Alaṃkārasarvasva 1-34 with Jayaratha's commentary Vimarśinī (with commentary) · Part 81100
tasyāpi bimbapratibimbabhāvatayā nirdeśa dṛṣṭāntaḥ
taṣṇāpīti na kevalamupamānopameyayoḥ /
tacchabdena sāmānyadharmaḥ pratyavamṛṣṭaḥ /
ayamapi sādharmyavaidharmyābhyāṃ dvividhaḥ /
ādyo yathā-
'abdhirlaṅghita eva vānarabhaṭaiḥ kiṃ tvasya gambhīratā- , māpātālanimagnapīvaratanurjānāti manthācalaḥ /
devīṃ vācamupāsate hi bahyavaḥ sāraṃ tu sārastvataṃ jānīte nitarāmasau gurukulakliṣṭo murāriḥ kaviḥ' //
atra yadyapi ñcānākhya eko dharmo nirdiṣṭastathāpi na tannibandhanamaupabhyaṃ vivakṣitam /
yannibandhanaṃ ca vivakṣitaṃ tatrābdhilaṅghanādāvastyeva divyavāgupāsanādinā pratibimbanam /
dvitīyo yathā-
'kṛtaṃ ca garvābhimukhaṃ manastvayā kimanyadevaṃ nihatāśca no 'rayaḥ /
tamāṃsi tiṣṭanti hi tāvadaṃśumānna yāvadāyātyudayādrimaulitām' //
atra nihatatvādeḥ sthānādinā vaidharmyeṇa pratibimbanam /
RuAssC_27:
tasyāpīti [sāmānyadharmasyāpītyarthaḥ] upamānopameyayoriti /
prakṛtāprakṛtayordharmiṇorityarthaḥ /
ataśca dharmāṇāṃ dharmiṇāṃ ca bimbapratibimbabhāvena nirdeśo 'yamalaṅkāraḥ /
yaduktamanyatrāpi-'dṛṣṭāntaḥ punareteṣāṃ sarveṣāṃ pratibimbanam' iti /
upamānopameyayoriti tu svārthaeva na vyākhyeyam,arthāntarasya prakṛtadārḍhyāyopādānātsādṛśyāvivakṣaṇāt /
ādya iti sādharmyeṇa /
yathā vā--
'sthāneṣu śiṣyanivahaiḥ pratipādyamānā vidyā guruṃ hi guṇavattaramātanoti /
ādāya śuktiṣu balāhakaviprakīrṇai ratnākaro bhavati vāribhiramburāśiḥ' //
atra sthānādīnāṃ śuktyādibhiḥ pratibimbanam /
yannibandhanaṃ ceti /
arthālaṅkāratvaṃ na punaraupamyam /
tasya ca samanantaroktayurktyāsaṃbhavāt /
START Sūtra 28:
saṃbhāvatāsaṃbhavatā vā vastusaṃbandhena gamyamānaṃ pratibimbakaraṇaṃ nidarśanā
pratibimbakaraṇaprastāvenāsyā lakṣaṇam /
tatra kkacitsaṃbhavanneva vastusaṃbandhaḥ svasāmarthyāddhimbapratibimbabhāvaṃ kalpayati /
kvacitpunaranvayabādhādasaṃbhāvatā vastusaṃbandhena pratibimbanamākṣipyate /
tatra saṃbhavadvastusaṃbandhā yathā-
'cūḍāmaṇipade dhatte yo devaṃ ravimāgatam /
satāṃ kāryātitheyīti bodhayan gṛhamedhinaḥ' //
atra bodhayanniti ṇicastatsamarthācaraṇe prayogātsaṃbhavati vastusaṃbandhaḥ /
asaṃbhavadvastusaṃbandhā yathā-
'abyātsa vo yamya nisargavakraḥ spṛśatyadhijyasmaracāpalīlām /
jaṭāpinaddhoragarājaratnamarīcilīḍhobhayakoṭirinduḥ' //
atra smaracāpasaṃbandhinyā līlāyā vastvantarabhūtenendunā sparśanamasaṃbhavallīlāsadṛśīṃ līlāmavagamayatītpadūraviprakarṣātpratibimbakalpanamuktam /
RuAssC_28:
saṃbhavatetyādi /
bimbapratibimbabhāvamiti upamānopameyatvamityarthaḥ /
dharmadharmiṇorabhedopakṣārāt /
evaṃ cātra nidarśatāyāṃ sādṛśyāvinābhāvaḥ /
tena -
'prabhāte pṛcchrantīranurahasavṛttaṃ sahacarīrnavoḍhā na vrīḍāmukulitamukhīyaṃ kathayati /
likhantīnāṃ pattrāṅkuramaniśamasyāstu kucayoścamatkāro gūḍhaṃ karajapadamāsāṃ prathayati' //
ityādau saṃbhavatyapi vastusaṃbandhe prathanasyaupamyābhāvānna nidarśanālaṅkāratvamṣa /
anenaiva vastusaṃbandhasya saṃbhavāsaṃbhavābhyāmasyā bhedadvayamapyuktam /
tadevodāharati-cūḍāmaṇītvādinā /
tatsamarthācaraṇe prayogāditi 'kārīṣo 'dhyāpayati' ityādivat /
abhyāgatasya ravergiriṇā śirasā dhāraṇaṃ tatsamarthācaraṇam /
ata evātra bodhayanniti ṇicastatsamarthā caraṇe prayogānmayeva bhavadvibharapyatithisaparyā kāryeti saṃbhavatsaṃbandhamūlamatrārthamaupamyam /
evaṃ ca parvatasya bodhanakriyākartṛtvāsaṃbhavādevādevābhimantṛvyāpāropārohābhāvānnātra pratīyamānotprekṣā /
nāpi smṛtyalaṅkāraḥ /
gṛhamedhināṃ parvatakartṛkasya sadviṣayātithyabodhakatvasyavākṣyārthatvāt /
tatra hi sadṛśadarśanādvastvantarasya smṛtirbhavati /
nacātra gṛhamedhināṃ ravidarśanādatithismṛtau kartṛtvam /
teṣāṃ sadātithyakartavyatāyā bodhyatvāt /
nāpyatra raviṇātitheratithinā vā raveḥ sāmyaṃvivakṣitam /
api tu mayeva gṛhamedhibhirapi satāmātithyaṅkāryamiti /
ata eva nātra vastvantarakaraṇātmāpi viśeṣālaṅkāraḥ /
tapānāvagame 'tithyāderasaṃbhāvyasyāvagamo jāta ityevamātmikāyāḥ pratipatterabhāvāt /
ataśca satyasati vā saṃbandhe nidṛśaṃneti vācyam /
tena yathoktameva bhedadvayaṃ syāt /
asaṃbhavaditi /
dharmyantarasaṃbandhino dharmasya dhamyantare 'nyadāyogāt /
adraviprakarṣāditi /
dharmamukhenasādṛśyasya kiñcitpratyāsaccatvāt /
yathā vā -
'aṅge pulaaṃ aharaṃ savepiaṃ jaṃpiaṃ sasikkāraṃ /
savvaṃ sisireṇa kaaṃ jaṃ kāavvaṃ piaameṇa' //
atra vallabhakāryasya pulakāderdharmasya vastvantarabhūtena śiśireṇa kāraṇamasaṃbhavattasya sāmyamavagamayatīti śiśirasya ballabhatulyatāpratīteraupamyam /
ataścātra dharmāṇāmasaṃbandhāt nidarśanetyuktvā pratimālaṅkāratvaṃ na vācyam /
pratibhāyāścānyodāharaṇeṣvalaṅkārāntarāviyogaḥ sphuṭa eveti na pṛthagalaṅkāratvaṃ vācyam /
evamanyeṣāmapi samagrāṇāmabhinavālaṅkārāṇāṃ cānyairanyālaṅkārayogo yojayituṃ śakya eveti granthavistarabhayādasmadarśane taddūkṣaṇoddhārasyaiva ca pratijñātatvādasmābhiḥ prātipadyena na dūṣitam /
na punaretāvataiva paramatamapratiṣiddhamanumatameveti dṛśā eṣāmapi pṛthagalaṅkāratvaṃ yuktaṃ mantavyam /
RuAss_28/1:
eṣāpi padārthavākyārthavṛttibhedād dvividhā padārthavṛttiḥ samanantaramudāhṛtā /
vākyārthavṛttiryathā-
'tvatpādanakharatnānāṃ yadalaktakamārjanam /
idaṃ śrīkhaṇḍalepena pāṇḍurīkaraṇaṃ vidhoḥ' //
kecittu dṛṣṭāntālaṅkāro 'yamityāhustadasat /
nirapekṣayorvākyārthayorhi bimbapratibimbabhāvo dṛṣṭāntaḥ /
yatra ca prakṛte vākyārthe vākyārthāntaramāropyate sāmānādhikaraṇyena tatra saṃbandhānupapattimūlā nidarśanaiva yuktā, na dṛṣṭāntaḥ /
evaṃ ca -
'śuddhāntadurlabhamidaṃ vapurāśramavāsino yadi janasya /
dūrīkṛtāḥ khalu guṇairudyānalatā banalatābhiḥ' //
ityatra dṛṣṭāntabuddhirna kāryā /
uktanyāyena nidarśanāprātpeḥ /
RuAssC_28/1:
eṣetyasaṃbhavadvastusaṃbandhanibandhanā /
na kevalaṃ nidarśanā yāvattadbhedo 'pyayaṃ dvividha ityapiśabdārthaḥ /
udāhṛteti 'avyātsa vaḥ' ityādinā /
