Ānandakanda · Chapter 2.2
Āk, 2, 2
śrībhairavaḥ /
svarṇādisarvalohānāmutpattyādikramaṃ bruve /
<gold:: synonyms>
svarṇaṃ suvarṇakanakojjvalakāñcanāni kalyāṇahāṭakahiraṇyamanoharāṇi /
gāṅgeyagairikamahārajatāgnivīryarukmāni hematapanīyakabhāsvarāṇi
jāmbūnadāṣṭāpadajātarūpapiñjānacāmīkarakarburāṇi /
kārtasvarāpiñjaravarṇabhūritejāṃsi dīptāmaladīpipītakāni
maṅgalyasaumeravaśātakumbhaśṛṅgāracandrārajajāmbavāni /
āgneyaniṣkāgniśikhāni ceti netrābdhinirdhāritahemanāma
<svarṇabhedāḥ>
prākṛtaṃ sahajaṃ vahnisambhūtaṃ khanisambhavam
rasendravedhasaṃjātaṃ svarṇaṃ pañcavidhaṃ smṛtam /
brahmāṇḍaṃ saṃvṛtaṃ yena rajoguṇabhuvā khalu
tatprākṛtamiti proktaṃ devānāmapi durlabham /
brahmā yenāvṛto jātaḥ suvarṇaṃ sahajaṃ hi tat
visṛṣṭamagninā śaivaṃ tejaḥ pītaṃ suduḥsaham /
abhūtsvarṇaṃ taduddiṣṭaṃ suvarṇaṃ vahnisaṃbhavam
etatsvarṇatrayaṃ divyaṃ varṇaiḥ ṣoḍaśabhiryutam /
dhāraṇādeva tatkuryāccharīramajarāmayam
girīṇāṃ khanisambhūtaṃ tatsvarṇaṃ khanijaṃ smṛtam /
taccaturdaśavarṇāḍhyaṃ bhakṣitaṃ sarvarogahṛt
rasendravedhasambhūtaṃ tadvedhajamudāhṛtam /
rasāyanaṃ mahāśreṣṭhaṃ pavitraṃ vedhajaṃ hi tat
raktābhaṃ pītavarṇaṃ ca dvividhaṃ kāñcanaṃ bhavet /
<grāhyāgrāhyasvarṇarūpa>
dāhe raktaṃ sitaṃ chede nikaṣe kuṅkumaprabham
guru snigdhaṃ mṛdu svacchaṃ nirdalaṃ raktapītakam /
hema ṣoḍaśavarṇāḍhyaṃ śasyate dehalohayoḥ
śvetāṅgaṃ kaṭhinaṃ rūkṣaṃ vivarṇaṃ samalaṃ dalam /
dāhe śvetāsitaṃ śvetaṃ nikaṣe laghu ca vrajet
na śuddhaṃ na mṛtaṃ svarṇaṃ rogavargaṃ karoti ca /
saukhyaṃ vīryaṃ balaṃ hanti tasmācchuddhirudīryate
<svarṇaśuddhi>
valmīkamṛttikā dhūmaṃ gairikaṃ ceṣṭakā paṭu /
ityete mṛttikāḥ pañca jambīrair vāranālakaiḥ
piṣṭvā limpetsvarṇapatraṃ bhasmacchannaṃ tu karpare /
yāvaddravaṃ puṭaṃ tāvatkuryāttena viśudhyati
mṛttikāṃ mātuluṅgāmlaiḥ pañcavāsarabhāvitām /
sabhasmalavaṇaṃ hema śodhayet puṭapākataḥ
bhāvayenmātuluṅgāmlaistridinaṃ pañcamṛttikām /
saindhavaṃ bhūmibhasmābhiḥ svarṇaṃ śudhyati pūrvavat
taile takre gavāṃ mūtre hyāranāle kulutthake /
kramānniṣecayet taptaṃ saptavāraṃ dravair dravaiḥ
svarṇādilohapatrāṇāṃ śuddhireṣā praśasyate /
drāvitau nāgavaṅgau ca tadvatsiñcedviśuddhaye
suvarṇaṃ ḍhālayet pūrvaṃ kāñcanārodbhave rase /
saptavāraṃ tataḥ karmayogyaṃ hema bhaved dhruvam
<svarṇabhasma (1)>
nāgacūrṇaṃ śilāyuktaṃ vajrīkṣīrasamanvitam /
lepanātpuṭayogācca hemapatrāṇi lepayet
mṛtaṃ nāgaṃ snuhīkṣīrair athavāmlena kenacit /
piṣṭvā lepyaṃ svarṇapatraṃ ruddhvā gajapuṭe pacet
ādāya peṣayedamle mṛtanāgaṃ cāṣṭamāṃśakam /
pacedgajapuṭe ruddhvā pūrvavannāgasaṃyutam
evaṃ punaḥ punaḥ pākādaṣṭadhā mriyate dhruvam /
<svarṇabhasma (2)>
