Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ahirbudhnya Samhita · Chapter 55

55.1

nārasiṃhānuṣṭubhamantrārthanirūpaṇam nāma
pañcapañcāśo'dhyāyaḥ
dhyātaṃ sakṛdbhavānekakoṭyaghaughaṃ haratyaram /
sudarśanasya tad divyaṃ bhargo devasya dhīmahi //
yogamatānusāreṇa mantrārthanirūpaṇapratijñā
ahirbudhnyaḥ -
nirbruvanti yathā yogā mantrametaṃ vicakṣaṇāḥ /
tathā vācyastava mune tanme nigadataḥ śṛṇu // ५५-

55.2

ugraśabdārthanirūpaṇam
udgataḥ krudha ityevamugraḥ karaṇarodhanāt /
vīraśabdārthanirūpaṇam
vivṛtā yena vijitā īrā dehasthavāyavaḥ // ५५-

55.3

sa vīra udito yogaistantravijñānapāragaiḥ /
jvalacchabdārthanirūpaṇam
jitendriyo jitaśvāso yo'ntarjvalati sarvataḥ // ५५-

55.4

५५२) anindriyavyavacchedāt sarvataḥ prasṛto jvalan /
sarvatomukhaśabdārthanirūpaṇam
sarvatomukha uddiṣṭaḥ sarvajñānamayo hariḥ // ५५-

55.5

bhīṣaṇaśabdārthanirūpaṇam
bhā samyagjñānamuddiṣṭaṃ tasyāḥ preraṇamīṣaṇam /
bheṣaṇo bhīṣaṇaḥ prokto bhagavān viśvabhāvanaḥ // ५५-

55.6

mahāviṣṇunṛsiṃhabhadramṛtyumṛtyuśabdārthasya pūrvoktatvasūcanam
mahāviṣṇunṛsiṃhau ca mṛtyumṛtyuśca pūrvavat /
saṃpiṇḍitavākyārthanirūpaṇam
jitendriyasamīrādyaṃ jīvarūpaṃ vyavasthitam // ५५-

55.7

vyāpinaṃ mahanīyaṃ ca dhiyāṃ samyak pracodakam /
saṃsāramocakaṃ caiva yaṃ viduḥ puruṣottamam // ५५-

55.8

namāmi tamahaṃ devamiti yogānuśāsanam /
pāśupatamatānusāreṇa mantrārthanirūpaṇe ugraśabdārthanirūpaṇam
ugravratasamārādhya ugraśabdena varṇyate // ५५-

55.9

vīraśabdārthanirūpaṇam
tatpārayitṛvandyatvaṃ vīraśabdena varṇyate /
sarvatomukhaśabdārthanirūpaṇam
p. ५५३) malatrayaprāgabhāvaḥ sarvatomukhaśabditaḥ // ५५-

55.10

jvalacchabdārthanirūpaṇam
savidghanatvamādyasya jvalacchabdena varṇyate /
bhīṣaṇaśabdārthanirūpaṇam
arthapañcakarūpastu pāśo bhīśabdadarśitaḥ // ५५-

55.11

bhiyaṃ syati dyati spaṣṭaṃ pāśaṃ chintte paśoriti /
paśupāśacchidaṃ vakti śabdo bhīṣaṇa ityayam // ५५-

55.12

mṛtyumṛtyuśabdārthanirūpaṇam
śivaṃkaratvamīśasya mṛtyumṛtyupadoditam /
padāntarārthasya pūrvapradarśitatvasūcanam
mahāviṣṇurnṛsiṃhaśca pūrvameva pradarśitau // ५५-

55.13

saṃpiṇḍitavākyārthanirūpaṇam
ugravratapriyaṃ nityamugravrataparārcitam /
malatrayāparāmṛṣṭaṃ cidghanaṃ pāśabhedinam // ५५-

55.14

śivaṃ vadanti yaṃ viṣṇuṃ mahāntaṃ puruṣottamam /
namāmyahaṃ tamityevamarthaḥ pāśupate smṛtaḥ // ५५-