keciditi śrīmammaṭādayaḥ / 18 a. sa. taditi dṛṣṭāntālaṅkāravacanam /
etadanyatrāpi yojayati-evamityādinā /
uktanyāyeneti,prakṛtavākyārthe vākyārthāntarasya sāmānādhikaraṇyenādhyāropyamāṇatvāt /
ataścānyairvākyārthayoḥ sāmānādhikaraṇyanidaśācchrautāropasadbhāvena vākyārtharūpakaṃ yaduktaṃ tattāvadāstām,yatputraḥ prativastūpamodāharaṇatvamuktaṃ tadayuktameva /
nirapekṣayorvākyārthayordharmasya śuddhasāmānyarūpatve prativastūpamā /
na cātraikamapi saṃbhavati /
vākyārthayoḥ sāpekṣatvācchuddhasāmānyarūpatvābhāvācca arthāpattyudāharaṇatvamapyatrāyuktam /
'jāgrataḥ kamalāllakṣmīṃ yajjagrāha tadadbhutam /
pādadvandvasya mattebhagatisteye tu kā stutiḥ' //
ityatra tu prativastūpamodāharaṇatvaṃ pāpātpāpīyaḥ /
atra hi vākyārthayoḥ parasparaṃ sādṛśyamātramapi nāstīti kā kathā prativastūpamāyāḥ /
evaṃvidhameva cānyatra sarvālaṅkārodāharaṇeṣvāsamañjasyaṃ saṃbhavadapi samanantaroktahetudvayāśca darśitam /
tathā ca -
'ājñādharaḥ pañcaśaraḥ purastātsudhā punaḥ karmakarī mukhasya /
sa cāpi saundaryaviśeṣabandī yatrendurindīvaralocanānām' //
ityatra viṣayaviṣayiṇordvayorapyupādānātsphuṭe 'pi rūpakatve 'tiśayoktyudāharaṇatvamuktaṃ tatra cātiśayoktitvameva nāstīti kiṃ kāryakāraṇabhāvapūrvakatvanidarśanenanetyalaṃ bahunā /
asaṃbhavadvastusaṃbandhanibandhanāyāśca yadyapi vastusaṃbandhasyāviśeṣeṇa saṃbhava uktastathāpi samanantaroktodāharaṇeṣu yathopamānasaṃbandhī dharma upameyagatatvenaiva saṃbhavati tathaivopameyasaṃbandhī dharmaḥ kvacidupamāne 'pītyāha-iyamityādi /
RuAss_28/2:
iyaṃ copemeya upamānavṛttasyāsaṃbhavātpratipāditā pūrvaiḥ vastutastūpameyavṛttasyopamāne 'saṃbhavādapi bhavati /
ubhayatrāpi saṃbandhavighaṭanasya vidyamānatvāt /
tadyathā - 'viyoge gauḍanārīṇāṃ yo gaṇḍatalapāṇḍimā /
alakṣyata sa kharjūrīmañjarīgarbhareṇuṣu' //
atra gaṇḍatalaṃ prakṛtam /
taddharmasya pāṇḍimnaḥ kharjūrīreṇuṣvasaṃbhavādaupamyapratītiḥ /
eṣa ca prakāraḥ śṛṅkhalānyāyenāpi bhavati /
yathā-
'muṇḍasire boraphalaṃ borovari boraaṃ thiraṃ dharasi /
viggucchāai appā ṇāliacheā chalijjanti' /
RuAssC_28/2:
ubhayatretyupameye upamāne vā /
vasantavarṇanasya prakrāntatvād dvayoḥ prakṛtatve 'pi gaṇḍatalasyopameyatvam /
tadbhatatvenaiva pāṇḍimnaḥ sisādhayiṣitatvāt /
sidhdasādhyadharmatvameva kṣopamānopameyatvamṣa /
yathā vā -
'tvadvaktralāvaṇyamidaṃ mṛgākṣi saṃlakṣyate patyurapi kṣapāyāḥ /
kathaṃ tvanenāhṛtametadadya kalāvatāṃ vā kimasādhyamasti' //
atra cāṭuṣu nāyikāyāḥ prastutatvādvaktramupameyam /
taddharmasya ca lāvaṇyasyopamāne śaśinyasaṃbhavaḥ /
eṣa iti asaṃbhavadvastusaṃbandhanibandhano vā vācyaḥ /
RuAss_28/3:
iyamapi kvacinmālayāpi bhavantī dṛśyate /
yathā-
'araṇyaruditaṃ kṛtaṃ śavaśarīramudvartitaṃ sthale 'bjamavaropitaṃ suciramūṣare varṣitam /
śvapucchamavanāmitaṃ badhirakarṇajāpaḥ kṛtaḥ dhṛto 'ndhamukhadarpaṇo yadabudho janaḥ sevitaḥ' //
kvacitpunarniṣedhasāmarrthyādākṣitpāyāḥ prātpeḥ saṃbandhānupapattyāpi bhavati /
yathā-
'utkope tvayi kiñcideva calati drāggūrjarakṣmābhṛtā muktā bhūrna paraṃ bhayānmarujuṣāṃ yāvattadeṇīdṛśām /
padbhyāṃ haṃsagatirmukhena śaśinaḥ kāntiḥ kucābhyāmapi kṣāmābhyāṃ sahasaiva vanyakariṇāṃ gaṇḍasthalīvibhramaḥ' //
atra muktena niṣedhapadaṃ tadanyathānupapattyā pādayorhasagatiprātpirākṣipyate /
sā ca tayoranupapannā sādṛśyaṃ gamayatīti asaṃbhavadvastusaṃbanvanibandhanā nidarśanā /
RuAssC_28/3:
ākṣitpāyā iti /
prātpipūrvakatvānniṣedhasya /
seti prātpiḥ sādṛśyamiti pādayorhasagatitulyāyā gateḥ pratīteḥ /
iyaṃ ca sāmānyasyānugāmitayā /
yathā- avyātma va ityādi /
atra nisargavakratākṣyadharmasyānugāmitvam /
śuddhasāmānyarūpatvena yathā -
'hāreṇāmalakasthūlamuktenāmuktakuntalaḥ /
phaṇīndrabaddhajūṭasya śriyamāpa sa dhūrjaṭeḥ' //
atrāmuktabaddhayoḥ śuddhasāmānyarūpatvam /
bimbapratibimbabhāvena yathā -
'uha sarasadantaḍalakapolapaḍimāgao maacchrīi /
ante siṃdūriasaṃkhavattakarāṇaṃ vahai cando' //
('paśya sarasadantamaṇḍalakapolapratimāgato mṛgākṣyāḥ /
ante sindūritaśaṅkhāvarttakaraṇīṃ [kriyāṇ]vahati candraḥ') //
atra dantamaṇḍalasindūritatvayorbimbapratibimbabhāvaḥ /
START Sūtra 29:
bhedaprādhānye upamānādupameyasyādhikye viparyaye vā vyatirekaḥ
adhunā bhedaprādhānyenālaṅkārakathanam /
bhedo vailakṣaṇyam /
sa ca dvidhā bhavati, upamānādupameyasyādhikaguṇatve viparyaye vā bhāvāt /
viparyayo nyūnaguṇatvam /
RuAssC_29:
bhedaprādhānya ityādi /
adhuneti prātpāvasaram /
bhedasya cātra prādhānyādabhedasya vastutaḥ sadbhāvaḥ /
sādṛśya eva paryavasānāt /
ata eva sādṛśyavyatirekeṇa saṃbhavannapi bhedo nāsya viṣayaḥ /
yathā -
'divyottarīyabhṛti kaustubharannabhāji deve pare dadhatu lubdhadhiyo 'nubandham /
rūpaṃ digambaramakhaṇṭanṛmuṇḍacūḍaṃ bhāvatkameva tu bateśa mama spṛhāyai' //
atra vaiṣṇavebhyaḥ svātmani viṣṇorvā parameśvare bhedamātraṃ vivakṣitaṃ na tu kenāpi kasyacidaupamyam /
sa iti bhedaḥ /
tasyādhikyaviparyayābhyāṃ vaividhyādvayatireko 'pi dvividhaḥ /
tadāśrayatvādasya /
RuAss_29/1:
krameṇodāharaṇam - 'diddakṣavaḥ pakṣyalatāvilāsamakṣṇāṃ sahasrasya manoharaṃ te /
vāpīṣu nīlotpalinī-vikāsarabhyāsu nandanti na ṣaṭpadaudhāḥ' //
'kṣīṇaḥ kṣoṇo 'pi śaśī bhūyo bhūyo vivardhate satyam /
virama prasīda sundari yauvanamanivarti yātaṃ tu' //
atra vikasvaranīlotpalinyapekṣayā akṣisahasrasya pakṣmalatayā adhikaguṇatvam /
candrāpekṣayā ca yauvanasya nyūnaguṇatvam /
śaśivailakṣaṇyena tasyāpunarāgamāt /
RuAssC_29/1:
candrāpekṣayeti /
śaśiyauvanayorhi samāne 'pi gatvaratve śaśinaḥ punarāgamanamapi saṃbhavati na tu yauvanasyeti tato 'sya nyūnaguṇavattvam /
nanvatra viparyayameveti sūtritaṃ bhedāntaramayuktam /
upamānādupameyasya nyūnaguṇatve vāstavatvāt,tattve cālaṅkāratvānupapatteḥ /
yauvanasya cātrāsthiratve pratipādye pratipādye candrāpekṣayādhikaguṇatvameva vivakṣitam /
yadetañcandravadyātaṃ sanna punapāyātīti /
asadetat /