śuddhasūtasamaṃ gandhaṃ mākṣikaṃ ca sahāmlakaiḥ
aṣṭabhiśca puṭairhema mriyate pūrvavatkriyā /
<svarṇabhasma (3)>
śuddhasūtasamaṃ svarṇaṃ khalve kuryācca golakam
ūrdhvādho gandhakaṃ dattvā sarvatulyaṃ nirudhya ca /
triṃśadvanotpalair dadyāt puṭānevaṃ caturdaśa
nirutthaṃ jāyate bhasma gandhaṃ deyaṃ punaḥ punaḥ /
<svarṇabhasma (4)>
svarṇamāvartya tolaikaṃ māṣaikaṃ śuddhanāgakam
kṣiptvādāya tu taccūrṇaṃ tattulye gandhamākṣike /
amlena mardayedyāmaṃ ruddhvā laghupuṭe pacet
gandhaṃ punaḥ punardeyaṃ mriyate daśabhiḥ puṭaiḥ /
<rasādibhiḥ svarṇamāraṇam>
hemapatrāṇi kurvīta vilimpedrasabhasmanā
amlapiṣṭena puṭayeddhema nirjīvatāṃ vrajet /
athavā tāpyapuṭitaṃ svarṇaṃ gacchati bhasmatām
yadvā mṛtena kariṇā śilāyogena bhasmayet /
athavā mṛtavajreṇa yoginyaṃśavilepitam
bhasmatāṃ yātyuparasai rasaiścaiva mahārasaiḥ /
amlapiṣṭair viliptaṃ ca puṭitaṃ yāti bhasmatām
<svarṇamāraṇa (5)>
svarṇasya dviguṇaṃ sūtaṃ yāmamamlena mardayet /
āroṭaṃ mākṣikaṃ kṣiptvā mūṣāyāṃ svarṇatulyakam
tatpṛṣṭhe marditaṃ hema tatpṛṣṭhe śuddhamākṣikam /
deyaṃ svarṇasamaṃ tacca pṛṣṭhe gandhaṃ ca tatsamam
sarvaṃ ca cūrṇitaṃ dadyād ruddhvā mūṣāṃ dhameddṛḍham /
svabhāvaśītalaṃ grāhyaṃ bhasma tadbhāgapañcakam
ṭaṅkaṇaṃ śvetakācaṃ ca bhāgaikaikaṃ prapeṣayet /
tritayaṃ madhunājyena melakaṃ golakīkṛtam
dhānyābhrasya ca bhāgaikamadhaścordhvaṃ ca dāpayet /
nirudhya taddhamedgāḍhaṃ mūṣāyāṃ ghaṭikādvayam
nirutthaṃ jāyate bhasma tattadyogeṣu yojayet /
<svarṇamāraṇa (6)>
hemnaḥ pādaṃ mṛtaṃ sūtaṃ piṣṭamamlena kenacit
patre liptvā puṭe pacyādaṣṭabhirmriyate dhruvam /
śuddhānāṃ sarvalohānāṃ māraṇe rītirīdṛśī
<svarṇamāraṇa (7)>
śuddhamākṣīkabhāgaikaṃ bhāgaṃ cāroṭamākṣikam /
dvibhāgaṃ sūtakaṃ kṣiptvā trayamamlena mardayet
bhāgaikaṃ hemapatraṃ ca liptvā cāmlena mardayet /
tadgolaṃ pātanāyantre haṭhād yāmatrayaṃ pacet
ityevaṃ mriyate svarṇaṃ nirutthaṃ nātra saṃśayaḥ /
<svarṇamāraṇa (8)>
yavaciñcārajovṛkṣabhallātaiṣṭaṅkaṇena ca
liptvā svarṇasya patrāṇi ruddhvā gajapuṭe pacet /
tair dravaiḥ piṣṭyā mriyate saptadhā puṭaiḥ
pīlukaṅkuṣṭhabukkāṇasauvarcalam apeṣitam /
liptvā svarṇasya patrāṇi mriyate saptabhiḥ puṭaiḥ
<svarṇasya guṇāḥ>
suvarṇaṃ bṛṃhaṇaṃ snigdhaṃ madhuraṃ rasapākayoḥ /
viṣadoṣaharaṃ śītaṃ sakaṣāyaṃ satiktakam
hṛdyaṃ kāntipradaṃ balyaṃ saṃrasanaṃ guru lekhanam /
buddhimedhāsmṛtikaraṃ vraṇaghnaṃ vāgviśuddhidam
kṣayonmādapraśamanaṃ cakṣuṣyaṃ ca rasāyanam /
tridoṣaśamanaṃ saumyamāyuṣyaṃ ruciraṃ śuci
prajñāvīryasvarakaram aiśvaryaṃ dhāraṇādbhavet
Original text: Ānandakanda · Edition: S.V. Radhakrishna Sastri, Srirangam: Sri Vilasam Press, 1952. · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0