55.15

p. ५५४) trayayantamatānusāryarthasya pūrvanirūpitatvasūcanam
trayayantapadavīvedyaḥ pūrvameva (१) nirūpitaḥ /
sāttvatamatena mantrārthanirūpaṇam
arthaṃ sāttvatasaṃvedyamapramatto'vadhāraya // ५५-

55.16

ugraśabdasya saṃkarṣaṇākhyavyūhaparatvam
udgiratyamalaṃ śāstramudgīrya ramayatyapi /
giratyante ca tacchāstramugraḥ saṃkarṣaṇaḥ smṛtaḥ // ५५-

55.17

vīraśabdasya pradyumnākhyavyūhaparatvam
vinā kṛtvā prerayati rajasā tamasā trayīm /
vīrāṃ karoti tāṃ vidyāṃ vaidyamānavasargayoḥ // ५५-

55.18

vīrayatyapi cātmānaṃ tamomadhunighātane /
vyāpārayati śāstrārthānuṣṭhāne karma nirmalam // ५५-

55.19

ato vīraṃ vadantyādyaṃ pradyumnaṃ puruṣottamam /
mahāviṣṇuśabdasyāniruddhākhyavyūhaparatvam
mahān bhavati ceṣṭābhiraniruddhaśca sarvataḥ // ५५-

55.20

ekatricaturīhābhiste pūrve mitavṛttayaḥ /
kāryasya ca mitatvena teṣāṃ śaktirnirodhitā // ५५-

55.21

१ pūrvādhyāye saptadaśaślokamārabhya
catvāriṃśaślokapūrvārdhāntaiḥ sārdhatrayoviṃśatyā ślokairnirūpita
iti bodhyam /
p. ५५५) āmnāyante'niruddhe tu ceṣṭāḥ saṃkhyānavarjitāḥ /
kāryāṇyaparimeyāni sṛṣṭisthityādikāni tu // ५५-

55.22

śaktistadviṣayā yā tu yā vyāptirviṣṇutā ca sā /
sā cāniruddhatā tasya turyavyūhasya śārṅgiṇaḥ // ५५-

55.23

mahāviṣṇustataḥ proktaḥ so'niruddho vicakṣaṇaiḥ /
jvalacchabdasya rāmakṛṣṇādivibhavaparatvam
vikāso jvalanaṃ proktaṃ tasya brahmāṇḍamadhyataḥ // ५५-

55.24

yadvadantyavatāraṃ tu vaibhavaṃ harimedhasaḥ /
sarvatomukhaśabdenāvatārāṇāṃ
saulabhyakāṣṭhābhūmibhūtanānāyonitvasya bodhanam
sarvatomukhaśabdena nānāyoniniveśanam // ५५-

55.25

bhadraśabdasyāvatāradaśāyāmapi heyasaṃbandharāhityaparatvam
bhadratvaṃ tatra tasyāpi hyajahatsvasvabhāvatā /
bhīṣaṇaśabdasya mokṣapradatvaparatvam
bhiyaḥ saṃsārabandhasya (१) sānaṃ bhīṣaṇatā matā // ५५-

55.26

sā saprakāravijñānamātralabhyopadiśyate /
१ ṣo'ntakarmaṇi iti dhātuḥ
p. ५५६) mṛtyumṛtyuśabdena bhadraśabdoditasya heyapratibhaṭatvasya
bodhanam
heyapratyarthitā yā sā brahmaṇaḥ sārvakālikī // ५५-

55.27

svābhāvikī ca sā proktā mṛtyumṛtyupadena tu /
nṛsiṃhaśabdasya dvividhavyāptiparatvam
nṝnātmano'nubadhyāntarhitvainān parito'pi ca // ५५-

55.28

yā sthitistasya devasya puruṣottamatāhvayā /
soktā nṛsiṃhaśabdena saiṣā vākyārtha ucyate // ५५-

55.29

saṃkarṣaṇādirūpeṇa vyūhyātmānaṃ tridhā sthitaḥ /
tattadāśritakāryāya yo vibhuḥ sarvatomukhaḥ // ५५-