yato 'tra candravad gataṃ sad yauvanaṃ yadi punarapyāgacchret tat priyaṃ prati ciramīrṣyānubandho yujyeta /
kālāntare 'pi hyasya tadavalokanādunā saphalīkāraḥ syāt /
idaṃ punarhatayauvanaṃ yātaṃ satprunarnāgacchratītīrṣyādyantarāyaparihāreṇa nirantaratayaiva priyeṇa saha saphalayitavyamiti dhigīrṣyām,tyaja priyaṃ prati manyum,kuru prasādamityāsmin priyavayasyopadeśe priyaṃ prati kopopaśamāya candrāpekṣayā yauvanasyāpunarāgamanaṃ nyūnaguṇatvenaiva vivakṣitamiti vākyārthavida eva pramāṇam /
na caitad vāstavamupameyasya nyūnaguṇatvam /
tasyaiva sātiśayatvenapratipādyatvāt /
prakṛtārthoparañjakatve hi sarvathā kaveḥ saṃrambhaḥ /
taccādhikaguṇamukhena bhavatu,itarathā vā ko viśeṣaḥ /
tasmādyuktameva viparyaye veti sūtritam /
pratyuta pratitpatvāt /
vataḥ 'svareṇa tasyā abhṛtastruteva' ityādāvanyaṣṭālāpasya pratikūlatvokteḥ karṇakaṭukatvādinā nyūnatvāvagaterupameyabhūtāyā bhagavatyāḥ saṃbandhinaḥ svarasyāmṛtastratevetyabhidhānādānandātiśayadātiśayadāyitvādeścādhikyamevāvagamyata ityalaṃ bahunā /
asyāpi sādṛśyāśrayatvātsāmānyasya trayī gatiḥ /
tatrānugāmitā yathā - nāgendrahastāstvaci karkaśatvādekāntaśaityātkadalīviśeṣāḥ /
labdhvāpi loke pariṇāhi rūpaṃ jātāstadvarvorupamānabāhyāḥ //
atra pariṇāhirūpatvasyātugāmitvam /
vastuprativastubhāve punargranthakṛtaivodāhṛtam - didṛkṣava ityādi /
atra manoharatvaramyatvayoḥ śuddhasāmānyarūpatvam /
pakṣyalatāvilāsavikasvarayośca bimbapratibimbabhāvaḥ /
START Sūtra 30:
upamānopameyayorekasya prādhānyanirdeśe 'parasya sahārthasaṃbandhe sahoktiḥ
bhedaprādhānya ityeva /
guṇaprādhānabhāvanimittakamatra bhedaprādhānyam /
sahārthaprayuktaśca guṇaprādhānabhāvaḥ /
upamānopameyatvaṃ cātra vaivakṣikam, dvayorapi prākaraṇikatvādaprākaraṇikaraṇikatvādvā /
sahārthasāmarthyāddhi tayoḥ tulyakakṣatvam /
tatra tṛtīyāntasya niyamena guṇatvādupamānatvam /
arthācca pariśiṣṭasya pradhānatvādupameyatvam /
śabdaścātra guṇaprādhānabhāvaḥ /
vastutastu viparyayo 'pi syāt /
tatra niyamenātiśayoktimūlatvamasyāḥ /
sā ca kāryakāraṇapratiniyamaviparyayarūpā abhedādhyavasāyarūpā ca /
abhedādhyavasāyaśca śleṣabhittiko 'nyathā vā /
sāhityaṃ cātra katrādinānābhedaṃ jñeyam /
tatra ca -
'kāryakāraṇapratiniyamaviparyayarūpā yathā -
'bhavadaparādhaiḥ sārdhaṃ saṃtāpo vardhatetarāmasyāḥ' /
atrāparādhānāṃ saṃtāpaṃ prati hetutve 'pi tulyakālatvenopanibandhaḥ /
śleṣabhittikābhedādhyavasāyarūpā yathā -
'astaṃ bhāsvānprayātaḥ saha ripubhirayaṃ saṃhniyantāṃ balāni' /
atrāstaṃ gamanaṃ śliṣṭam /
astamityasyobhayārthatvāt //
RuAssC_30:
upamānetyādi /
kiṃhetukaṃ cātra bhedaprādhānyamityāśaṅkyāha-guṇetyādi /
guṇaprādhānabhāvo 'pi kiṃhetuka ityāha-sahārthetyādi /
ekasya pradhānyabhūtavibhaktinirdeśādanyasya ca vidhivibhaktinirdeśāt /
vaivakṣikamiti na punarvāstavam /
upamānopameyatvaṃ hi dvayostulyakakṣatvebhavati taccātra kiṃnimittakamitthāśaṅkyāha-sahārthetyādi /
pariśiṣṭasyeti prathamāntasya /
śābda iti na punarārthaḥ , vastuto viparyayasyāpi saṃbhavāt /
evaṃ guṇapradhānabhāvanimittakaṃ bhedaprādhānyamapi śābdamevātra jñeyam /
vastuto hi sādṛśyaiva payavasānādbhedābhedayostulyatvenaiva pratītiḥ /
tasmācchrābdameva bhedaprādhānyamāśrityehāsyā vacanam /
viparyaya iti /
pradhānavibhaktyā nirdiṣṭasyāprādhānyaṃ guṇavibhaktyā ca nirdiṣṭasya prādhānyam /
niyameneti /
anenātiśayoktyānuprāṇanamantareṇālaṅkāratvamevāsyā na bhavatīti dhvanitam /
setyatiśayoktiḥ /
kāryakāraṇayoḥ pratiniyamasya kramasya viparyayastulyakālatvādinokteḥ /
anyatheti aśleṣarūpaḥ /
tadevamasyā atiśayoktibhedacatuṣṭayamanuprāṇakam /
katrādīti ādiśabdāt karmādayaḥ /
tatreti nirdhāraṇe /
[kāryakāraṇapratiniyamaviparyayarūpeti] /
asyāmanuprāṇakatvena sthiteti śeṣaḥ /
atrāparādhānāṃ śābdo guṇabhāvaḥ /
vastutastu prādhānyaṃ teṣāmeva,pratipādyatvāt /
evamanyatra jñeyam /
'kṣayameti sā varākī snehaṃna samaṃ tvadīyena' ityasyārdham /
'kurvantvātpā hatānāṃ raṇaśirasi janā vahṇisād dehabhārānaśrūnmiśraṃ kathañcidvadatu jalamamī bāndhavā bāndhavā bāndhavebhyaḥ /
mārgantāṃ jñātidehān hatanaragahane khaṇḍitāngṛdhrakaṅkaiḥ' ityasyādyaṃ pādatrayam /
RuAss_30/1:
tadanyathārūpā yathā -
'kumudavanaiḥ saha saṃprati vighaṭante cakravākamithunāni' /
atra vighaṭanaṃ saṃbandhibhedādbhinnaṃ na tu śliṣṭam /
etadviśeṣaparihāreṇa sahoktimātraṃ nālaṅkāraḥ /
yathā-
'anena sārdhaṃ viharāmburāśestīreṣu tālīvanamarmareṣu' ityādau /
etānyeva kartṛsāhitye udāharaṇāni /
karmasāhitye yathā - 'dyujano mutyunā sārdhaṃ yasyājau tārakāmaye /
cakre cakrābhidhānena preṣyeṇātpamanorathaḥ' //
atra karotikriyāpekṣayā dyujanasya mṛtyośca karmatvam /
eṣā ca māsayāpi bhavantī dṛśyate /
yathā-
'utkṣitpaṃ saha kauśikasya pulakaiḥ sārdhaṃ mukhairnāmitaṃ bhūpānāṃ janakasya saṃśayadhiyā sākaṃ samāsphālitam /
vaidehyā manasā samaṃ ca sahasākṛṣṭaṃ tato bhārgava- prauḍhāhaṅkṛtikandalena ca samaṃ tad bhagnamaiśaṃ dhanuḥ' //
RuAssC_30/1:
saha kamalairlalanānāṃ mānaḥ saṃkocamāyāti ityasyārdham /
etadviśeṣaparihāreṇeti atiśayoktyanuprāṇanamantareṇa /
'dvīpāntarānītavaṅgapuṣpairapākṛtasvedalavā marudbhiḥ' iti dvitīyamardham /
etānīti samanantaroktāni /
yamāpekṣayā dyujanasyānantaramātpamanorathatvamiti ādipaścādbhāvena kramikayostulyakālatvenoktiḥ /
yathā vā -
'bhāgyaiḥ samaṃ samutpannaṃ prajābhiḥ saha lālitam /
vardhitaṃ sukṛtaiḥ sārdhamarṇorājamasūta sā' //
atra samutpattyanantaraṃ tadbhāgyānāmutpattiriti kramikayoḥ samakālatvam /
asyāśca śuddhasāmānyarūpatvaṃ yathā -
'malaāṇileṇa saha sorahavāsieṇa daiāṇaṃ /
vaḍḍhanti bahalasomālaparimalā sāsaṇiuraṃbā' //
('malayānilena saha saurabhavāsitena dayitānām /
vardhante bailasukuṃmāraparimalā śvāsanikurambāḥ') //
atra saurabhaparimalayoḥ śuddhasāmānyarūpatvam /
bimbapratibimbabhāvo yathā -
'dinaaraaraṇiuraṃbā kaṇaāalakaḍaareṇivipphuriā /
