca yāmārdhe 'tyuṣṇatāṃ gatam /
dhānyarāśau nyasetpaścāttridinānte samuddharet
saṃpeṣya gālayedvastre satyaṃ vāritaraṃ bhavet /
kāntaṃ tīkṣṇaṃ ca muṇḍaṃ ca nirutthaṃ jāyate mṛtam
svarṇādīnmārayedevaṃ cūrṇīkuryācca lohavat /
siddhayogam athākhyātaṃ siddhānāṃ saṃmukhāgatam
anubhūtaṃ mayā devi sarvarogāpahārakam /
nāyaḥ pacetpañcapalapramāṇād adho na cordhvaṃ tridaśapramāṇāt
<lohabhasmavidhiḥ (6)>
arjunasya tvacaḥ peṣyāḥ kāñjikenātilolitāḥ /
tanmadhye kāntacūrṇaṃ ca kāṃsyapātre vinikṣipet
dinaikaṃ dhārayedgharme dravaiḥ pūryaṃ punaḥ punaḥ /
arjunaiḥ sāranālairvā trividhaṃ mārayedayaḥ
dravaiḥ kukkuṭapatrotthaiḥ kāntacūrṇaṃ vimardayet /
dinaṃ ca hyātape tīvre dravairmardyaṃ trikaṇṭajaiḥ
vandhyābhṛṅgapunarnavyāḥ sagomūtrair dinaṃ punaḥ /
gomūtrais triphalā kvāthyā tatkaṣāyeṇa bhāvayet
trisaptāhaṃ prayatnena dinaikaṃ mardayettataḥ /
ruddhvā gajapuṭe pacyāddinaṃ kvāthena mardayet
divā mardyaṃ puṭed rātrāvekaviṃśaddināvadhi /
ekaviṃśatpuṭairevaṃ mriyate trividhaṃ hyayaḥ
<lohabhasmavidhiḥ (8)>
mākṣikaṃ ca śilā hyamlairharidrā maricāṅghri ca /
piṣṭvā lepyaṃ kāntapatraṃ taptaṃ taptaṃ niṣecayet
saptadhā traiphale kvāthe jalena kṣālayetpunaḥ /
kuṭṭayellohadaṇḍena peṣayettraiphale jale
ṣoḍaśāṃśena lohasya dātavyaṃ mākṣikaṃ śilā /
amlena marditaṃ ruddhvā gajākhyaikapuṭe pacet
nirutthaṃ jāyate bhasma kāntaṃ tīkṣṇaṃ ca muṇḍakam /
<lohabhasmavidhiḥ (9)>
tindūphalasya majjāyāṃ khaḍgaṃ liptvātape khare
dhārayetkāṃsyapātrāntardinaikena sphuṭatyalam /
lepaṃ punaḥ punaḥ kuryāddinānte taṃ prapeṣayet
triphalākvāthasaṃyuktaṃ dinaikena mṛto bhavet /
toyāṣṭabhāgaśeṣeṇa triphalā palapañcakam
ghṛtaṃ kvāthasya tulyaṃ syādghṛtatulyaṃ mṛtāyasam /
pācayettāmrapātre tu lohadarvyā vicālayan
mṛdvagninā pacedyāvattāvajjīryati taddravam /
lohatulyā sitā yojyā supakvāmavatārayet
yogavāham idaṃ khyātaṃ mṛtalohaṃ mahāmṛtam /
itthaṃ kāntasya tīkṣṇasya muṇḍasyāpi hyayaṃ vidhiḥ
ghṛtatulyaṃ mṛtaṃ lohaṃ lohapātragataṃ pacet /
jīrṇe ghṛte samādāya sarvayogeṣu yojayet
oṃ oṃ amṛtendra bhakṣayāmi namaḥ /
pātre yasminpraviśati jale tailabindurna sarpet hiṅgurgandhaṃ visṛjati nijāṃ tiktatāṃ nimbakalkaḥ /
pāke dugdhaṃ bhavati śikharākāratā naiva bhūmau kāntaṃ lohaṃ tadidamuditaṃ lakṣaṇoktaṃ na cānyat
<lohapākasvarūpam>
lohapākastridhā prokto mṛdumadhyakharātmakaḥ /
paṅkotkarasamaḥ pūrvaḥ piṇḍapākastu madhyamaḥ
tṛtīyaḥ kharapākaḥ syād vālukāsadṛśaḥ priye /
<nirutthabhasmaparīkṣā>
pākaṃ varṇaṃ tathā gandhaṃ jñātvā lohasya vahnitaḥ
uttāryātha tataḥ śuddhaṃ lohapātrāntare nyaset /
lohamātaṅgapañcāsyā gandhamākṣīkahiṅgulāḥ
<loha:: checking the vāritara state>
sarvametanmṛtaṃ lohaṃ dhmātavyaṃ mitrapañcakaiḥ /
yadyevaṃ syānnirutthānaṃ sevyaṃ vāritaraṃ hitam
madhvājyena samāyuktaṃ lohaṃ tāreṇa saṃyutam /
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ gṛhṇīyāt svāṅgaśītalam
lohamadhyagataṃ tāraṃ pūrvamānaṃ bhavedyadi /
tadā lohaṃ nirutthaṃ syādanyathā sādhayetpunaḥ
gandhakaṃ cotthitaṃ lohaṃ tulyaṃ khalve vimardayet /
dinaikaṃ kanyakādrāvai ruddhvā gajapuṭe pacet
ityevaṃ sarvalohānāṃ kartavyetthaṃ nirutthitiḥ /
<kāntādibhasmaguṇāḥ>
kāntasindūramāyuṣyamārogyaṃ balavīryadam
dehadārḍhyakaraṃ śreṣṭhaṃ kuryādindriyapāṭavam /
tridoṣaśamanaṃ rājayakṣmarogavināśanam
jvarāsṛkpittapāṇḍvādīn hanyād aṣṭamahāgadān /
yadyadrogaharair yogais tattadrogaharaṃ bhavet
<tīkṣṇaloha:: synonyms>
tīkṣṇaṃ śastrāyasaṃ śastraṃ piṇḍaṃ piṇḍāyasaṃ śaṭham /
āyasaṃ niśitaṃ tīvraṃ lohakhaḍgaṃ ca muṇḍajam
ayaścitrāyasaṃ proktaṃ cīnajaṃ ca tripañcadhā /
<muṇḍaloha:: synonyms>
muṇḍaṃ muṇḍāyasaṃ lohaṃ kṛṣṇalauhaṃ śilodbhavam
<tīkṣṇa-, muṇḍaloha:: māraṇa>
kāntalohaprakāreṇa māraṇaṃ tīkṣṇamuṇḍayoḥ /
<tīkṣṇaloha:: medic. properties>
tīkṣṇalohaṃ kaṣāyāmlaṃ tiktakaṃ kaṭukaṃ laghu
śītalaṃ lekhanaṃ rūkṣaṃ kaphapittāsrapāṇḍujit /
pramehasarvaśūlaghnaṃ tīkṣṇaṃ muṇḍādhikaṃ guṇaiḥ
<muṇḍa:: medic. properties>
cakṣuṣyaṃ muṇḍalohaṃ tu kaṣāyaṃ svādu tiktakam /
lekhanaṃ vātahṛcchītaṃ kṛmipittakaphapraṇut
śvayathūdaraśūlārśaḥkuṣṭhapāṇḍupramehajit
Original text: Ānandakanda · Edition: S.V. Radhakrishna Sastri, Srirangam: Sri Vilasam Press, 1952. · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0