55.30

nānāvibhavarūpeṇa jvalatyantarbhavodare /
evaṃ jvalan bhavatyeva bhadro bhadratarastathā // ५५-

55.31

evaṃ vijñātamātro yo bhīṣaṇo bandhanāśakṛt /
mṛtyorheyasvarūpasya mṛtyuḥ pratibhaṭo yataḥ // ५५-

55.32

tamahaṃ vyūhavibhavavijñānasulabhaṃ nṛṇām /
antarbahiridaṃ vyāpya tiṣṭhantaṃ puruṣottamam // ५५-

55.33

nṛsiṃhaṃ karaṇaiḥ sarvairātmatvenānusaṃdadhe /
iti sāttvatasiddhārtho leśataste nidarśitaḥ // ५५-

55.34

p. ५५७) sūkṣmo nānāvidho'rtho yaḥ (१) paramadya niśāmaya /
parārthavarṇane prathamamugrapadasya
saṃkarṣaṇākhyavyūhaparatvakathanam
aśeṣabhuvanādhāraḥ saṃsāragadanāśanaḥ // ५५-

55.35

uddāma udayo viṣṇoḥ saṃkarṣaṇasamāhvayaḥ /
ugravarṇaiḥ samuddiṣṭho vaiṣṇavaḥ prathamodayaḥ // ५५-

55.36

tadupapādanam
tilakālakavadyasmāt tatra viśvaṃ prakāśate /
divyaśāstropadeśena gadaṃ dhvaṃsayate yataḥ // ५५-

55.37

uddāmaḥ so'pratihato viṣṇorudaya ujjvalaḥ
१ idamatra rahasyam- nārasiṃhānuṣṭubhamantrasya parārthavarṇanaṃ
nāma mantravarṇānāmaprameyādibhāvasaṃsiddhavyūhavibhavaparatva-
pradarśanam / tathā hi- ānuṣṭubhe hyekādaśa padāni / tatra prathamāntaṃ
kartṛkārakabodhakaṃ caramaṃ padam / uttamapuruṣaikavacanāntaṃ
namanakriyāvāci daśamam / avaśiṣṭāni nava dvitīyaikavacanāntāni
padāni namikarmībhūtavastuviśeṣabodhanāni / tatrādyaṃ padatrayaṃ
kramāt saṃkarṣaṇapradyumnāniruddhākhyavyūhatrayaparam /
jvaladādipadaṣaṭkaṃ tu pañcamādhyāyāvasānapratipāditasya
padmanābhādeḥ pātālaśayanāntasya vibhavānāmekonacatvāriṃśato
yathāsaṃbhavaṃ pratipādakam / tatra paramadya niśāmaya
ityādinādhyāyaśeṣeṇa saṃkarṣaṇādivyūhaparatvamugravīramahā-
viṣṇuśabdānāṃ pradarśyate / bahuvaktavyatvāt pṛthagadhyāyārambheṇa
jvaladādipadānāṃ padmanābhādiparatvamuttarādhyāye pradarśayiṣyata
iti / tatra aśeṣabhuvanādhāraḥ ityādeḥ sārdhaślokatrayasyāyamāśayaḥ-
ugrapadasthairukāragakārarephairvyutkrameṇa guṇatrayaṃ vivakṣitam /
repheṇāśeṣabhuvanādhāratvam, gakāreṇa saṃsāragadanāśakatvam,
ukāreṇoddāmatvaviśeṣitamudayarūpatvam / rephādibhiḥ
svaparyāyabhūtāśeṣabhuvanādhārādiśabdāntarāṇyupasthāpya
tanmukhena yathoktaguṇopasthāpanasaṃbhavāt /
aśeṣabhuvanādhārādiśabdānāṃ rephādiparyāyatvaṃ ca prapañcitaṃ
saptadaśe / udaye uddāmatvaṃ cāpratihatatvam / tathā
cāśeṣabhuvanādhāratvādiguṇavibhūṣito'pratihato viṣṇoḥ
pradhamodayaḥ saṃkarṣaṇa eva bhavatīti sa evograpadāvayavairvarṇaiḥ
samuddiṣṭa iti / anayaiva diśā vīrādipadeṣvapyarthagatirabhyūhyā /
p. ५५८) ata ugrapadoddiṣṭo devaḥ saṃkarṣaṇaḥ prabhuḥ // ५५-