viaśanti parimalabharobbhaḍehiṃ kamalakirahiṃ samaṃ' //
('dinakara-kara-nikurambā kanakācala-kaṭaka-reṇu-visphuritāḥ /
vikasanti parimalabharodbhaṭaiḥ kamalākaraiḥ sārdham') //
atra kanakācalakaṭakareṇuvicchuritatvasya parimalabharodbhaṭatvaṃ bimbapratibimbatvena nirdiṣṭam /
START Sūtra 31:
sahotkipratibhaṭabhūtāṃ vinoktiṃ lakṣayati - /
vinā kiñcidanyasya sadasattvābhāvo vinoktiḥ
sattvasya śobhanatvasyābhāvo 'śobhanatvam /
evamasattvasyāśobhanatvasyābhāvaḥ śobhanatvam /
tedve sattvāsattve yatra kasyacidasaṃnidhānānnibadhyete sā dvidhā vinoktiḥ /
atra ca śobhanatvāśobhanatvasattāsattāyāmeva vaktavyāyāmasattāmukhenābhidhānamanyanivṛttiprayuktā tannivṛttiriti khyāpanārtham /
evaṃ cānyānivṛttau vidhireva prakāśito bhavati /
ādyā yathā -
'vinayena vinā kā śrīḥ kā niśā śaśinā vinā /
rahitā satkavitvena kīdṛśī vāgvidagdhatā' //
RuAssC_31:
pratibhaṭabhūtāmiti pratipakṣabhūtām /
ata evaitadanantarametallakṣaṇam /
tadevāha-vinākiñcidtyādi /
etadeva vyācaṣṭe-sattvasyetyādinā /
kasyaciditi yatra yādṛśo vivakṣitastasyeti /
nanu cātra sattvāsattvayorvidhimukhenaiva vācyatve kimiti pratītivaiṣamyadāyinā niṣedhamukhena nirdeśaḥ kṛta ityāśadvayāha-atra cetyādi /
tacchabdena sattvāsattvayoḥ pratyavamarśaḥ /
anyanivṛttiprayuktena tannivṛttilyāpanenāpi kiṃ bhavatītyāśaṅkyāha-evaṃ cetyādinā /
anyasya kasyacidanivṛttau sattamasattvameva vā bhavatītyarthaḥ /
ādyeti asattvanibandhanoktiḥ /
kā śrīrna kācicchrīriti śriyo viraho 'sadbhāvaḥ /
vinayāsadbhāve 'piśriyo 'sadbhāvo 'stītyetadabhidhānaṃ śriyo 'sattve paryavasyatīti vinayanivṛttiprayuktaṃ śriyo 'sattvamuktam /
evaṃ vinayasyānivṛttau śriyaḥ sattva eva vidhiḥ prakāśito bhavatīti vinaya evaṃ bharabandhaḥ kāryaḥ /
evamanyatrāpi jñeyam /
anye cātra vāstavatvaṃmanyamānāḥ-
'tasyāḥ śaityaṃ vinā jyotsnā puṣparddhiḥ saurabhaṃ vinā /
vinoṣṇatvaṃ ca hutabhuktvāṃ vinā pratibhāsate' //
ityatra vinoktyalaṅkāratvamāhuḥ /
atra hi jyotstrādīnāṃ śaityādinā nityamavibhāve 'pi vinābhāva upanibaddhaḥ /
yadāhālaṅkārabhāṣyakāraḥ-"nityasaṃbaddhānāmasaṃbandhavacana vinoktiḥ" iti vinoktirūpasaṃkhyāsyate' iti /
granthakṛtā punariyaṃ cirantanalakṣitattvāllakṣitā /
RuAss_31/1:
atra vināśabdamantareṇāpi vinārthavivakṣā yathākathañcinnimittībhavati yathā sahoktau sahārthavivakṣā /
evaṃ ca -
'nirarthakaṃ janma gataṃ nalinyā yathā na dṛṣṭaṃ tuhināṃśubimbam /
utpattirindorapi niṣphalaiva na yena dṛṣṭā nalinī prabuddhā' //
ityādau vinoktireva /
tuhināṃśudarśanaṃ nalinījanmano 'śobhanatvapratīteḥ /
iyaṃ ca parasparavinoktibhaṅgyā camatkārātiśayakṛt /
yathodāhṛte viṣaye /
RuAssC_31/1:
yathākathañciditi /
yadyapi yathā sahaśabdaṃ vināpi sahārye tṛtīyāsti tathā vināśabdaṃvināpi dvitīyādīnāṃ vinārthe sadbhāvo 'sti, tathāpi vākyārthaparyālocanasāmarthyāttadarthaḥ paryavasyatītyasya bhāvaḥ /
sahaśabdaṃ vināpi sahārthavivakṣā yathā -
'vivṛṇvatā saurabharoradoṣaṃ bandivrataṃ varṇaguṇaiḥ spṛśantyā /
vikasvare kasya na karṇikāre ghrāṇena dṛṣṭervavṛdhe vivādaḥ' //
atra ghrāṇena saheti tatprayogaṃ vinā tatpratītāveva viśrānte /
evaṃ ceti /
yasmād vināśabdaṃ vināpi tadarthavivakṣā bhavatītyarthaḥ /
yathodāhṛta iti nirarthakamityādau /
yathā vā -
'haṃsaṇa sarehiṃ viṇā sarāṇa sohāviṇā ṇa haṃsehiṃ /
aṇṇoṇṇaṃ cia ee appāṇaṃ ṇavaraṃ garuenti' //
('haṃsānāṃ sarobhirvanā sarasāṃ śobhā vinā ca haṃsaiḥ /
anyonyaṃ caivete ātmānaṃ kevalaṃ garayanti') //
RuAss_31/2:
dvitīyā yathā -
'mṛgalocanayā vinā vicitravyavahārapratibhāprabhāpragalbhaḥ /
amṛtadyutisundarāśayo 'yaṃ suhṛdā tena narendrasūnuḥ' //
atrāśobhanatvābhāvaḥ śobhanapadārthaprakṣepabhaṅgyoktaḥ /
śaiṣā dvidhā vinoktiḥ /
RuAssC_31/2:
dvitāyeti śobhanatvanibandhanoktiḥ /
START Sūtra 32:
adhunā viśeṣaṇavicchittyāśrayeṇālaṅkāradvayamucyate /
tatrādau viśeṣaṇasāmyāvaṣṭambhena samāsoktimāha- /
viśeṣaṇānāṃ sāmyādaprastutasya gamyatve samāsoktiḥ
iha prastutāprastutānāṃ kvacid vācyatvaṃ kvacid gamyatvamiti dvaividhyam /
vācyatvaṃ ca śleṣanirdeśabhaṅgyā pṛthagupādānena vetyapi dvaividhyam /
etad dvibhedamapi śleṣālaṅkārasya viṣayaḥ /
gumyatvaṃ tu prastutaniṣṭhamaprastutapraśaṃsāviṣayaḥ aprastutaniṇṭhaṃ tu samāsoktiviṣayaḥ /
tatra ca nimittaṃ viśeṣaṇasāmyam /
viśeṣyasyāpi sāmye śleṣaprātpeḥ /
viśeṣaṇasāmyāddhi pratīyamānaprastutaṃ prastutāvacchedakatvena pratīyate /
avacchedakatvaṃ ca vyavahārasamāropaḥ /
rūpasamārope tvavacchāditatvena prakṛtasya tadrūpitvād rūpakameva /
RuAssC_32:
tatretyalāṃradvayamadhyāt /
ādāviti pradhānatayā /
asyā hi viśeṣaṇamātrāvaṣṭabhbhātparikarādviśeṣaṇasāmyāvaṣṭambhatvena viśiṣṭatvam /
viśeṣaṇetyādi /
attyāścālaṅkārāntarebhyo vibhāgaṃ darśayitumupakramate-ihetyādinā /
vācyatvaṃ cātra dvayoḥ prastutayoraprastutayoḥ prastutāprastutayośca bhavati /
gamyatvaṃ punaḥ kvacitprastutasya kvaciccāprastutasya /
prastutāprastutayostu na bhavati /
tādrūpyeṇa vastusadbhāvābhāvāt /
śleṣanirdiśabhaṅgyeti /
prastutayoraprastutayośca /
pṛthagupādāneneti /
prastutayoraprastutayoḥ prastutāprastutayoścaitaditi vācyam /
atra cāprastutasya kiṃhetukaṃ gamyatvamityaṅkyāha-tatra cetyādi /
tatreti aprastutasya gamyatve /
viśeṣaṇānāṃ cātra bahutvameva vivakṣitamiti na vācyam /
'śvasanaviṣamā rārtrirjyotstnā taraṅgitavibhramā śaśimaṇibhuvo vāṣpāyantenimīlati padminī /
upacitatamonohā bhūmirvyanakti vivarṇatāṃ taditi gahane darśaṃ darśaṃ kathaṃ sakhi jīvyate' //
ityatra viśeṣaṇabahutvābhāve 'pi samāsokteḥ sadbhāvāt /
ataśca viśeṣaṇānāṃ sāmyādīti na sūtraṇīyama /
abahutve tasyāvyāpteḥ /
viśeṣaṇasāmyamapi kasmādatra hetutvaṃ bhajata ityāśaṅkyāha-viśeṣeṇetyādi /
aprastutamiti na punaraprastutadharmā eva /
nahyanyadharmisaṃbandhino dharmāḥsvadharmiṇamantareṇānyatrāvatiṣṭante /
nahyanāyake nāyakadharmāṇāmanvayo yujyate /
anyadharmāṇāmanvayatrānvayāsaṃbhavāt /
ata evānyaropyamāṇo 'nyavahāro 'nyatra na saṃbhavatīti tadavinābhāvātsvavyavahāriṇamākṣipatītyākṣipyamāṇenāprastutena dharmiṇaiva prastuto dharmyavacchridyatena punarācchrādyate /
tathātve hyaprastutena prastutasya rūparūpitatvādrūpasamāropaḥ syānna vyavahārasamāropaḥ /
ata evāha-prastutasya rūparūpitatvādrūpasamāropaḥ syānna vyavahārasamāropaḥ /
ata evāha-prastutāvacchedakatveneti /
ata evāprastutasya gamyatve iti sūtritam /
evaṃ samāsoktau vyavahārasamāropādaprastutena prastutasya vaiśiṣṭamlakṣaṇamavacchredakatvaṃ vidhayate /
rūpake tu rūpasamāropādrūpitatvākhyamācchrādakatvamityanirbhedaḥ /
tena 'viśeṣaṇānāṃ sāmyādaprastutadharmāvacchreda' ityapāsyāsmallakṣaṇānuguṇyenaiva viśeṣaṇasāmyādaprastutāvacchedaḥ samāsoktirityeva sūtraṇīyam /
atiśayoktyāśaṅkā punaratra niṣpramāṇikaiva /
viṣayasyopādānādviṣayiṇaścānupādānāt /
RuAss_32/1:
tacca viśeṣaṇasāmyaṃ śliṣṭatayā sādhāraṇyenaupamyagarbhatvena ca bhavat tridhā bhavati tatra śliṣṭatayā yathā - 'upoḍharāgeṇa vilolatārakaṃ tathā gṛhītaṃ śaśinā niśāmukham ṣa yathā samastaṃ timirāṃśukaṃ tayā puro 'pi rāgādgalitaṃ na lakṣitam' //
atra niśāśaśinoḥ śliṣṭaviśeṣaṇamahimnā nāyakavyavahārapratipattiḥ /
aparityaktasvarūpayorniśāśaśinornāyakatākhyadharmaviśiṣṭayoḥ pratīteḥ /
sādhāraṇyena yathā - 'tanvī manoramā bālā lolākṣī puṣpahāsinī /
vikāsameti subhaga bhavaddarśanamātrataḥ' //
atra tanvītyādiviśeṣaṇasāmyāllolākṣyā latāvyavahārapratītiḥ /
tatra ca lataikagāmivikāsākhyadharmasasāropaḥ kāraṇam /
anyathā viśeṣaṇasāmyamātreṇa niyatalatāvyavahārasyāpratīteḥ /
vikāsaśca prakṛte upacarito jñeyaḥ /
evaṃ ca kāryasamārope 'pi jñeyā /
iyaṃ ca samāsoktiḥ pūrvāpekṣayāspaṣṭā /
RuAssC_32/1:
taditi aprastutasya gamyatve nimittam /
tatreti nirdhāraṇe /
nāyaketi sarūpayorekaśeṣaḥ /
aparityaktasvarūpayoriti /
rūparūpitatve hi parityaktaṃ svasvarūpaṃ syāt /
tatreti /
latāvyavahārapratītau /
nanu yadi lataikagamyeva vikāsākhyo dharmastatkathaṃ prakṛte saṃgacchata ityāśaṅkyāha-vikāsa ityādi /
etadevānyatrāpi yojayati-evamityādinā /
tadevaṃ sādhāraṇyena samāsokterviśeṣaṇasāmye satyapyaprakṛtasaṃbandhi dharmakāryaṃsamāropamantareṇa tadvayavahārapratītirna bhavatīti siddham /
RuAss_32/2:
aupamyagarbhatvena yathā-
'dantaprabhāpuṣpacitā pāṇipallavaśobhinī /
keśapāśālivṛndena suveṣā hariṇekṣaṇā' //
atra dantaprabhā puṣpāṇīveti suveṣatvavaśādupamāgarbhatvena kṛte samāse paścāddantaprabhāsadṛśaiḥ puṣpaiściteti samāsāntarāśrayaṇena samānaviśeṣaṇamāhātmyāllatāvyavahārapratītiḥ /
atraiva 'parītā hariṇekṣaṇā' iti pāṭhe upamārūpasādhakabāghakābhāvāt saṃkarasamāśrayeṇa kṛte yojane paścāt pūrvavat samāsāntaramahimnā latāpratītijñaṃyā /
rūpakagarbhatvena tu samāsāntarāśrayaṇāt samānaviṣeṣaṇatvaṃ bhavadapi na samāsokteḥ prayojakam /
ekadeśavivartirūpakamukhenaivārthāntarapratītestasyā vaiyarthyāt /
na ca pūrvadarśitopamāsaṃkaraviṣaye eṣa nyāyaḥ /
upamāsaṃkarayorekadeśavivartinorabhāvāt /
taccaikadeśavivartirūpakamaśleṣeṇa śleṣeṇa ca bhavatīti dvividham /
aśliṣṭaṃ yathā-
'nirīkṣya vidyunnayanaiḥ payodo mukhaṃ niśāyāmabhisārikāyāḥ /
dhārānipātaiḥ saha kiṃ nu vāntaścandro 'yamitpārtataraṃ rarāsa' //
atra nirīkṣaṇānuguṇyādvidyunnayanairiti rūpake payodasya draṣṭṛpuruṣanirūpaṇamārtataraṃ rarāsetyatra pratīyamānotprekṣāyā nimittatvaṃ bhajate /
śliṣṭaṃ yathā-
'madanagaṇanāsthāne lekhyaprapañcamudañcayan vicakila-bṛhatpattranyastadvirephamaṣīlavaiḥ /
kuṭilalipibhiḥ kaṃ kāyasthaṃ na nāma visūtrayan vyadhita virahiprāṇeṣvāyavyayāvadhikaṃ madhuḥ' [śrī. ca. 670] //
atra hi pattralipikāyasthaśabdeṣu śleṣagarbhe rūpakaṃ dvirephamaṣīlavairityetadrūpakanimittam /
asya ca pracuraḥ prayogaviṣaya iti na samāsoktibuddhiḥ kāryā /
RuAssC_32/2:
suveṣatvaṃ prakṛtārthaṃ evānuguṇamityupamāyāḥ sādhakam ataśca tatsamāsāśrayaḥ /
samāsāntarāśrayaṇeneti /
yadyapyatropamāsamāsa eva sthitastathāpyupamānopameyayorvyatyayādeva samāsāntaratvamuktam /
pūrvāpekṣavāsyānyayātvāt /
atraiveti dantaprabhetyādau /
upamārūpakasādhakabādhakābhāvāditi /
parrītatvasya hi prakṛtāprakṛtayostathā nānuguṇyamiti sādhakatvābhāvaḥ /
tathā ca na viguṇatvamiti bādhakatvābhāvaḥ /
ataścaikapakṣāśrayābhāvādupamārūpakayoḥ saṃdehasaṃkaraḥ /
tasya samāśraya ubhayasamāsagrahaṇam /
taccaikasminneva vākye na saṃbhavatīti kāmakṣāreṇa tayorgrahaṇam /
saṃkarasamāśrayeṇāpyupamāsamāsayoccane kṛte yadvadayamevālaṅkārastadvadrūpakasamāsayojajane 'pi kimathameva kimutālaṅkārāntaramityāśaṅkyāha-rūpaketyādi /
evacca sākṣādapi rūpakagarbhe samāse yojyam, samānanyāyatvāt /
yadyevaṃ tarjhupamāsamāśraye 'pyekadeśavivartyupamāmukhenaivārthāntarapratīteḥ kiṃ naitadbhavatītyāśaṅkyāha-na cetyādi /
eṣa iti rūpakoktaḥ /
abhāvāditi udbhaṭamatena /
yadāhuḥ -
'na ca rudraṭasyevodbhaṭasyaikadeśavivartirūpakavadupamāsaṃkarāvekadeśinau staḥ' ataścaitattanmatābhiprāyeṇoktam /
granthakṛnmate hi vakṣyamāṇanītyā tayoḥ saṃbhavaḥ /
nanu yadi tayorgranthakṛnmate saṃbhavastadaupamyagarbhaviśeṣaṇotthāpitaḥ samāsoktiprakārastarhi na saṃbhavati /
tasyaikadeśavivartirūpakavadekadeśavivartibhyāmupamāsaṃkarābhyāmevārthāntarapratītisiddhervaiyarthyāt /
naitat /
yato 'styeva tāvadaupamyagarbhaviśeṣaṇahetukatvaṃ samāsokteḥ /
kintvetadanyabhedasahacaritamevāsyā nimittatāṃ bhajate na punaḥ kevalam /
tathātve hi viśeṣaṇānāmaupamyagarbhatve ekadeśavivartinyā upamāyāḥ prātpiḥ /
tatra śliṣṭatvasahacaritametadyathā -
'paripiñjaritāsitāmbarairnibiḍaiḥ kaṃ na haranti hāribhiḥ /
ayi sāyamimāḥ payodharaiḥ sphuṭarāgāścalatārakā diśaḥ' //
atra 'sphuṭasaṃdhyātapakuṅkumaiḥ' iti pāṭhe saṃdhyātapakuṅkumairityaupamyagarbhaṃ viśeṣaṇam /
sādhāraṇyasahacaritaṃ yathā -
'tanvī manoramā bālā lolākṣī stabakastanī /
vikāsameti subhaga bhavaddarśanamātrataḥ' //
atra stabakastanītyaupamyagarbhaṃ viśeṣaṇam /
śuddhakāryasamāropasahacaritaṃ yathā -
'samārurohoparipādapānāṃ luloṭhapuṣpotkarareṇupuñje /
latāprasūnāṃśukamācakarṣaṃ krīḍanvane kiṃ na cakāra caitraḥ' //
atra prasūnāṃśukamityaupabhyagarbhaviśeṣaṇam /
kevalatve punareteṣāmekadeśavivartinyupamaiva yathā -
'babhau lolādharadalasphuraddaśanakesaram /
bhrūvilāsālivalayaṃ lalitaṃ lalanāmukham' //
atra lalitatvamupamāsādhakam /
samāsāntarāśrayāt samānaviśeṣaṇatvaṃ bhavadapi nātra samāsokteḥ prayojakam /
ekadeśavivartyupamāmukhenaivārthāntarapratītestasyā vaicathyāt /
evaṃ dantaprabhetyādāvapi jñeyam /
dantaprabhāḥ puṣpāṇīvetyeva samāse kṛte upamānabhūtāyā latāyāḥ pratītisiddheḥ samāsāntarāśrayeṇāgatāyāstatpratītervyarthatvāt /
aprakṛtāgūraṇe hi kaveḥ saṃrambhaḥ taccānayaiva siddhamiti kiṃ samāsoktyā /
cirantanānurodhāt punaratra granthakṛtāsamāsoktiruktā /
yattu 'yatra samāsoktāyāmupamāyāṃ samāsāntareṇa viśeṣaṇasāmyaṃ yojayituṃ śakyaṃ tatraupamyagarbhaviśeṣaṇaprabhāvitā samāsoktiruktā' iti vakṣyati tadapi cirantanānurodhaparameva /
anyathā hi samānanyāyatvādekadeśavivartini rūpake 'pi yatra samānaviśeṣaṇatvaṃ yojayituṃ śakyaṃ tatrāpi samāsoktiriti kiṃ noktam /
yattu noktaṃ tadyuktam /
rūpakamāhātmyāt prathamameva tatpratītisiddherantaraṃ samāsoktimukhenāprakṛtītervaiyarthyāt /
'āhlādicandravadanā sphurattārakamauktikā /
ghanāndhakāradhammillā rājate gaganasthalī' //
ityādau punarupamāyāḥ sādhakābhāvādekadeśavivarti rūpakameveti na samāsoktibhramaḥ kāryaḥ /
na caivamādāvupamārūpakayoḥ saṃdehasaṃkaro nyāyyaḥ /
tasyālaṅkārasārakārādibhinirākṛtatvāt /
samāsoktilakṣaṇāvalasare kiṃ rūpakanirūpaṇenetyāśaṅkyāha-asyā ityādi /
RuAssC_32/2a:
asyāśca yathoparāditānbhedānsaṃkalayati-tadevamityādinā /
RuAss_32/3:
tadevaṃ śliṣṭaviśeṣaṇasamutthāpitaikā /
sādhāraṇaviśeṣaṇasamutthāpitā tu dharmakāryasamāropābhyāṃ dvibhedā /
aupamyagarbhaviśeṣaṇasamutthāpitopamāsaṃkarasamāsābhyāṃ dvibhedā /
rūpakasamāśrayeṇa tu bhedadvayamasyā na viṣayaḥ /
tadevaṃ pañcaprakārā samāsoktiḥ /
iyaṃ ca śuddhakāryasamāropeṇa viśeṣaṇasāmyenobhayamayatvena prathamaṃ tridhā samāsoktiḥ /
viśeṣaṇasāmyaṃ ca pañcaprakāraṃ nirṇītam /
sarvatra cātra vyavahārasamāropa eva jīvitam /
sa ca laukike vastuni laukikavastuvyavahārasamāropaḥ /
śāstrīye vastuni śāstrīyavastuvyavahārasamāropaḥ /
laukike vā śāstrīyavastuvyavahārasamāropaḥ /
śāstrīye vā laukikavastuvyavahāramāropa iti caturdhā bhavati /
tadevaṃ bahuprakārā samāsoktiḥ /
RuAssC_32/3:
bhedadvayamiti sākṣātsaṃdihyamānatvena vā /
na viṣaya iti /
yathoktopapatte rūpaka eva viśrānteḥ /
prathamamiti /
etadbhedatrayamasyā mūlabhūtamityarthaḥ /
uktaṃ punaḥ prakārapañcakamasyā avāntarabhedarūpam /
viśeṣaṇasāmyasyaitadbhedatvāt /
yadyapi śuddhakāryasamārope 'pi viśeṣaṇasāmyabhevāsti tathāpyatra śuddha eva kāryasamāropa udbhiktatayā pratīyata iti tasya pṛthagmedatvamuktam /
sarvatreti bhedasatpake /
bahuprakāreti /
laukikādīnāṃ vyavahārāṇāmānantyāt /
RuAss_32/4:
tatra śuddhakāryasamāropeṇa yathā-
'vilikhati kucāvuccairgāḍhaṃ karoti kacagrahaṃ likhati lalite vaktre pattrāvalīmasamañjasām /
kṣitipa khadiraḥ śroṇībimbād vikarṣati cāṃśukaṃ marubhuvi haṭhāt trasyantīnāṃ tavārimṛgīdṛśām' //
atra pattrāvalīvilekhanādiśuddhakāryasamāropāt khadirasya haṭhakāmukatvapratītiḥ viśeṣaṇasāmyenodāhṛtā /
RuAssC_32/4:
udāhṛtamiti-upoḍharāgeṇetyādinā /
RuAss_32/5:
ubhayamayatvena yathā -
'nirlūnānyalakāni pāṭitamuraḥ kṛtsno 'dharaḥ khaṇḍitaḥ karṇe rugjanitā kṛtaṃ ca nayane nīlābjakānte kṣatam /
yāntīnāmatisaṃbhramākulapadanyāsaṃ marau nīrasaiḥ kiṃ kiṃ kaṇṭakibhiḥ kṛtaṃ na tarubhistvadvairivāmabhruvām' //
atra nīrasaiḥ kaṇṭakibhiriti viśeṣaṇasāmyam /
nirlūnānyalakānītyādiṣu kāryasamāropaḥ /
vyavahārasamāropaprakāracatuṣṭaye krameṇodāharaṇam /
yathā-
'dyāmāliliṅga mukhamāśu diśāṃ cucumba ruddhāmbarāṃ śaśikalāmalikhatkarāgraiḥ /
antarnimagracarapuṣpaśaro 'titāpāt kiṃ kiṃ cakāra taruṇo na yadīkṣaṇāgniḥ' //
laukikaṃ ca vastu rasādibhedānnānābhedaṃ svayamevotprekṣyam /
'yairekarūpamakhilāsvapi vṛttiṣu tvāṃ paśyadbhikhyayamasaṃkhyatayā pravṛttam /
lopaḥ kṛtaḥ kila paratvajuṣo vibhakte- stairlakṣaṇaṃ tava kṛtaṃ dhruvameva manye' //
atrāgamaśāstraprasiddhe vastuni vyākaraṇaprasiddhavastusamāropaḥ /
'sīmānaṃ na jagāma yannayanayornānyena yatsaṃgataṃ na spṛṣṭaṃ vacasā kadācidapi yad dṛṣṭopamānaṃ na yat /
arthādāpatitaṃ na yanna ca na yattatkiñcideṇīdṛśāṃ lāvaṇyaṃ jayati pramāṇarahitaṃ cetaścamatkārakam' //
atra lāvaṇye laukike vastuni mīmāṃsāśāstraprasiddhavastusamāropaḥ /
evaṃ tarkāyurvedajyotiḥśāstraprasiddhavastusamāropo boddhavyaḥ /
yathā-
'svapakṣalīlālalitairupoḍhahetau smare darśayato viśeṣam /
mānaṃ nikārartumaśeṣayūnāṃ pikasya pāṇḍityamakhaṇḍamāsīt' //
atra tarkaśāstraprasiddhavastusamāropaḥ /
pāṇḍityaśabdaḥ prakṛte lakṣaṇayā vyākhyeyaḥ /
'mandamagrimadhuraryamopalā darśitaśvayathu cābhavattamaḥ /
dṛṣṭayastimirajaṃ siṣevire doṣamoṣadhipaterasaṃnidhau' //
atrāyurvedaprasiddhavastusamāropaḥ /
'gaṇḍānte madadantināṃ prahṛrataḥ kṣmāmaṇḍale vaidhṛte rakṣāmācarataḥ sadā vidadhato lāṭeṣu yātrotsavam /
pūrvāmatyajataḥ sthitiṃ śubhakarīmāsevyamānasya te vardhante vijayaśriyaḥ kimiva na śreyasvināṃ maṅgalam' //
atra jyotiḥśāstraprasiddhavastusamāropaḥ /
'prasarpattātparyairapi sadanumānaikarasikai- rapi jñeyo no yaḥ parimitagatitvaṃ parijahṛt /
apūrvavyāpāro guruvara! budhairityavasito na vācyo no lakṣyastava sahṛdayasyo guṇagaṇaḥ' //
atra bharatādiśāstraprasiddhavastusamāropaḥ /
tathā hyatra guṇagaṇagatatvena śṛṅgārādirasavyavahāraḥ pratīyate /
yato raso na tātparyaśaktijñeyaḥ /
nāpyanumānaviṣayaḥ /
na śabdairabhidhāvyāpāreṇa vācyīkṛtaḥ /
na lakṣaṇāgocaraḥ /
kiṃ tu vigalitavedyānataratvena parihṛtapārimityo vyañjanalakṣaṇāpūrvavyāpāraviṣayīkṛto 'nukāryānukartṛgatatvapari hāreṇa sahṛdayagata iti prasarpattātparyairityādipadai rasa eva pratīyate /
eva pratīyate /
evamanyadapi jñeyam /
RuAssC_32/5:
krameṇeti yathoddeśam /
mīmāṃsetyatrottaramīmāṃsā vivakṣitā /
tatra kahi nikhilapramāṇāgocaraṃ paramātmasvarūpaṃ darśitam /
tadvyavahārasamāropo 'tra kṛtaḥ /
RuAssC_32/5a:
na tātparyeti /
yaduktam-
'nābhidhaivaṃ na tātparyaṃ lakṣaṇānumitirnaṃ vā /
dhvanyantarbhāvane śaktā bhedena viṣayasthiteḥ' //
iti //
anukāryo rāmādiḥ /
anukartā naṭādiḥ /
tadgacaraśca na rasaḥ pratīyate /
yaduktam-'nānukārye 'pi rāmādau naṭādau nānukartari /
rasaḥ sacetasāṃ kiṃ tu' iti /
anyaditi /
anyaśāstraprasiddhavastusamāropalakṣaṇam /
RuAss_32/6:
'paśyantī trapayeva yatra tirayatyātmānamābhyantare yatra truṭyati madhyamāpi madhuradhvanyujjihāsārasāt /
cāṭūccāraṇacāpalaṃ vidadhatāṃ vāk tatra bāhyā kathaṃ devyā te parayā prabho saha rahaḥkrīḍādṛḍhāliṅgane' //
atrāgamaprasiddhe vastuni laukikavastuvyavahārasamāropa /
laukikavastuvyavahāraśca rasādibhedād bahubheda ityuktaṃ prāk /
tatra śuddhakāryasamārope kāryasya viśeṣaṇatvamaupacārikamāśritya viśeṣaṇasāmyāditi lakṣaṇaṃ pūrvaśāstrānusāreṇa vihitaṃ yathākathañcid yojyam /
RuAssC_32/6:
taditthaṃ saprapañcāṃ samāsoktiṃ pratipādya punarapi sahṛdayānāṃ hṛdayaṅgamīkartuṃ granthakṛdetatpratīrti vibhāgena lakṣye yojayati-iha tvityādinā /
RuAss_32/7:
iha tu--
'aindraṃ dhanuḥ pāṇḍupayodhareṇa śarad dadhānārdranakhakṣatābham /
prasādayantī sakalaṅkaminduṃ tāpaṃ raverabhyadhikaṃ cakāra' //
ityatrāsti tāvad raviśaśinornāyakatvapratītiḥ /
na cātra viśeṣaṇasāmyamiti sā kutastyā /
prasādayantī sakalaṅkamindumiti viśeṣaṇasāmyāccharadonāyikātvapratītau tadunuguṇyāt tayoḥ samāsoktyā nāyakatvapratītiriti cet ārdranakhakṣatābhamaindraṃ dhanurdadhānetyetadviśeṣaṇaṃ kathaṃ sāmyena nirdriṣṭam /
na caikadeśavivartinyupamoktā yatsāmarthyānnāyakatvapratītiḥ syāt /
tatkathamatra dhyavasthā /
atrocyate-ekadeśavivartinyupamā yadi pratipadaṃ noktā tat sā kena pratiṣiddhā /
sāmānyalakṣaṇadvāreṇāyātāyāstasyā atrāpi saṃbhavāt /
athātra nopamānatvena nāyakaḥ svasvarūpeṇa pratīyate apitu raviśaśinorevanāyakatvapratītiḥ /
tayoratra nāyakatvāt /
tadatrārdranakhakṣatābhamityatra sthitamapi śrutyopamānatvaṃ vastuparyālocanayā aindre dhanuṣi saṃcāraṇīyam, indracāpābhaṃ nakhakṣataṃ dadhāneti pratīteḥ, yathā 'dadhnā juhoti' ityādau dadhni saṃcaryate vidhiḥ /
evamiyamupamānuprāṇitā samāsoktireva /
iha punaḥ ityatra saraḥśriyāṃ nāyikātvapratītirna samāsoktyā, viśeṣaṇasāmyābhāvāt /
tasmānnāyikātropamānatvena pratīyate na tu saraḥśrīdharmatvena nāyikātvapratītirityekadeśavivartinyupamaivābhyupagamyā,gatyantarāsaṃbhavāt /
yaistunoktā teṣāmapyupasaṃkhyeyaiva /
yatra tu 'keśapāśālivṛndena' ityādau samāsoktāyāmupamāyāṃ samāsantariṇa viśeṣaṇasāmyaṃ yojayituṃ śakyaṃ tatraupamyagarbhaviśeṣaṇaprabhāvitā samāsoktireveti na virodhaḥ kaścit /
RuAssC_32/7:
avipratipattidyotanārthastāvacchrabdaḥ /
kutastyeti /
kimasyā nimittamitibhāvaḥ /
tadānuguṇyāditi /
śarado nāyikātvapratītyanuguṇatvāt /
tayoriti raviśaśinoḥ /
kathamiti /
aprakṛtārthānanuguṇatvāt sāmyāyogāt /
kathamatra vyavastheti /
viśeṣaṇasāmyāyogāt samāsokteraprātperekadeśavivartinyā upamāyā anuktatvāt /
sāmānyalakṣaṇeti /
upamānopameyayoḥ sādharmye bhedābhedatulyatve upameti /
evamekadeśavivartyupamāsāmarythādevātra nāyakakatvapratītiriti bhāvaḥ /
atheti pakṣāntare /
yadi cātra pūrvoktayuktyaivānuguṇyād raviśaśinoḥ samāsoktimukhena nāyakatvapratītistadārdranakhakṣatābhamiti viśeṣaṇaṃ kathaṃ sāmyena yojayituṃ śakyamityāśaṅkyāha-tadatretyādi /
etadeva śāstrāntaraprasiddhadṛṣṭāntamukhena hṛdayaṅgamīkaroti-yathetyādinā /
agnihotraṃ juhuyādityanenotpattividhivākyena hi homo vihitaḥ /
tasya ca punarvidhānamadagdhadahananyāyena yāvadaprātpaṃ tāvad vidherviṣaya ityabhyupagamātra yujyata iti tatrāpyuktatvādupapade dadhni saṃcāryata ityarthaḥ /
upamānuprāṇiteti /
aupamyagarbhaviśeṣaṇotthāpitetyarthaḥ /
samāsoktireveti /
na punarekadeśavivartinyupamā /
gatyantaramalaṅkārāntaram /
yairityudbhaṭādibhiḥ /
yatratvityādergranthasya pūrvamevāsmābhirabhiprāya uktaḥ /
RuAss_32/8:
sā ca samāroktirarthāntaranyāse kacitsamarthyagatatvena kacitsamarthakagatatvena ca bhavati /
krameṇa yathā-
'athopagūḍhe śaradā śaśāṅke prāvṛḍ yayau śāntataḍitkaṭākṣā /
kāsāṃ na saubhāgyaguṇo 'ṅganānāṃ naṣṭaṃ pirabhraṣṭapayodharāṇām' //
'asamātpajigīṣasya strīcintā kā manasvinaḥ /
anākramya jagat sarve no saṃdhyāṃ bhajate raviḥ' //
atropagūḍhatvena śāntataḍitkaṭākṣatvena ca śaśāṅkaśaradornāyakavyavahārapratītau samāsoktyāliṅgita evārtho viśeṣarūpaḥ sāmānyāśrayeṇārthāntaranyāsena samarthyate /
sāmānyasya cātra śleṣavaśādutthānam /
śāntataḍitkaṭākṣetyaupamyagarbhe viśeṣaṇaṃ samāsāntarāśrayeṇātra samānam /
asamātpetyādau tu strīśabdasya sāmānyena strītvamātrābhidhānāt sāmānyarūpo 'rtho liṅgaviśeṣanirdeśagarbheṇa kāryāpanibandhanenotthāpitayā samāsoktyā samāropitanāyakavyavahāreṇa ravisaṃdhyāvṛttāntena viśeṣarūpeṇa samarthyate /
'ākṛṣṭivegavigaladbhujagendrabhoganimokapaṭṭapariveṣatayāmburāśeḥ /
manthavyathāvyupaśamārthamivāśu yasya mandākinī ciraveṣṭata pādamūle' //
atra nirmokapaṭṭāpahnavena samāropitāyā mandākinyā yadvastuvṛttena pādamūle veṣṭanaṃ taccaraṇamūle veṣṭanatvena śleṣamūlayātiśayoktyādhyavasīyate /
tat tathādhyavasitaṃ manthavyathāvyupaśamārthamivetyutprekṣāmutthāpayati /
sotthāpyamānaivāmburāśimandākinyoḥ patipatnīvyavahārāśrayāṃ samāsoktiṃ garbhīkaroti /
evaṃ cotprekṣāsamāsoktyorekaḥ kālaḥ /
evaṃ 'nakhakṣatānīva vanasthalīnām' ityatrāpi vanasthalīnāṃ nāyikāvyavahāra utprekṣāntarānupraviṣṭasamāsoktimūla eva /
evamiyaṃ samāsoktiranantaprapañcetyanayā diśā svayamutprekṣyā /
RuAssC_32/8:
setyuktaprapañcā /
sāmānyasyetyaṅganāśabdasya strītvamātrābhidhānāt /
śleṣadavaśāditi, payodharāṇāṃ hi śliṣṭatvam /
liṅgaviśeṣeti,ravisaṃdhyayoḥ puṃstrīrūpeṇa kāryaṃ bhajanākhyam /
evamanyālaṅkārasaṃmiśratvamapyasyā darśiyati-ākṛṣṭītyādinā /
setyutprekṣā /
ekaḥ kāla iti /
jñatpau samāsoktigabhīṅkāreṇaivrotprekṣāyā utthānāt /
evamiti /
yathoktagatyetyarthaḥ /
START Sūtra 33:
viśeṣaṇasābhiprāyatvaṃ parikaraḥ
viśeṣaṇavaicitryaprastāvādasyeha nirdeśaḥ /
viśeṣaṇānāṃ sābhiprāyatvaṃ pratīyamānārthagarbhīkāraḥ /
ata eva prasannagambhīrapadatvānnāyaṃ dhvanerviṣayaḥ /
evaṃ ca pratīyamānāṃśasya vācyonmukhatvātparikara iti sārthakaṃ nāma /
'rājño mānadhanasya kārmukabhṛto duryodhanasyāgrataḥ pratyakṣaṃ kurubāndhavasya miṣataḥ karṇasya śalyasya ca /
pītaṃ tasya mayādya pāṇḍavavadhūkeśāmbarākarṣiṇaḥ koṣṇaṃ jīvata eva tīkṣṇakarajakṣuṇṇādasṛgvakṣasaḥ' //
atra rājña ityādau sotprāsatvaparaṃ prasannagambhīrapadatvam /
evam-
'aṅgāja senāpate rājavallabha droṇopahāsin karṇaṃ, sāṃprataṃ rakṣainaṃ bhīmād duḥśāsanam' ityādau jñeyam /
RuAssC_33:
viśeṣaṇetyādi /
iheti samāsoktyānantaram /
viśeṣaṇānāṃ cātra bahutvameva vivakṣitam /
anyathā hyapuṣṭārthasya doṣatvābhidhānāt tannirākaraṇena svīkṛtasya puṣṭārthasyāyaṃ viṣayaḥ syāt /
evamevaṃvidhānekaviśeṣaṇopanyāsadvāreṇa vaicitryātiśayaḥ saṃbhavatītyālaṅkāratvam /
pratīyamānārthasya vācyonmukhatvena prādhānyābhāvādgabhīṅkārastadantaḥ kṛtatvam /
ata eveti pratīyamānārthasya prādhānyābhāvāt /
prasaccatvaṃ vācyasyaiva prādhānyena nirdeśāt /
gambhīratvaṃ pratīyamānasyāpyarthasya guṇībhāvena garbhīkārāt /
yatra ca pratīyamānaṃ prati upasarjanīkṛtasvarthayoḥ śabdārthayoravasthānāṃ sa dhvaneḥ sa eva viṣayaḥ ' iti /
atra ca na tathātvamityuktaṃ nāyaṃ dhvanerviṣaya iti /
ata eva nāmāpyasya yaugikamityāha-evaṃ cetyādi /
sotprāsatvaparamiti /
tathā ca rājño jagad rakṣitavyamasya punaranujamātrarakṣaṇāsiddheranyadeva nāmamātreṇa rājātvamityupahāsaparatvam /
evamanyeṣāmapisvayamevaitadavagantavyam /
ādiśabdena-
'yasyaikasyaiva doṣṇāṃ jayati daśaśatī sānvayo dvāri rudraḥ kārāgāre surāṇāṃ patarapi ca śacī cāmaravyagrahastā /
kanyā tasyeyamekā rajanicarapatereṣa śuddhāntameko bālo niḥśaṅkamasyāḥ praviśati ca namaste 'se vaiṣṇavāya' //
ityādāvapi viśeṣaṇānāṃ prasaccagambhīratvaṃ jñeyam /
START Sūtra 34:
viśeṣyasyāpi sāmye dvapaurvopādāne śleṣaḥ
kevalaviśeṣasāmyaṃ samāsoktāvuktan /
viśeṣyayuktaviśeṣaṇasāmyaṃ tvadhikṛtyedamucyate /
tatra dvayoḥ prākaraṇikayoraprākaraṇikayoḥ prākaraṇikāprakaraṇikayor vā śliṣṭapadopanibandhe śleṣaḥ /
tatrādyaṃ prakāradvayaṃ viśeṣaṇaviśeṣyasāmya eva tṛtīyastu prakāro viśeṣaṇasāmya eva bhavati /
viśeṣyasāmye tvarthaprakaraṇādinā vācyārthaniyame 'rthāntaragatadhvanerviṣayaḥ syāt /
ādye tu prakāradvaye dvayorapyarthayorvācyatvam /
ata evātra - 'dvayorvopādāne' iti tṛtīyaprakāraviṣayatvenoktam /
'viśeṣyasyāpi sāmye' iti tu śiṣṭaprakāradvayaviṣayam /
RuAssC_34:
viśeṣyasyāpītyādi /
idamiti śleṣalakṣaṇam /
ādyamiti /
prākaraṇikagatatvenāprākaraṇikagatatvena ca /
evakāraścātra bhinnakramo draṣṭavyaḥ /
tena prakāradvayameveti vyākhyeyam /
ataśca tṛtīyaḥ prakāro viśeṣaṇasāmya eva bhavatīti vyāvacchredaphalam /
anyathā hi prakāradvayasyāsya viśeṣyasāmyābhāve 'pi darśanādavyātpiḥ syāt /
tadyathā 'saṃcārapūtāni nigantarāṇi' ityādi /
atra prabhādhenvordvayoḥ prakṛtayorviśeṣyayoḥ sāmyābhāvaḥ /
'ābahūtamaṇḍalāgrarucayaḥ saṃnaddhavakṣaḥsthalāḥ soṣmāṇo vraṇino vipakṣahṛdayapronmāthinaḥ karkaśāḥ /
utsṛtṣṭāmbaradṛṣṭavigrahabharā yasya smarāgresarā yodhā daivavadhūstanāśca na dadhuḥ kṣobhaṃ sa vo 'vyājjinaḥ' //
atra stanayodhayoraprakṛtayorviśeṣyayoḥ sāmyābhāvaḥ /
viśeṣaṇasāmya eveti na punarviśeṣyasāmye /
etadapi viśeṣyasāmye kiṃ na bhavatītyāśaṅkyāha-viśeṣyasāmye tvityādi /
yathā -
'laṅkālaāṇaṃ puttaa vasaṃtamāsammi laddhapasarāṇam /
āpīalohiāṇaṃ vīhei jaṇo palāsaṇam' //
('laṅkālayānāṃ putraka! vasantamāse labdhaprasarāṇām /
āpītalohitānāṃ bibheti janaḥ palāśānām') //
atra palāśānāmiti viśeṣyasyāpi śliṣṭatvam /
prakaraṇavaśācca vṛkṣaviśeṣaṇamevavācyatvaniyamātprastutatvena niśācarāṇāmaprastutānāṃ vyaṅgyatvam /
atra copamāyā eva vyaṅgyatvaṃ yuktaṃ nātiśayokteriti prakṛtānupayogādiha noktam /
nanu ca yathaivāyaṃ dhvanirviṣayastathaivādyamapi bhedadvayaṃ kiṃ na bhavatītyāśaṅkyāha-ādya ityādi /
vācyatvamiti,ata eva na dhvanerviṣayaḥ /
tasya vācyātiriktanvarūpatvāt /
tṛtīyaprakāraviṣayatveneti prādhānyāduktam /
ādyasyāpi prakāradvayasya dvayorupādānasaṃbhavāt /
RuAss_34/1:
krameṇa yathā-
'yena dhvastamanobhavena balijitkāyaḥ purāstrīkṛto yaścodvṛttabhujaṅgahāravalayo gaṅgā ca yo 'dhārayat /
yasyāhuḥ śaśimacchirohara iti stutyaṃ ca nāmāmarāḥ pāyātsa svayamandhakakṣayakarastvāṃ sarvadomādhavaḥ' //
'nītānāmākulībhāvaṃ lubdhairbhuriśilīmukhaiḥ /
sadṛśe vanavṛddhānāṃ kamalānāṃ tadīkṣaṇe' //
'svecchopajātaviṣayo 'pi na yāti vaktuṃ dehīti mārgaṇaśataiśca dadāti duḥkham /
mohātsamākṣipati jīvitamapyakāṇḍe kaṣṭaṃ manobhava iveśvaradurvidagdhaḥ' //
atra hariharayorddhayorapi prākaraṇikatvam /
padmānāṃ mṛgāṇāṃ copamānatvādaprākaraṇikatvarm /
iśvaramanobhavayoḥ prākaraṇikāprākaraṇikatvam /
evaṃ ca śabdārthobhayagatatvena vartamānatvāttrividhaḥ /
tatrodāttādisvarabhedātprayantabhedācca śabdānyatve śabdaśleṣaḥ /
yatra prāyeṇa padabhaṅgo bhavati /
arthaśleṣastu yatra svarādibhedo nāsti /
ata eva na tatra sabhaṅgapadatvam /
saṃkalanayā tūbhayaśleṣaḥ /
yathā-
'raktacchadatvaṃ vikacā vahanto nālaṃ jalaiḥ saṃgatamādadhānāḥ /
nirasya puṣpeṣu ruciṃ samagrāṃ padmā virejuḥ śramaṇā yathaiva' //
atra raktacchadatvamityādāvarthaśleṣaḥ /
nālamityādau śabdaśleṣaḥ /
ubhayaghaṭanāyāmubhayaśleṣaḥ /
granthagauravabhayāttu pṛthaṅnodāhṛtam /
...
(p. 352)
Original text: Alaṃkārasarvasva 1-34 with Jayaratha's commentary Vimarśinī · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0