55.38

vīrapadena pradyumnavyūhasya pratipādanam
amṛtādhārarūpaśca māyāvāṃśca tato'nalaḥ /
pradyumno vīraśabdena gaditaḥ puṣkarekṣaṇaḥ // ५५-

55.39

tadupapādanam
amṛtaṃ bhagavaddharmastasyādhāraḥ samāśrayaḥ /
saṃpiṇḍitavākyārthanirūpaṇam
saddharmasya hyadhiṣṭātā pradyumno dharmasaṃśrayaḥ // ५५-

55.40

māyā jñānaṃ yato vidyāṃ saṃbodhayati māyayā /
dahatyanalavaccaiva vidyādoṣaṃ tamomayam // ५५-

55.41

vīravarṇairato devaḥ pradyumnaḥ parikīrtyate /
mahāviṣṇuśabdenāniruddhavyūhasya saṃkīrtanam
kālaḥ pradhānamādhārastayoḥ prāṇaḥ sadābhavat // ५५-

55.42

gopanaśca tayornityaṃ vṛṇvānaḥ sakalā gatīḥ /
edhayan mānavaṃ garbhaṃ tattatsaṃvatsaraiḥ kramāt // ५५-

55.43

agnirūpo jagatyasmin bhāskaraśca svayaṃ bhavan /
bhuvanābhayadaścaiva vaikuṇṭho'vihataṃ jagat // ५५-

55.44

p. ५५९) śāsitā svayamadhyakṣo mahāviṣṇurvivarṇitaḥ /
tadupapādanam
puṣkaraṃ kālarūpeṇa dhatte nābhisamudbhavam // ५५-

55.45

antaḥsthapuruṣaṃ caiva pradhānaṃ tadgataṃ dadhat /
kālapradhānaśabdābhyāmabhedenābhidhīyate // ५५-

55.46

prāṇayan kālataḥ sāṃkhyakālajīvatrayītrayam /
prāṇavarṇena nirdiṣṭho gopano gopanākhyayā // ५५-

55.47

kāryāṇi gatayaḥ proktāstāśca vṛṇvaṃścikīrṣayā /
ukto varuṇavarṇena sā hi tasyāniruddhatā // ५५-

55.48

garbhaṃ kālsthavidyāyāṃ jīvamanvaṣṭakātmakam /
puṣṇannabdasahasreṇa deva iddhārṇavarṇitaḥ // ५५-

55.49

agnisūryādike caiva devasarge hi vaidyake /
tattaddevapraveśena tattannāma dadhat svayam // ५५-

55.50

angibhāskaravarṇena svayaṃ deva udīryate /
kālādyavaniparyantaṃ cetanācetanātmakam // ५५-

55.51

bhuvanārṇoditaṃ yat tad bhuvanāṅgavicitritam /
tasya duṣṭanibarheṇa yo dadātyabhayaṃ sadā // ५५-

55.52

yaścāvihata evāsīt tattatkāryasamudyame /
anupraviśya bhūtāni yo'dhyakṣaḥ saṃniyacchati // ५५-

55.53

p. ५६०) eṣo'bhayadavaikuṇṭhaśāstṛvarṇena varṇyate /
iti vyūhāḥ samuddiṣṭā ugrāditritayena tu /
jvaladādinirūpyo'rtho hyataḥ paramudīryate // ५५-

55.55

iti śrīpāñcarātre tantrarahasye ahirbudhnyasaṃhitāyāṃ
nārasiṃhānuṣṭubhamantrārthanirūpaṇam nāma
pañcapañcāśo'dhyāyaḥ

55.3586

āditaḥ ślokāḥ

Original text: ahirbudhnasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc