Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ahirbudhnya Samhita · Chapter 54

54.1

nārasiṃhānuṣṭubhamantrārthanirūpaṇaṃ nāma
catuṣpañcāśo'dhyāyaḥ
dhyātaṃ sakṛdbhavānekakoṭyaghaughaṃ haratyaram |
sudarśanasya tad divyaṃ bhargo devasya dhīmahi ||
saptabhiḥ ślokairmantramāhātmyanirūpaṇam
ahirbudhnyaḥ -
iti te leśataḥ prokto jitantākhyo mahāmanuḥ |
nārasiṃhamidānīṃ me tattvataḥ śṛṇu nārada || ५४-

54.2

mantrasyāsyaihikāmuṣmikanānāvidhaphalasādhanatā
sarvāścaryakaraḥ so'yaṃ nārasiṃho mahāmanuḥ |
divyāntarikṣabhaumānāṃ bhogānāmupapādakaḥ || ५४-

54.3

ādhyātmikādirūpāṇāṃ trividhānāṃ tathāpadām |
nivāraṇastathā rakṣodaityadānavamardanaḥ || ५४-

54.4

saṃkhyayogapāñcarātravedāntapāśupatairapyasyāvaśyopajīvyatvam
sāṃkhyānāṃ paramaṃ jñānamidameva mahāmune |
iyaṃ sopānabhūmiḥ sā yogināṃ niyatātmanām || ५४-

54.5

p. ५४३) tadetadayanaṃ hyekaṃ sāttvatānāṃ mahātmanām |
etat trayayantasarvasvametat pāśupataṃ matam || ५४-

54.6

sarvacetanahitakāmanayā kalpādau saṃkarṣaṇenāsya prakāśitatvam
saṃkarṣaṇo jagatyasmin sṛṣṭe nānāvidhe purā |
hitāya sarvajīvānāṃ jñānametat paraṃ jagau || ५४-

54.7

brahmarudrādīnāmapi mahatā śrameṇa saṃkarṣaṇādetanmantraprāptiḥ
taptvā ghoraṃ tapo brahmā tasmādadhijagau purā |
adhītavānahaṃ tasmānmatto divyā maharṣayaḥ || ५४-

54.8

sthūlārthanirūpaṇe śeṣatvajñānapūrvakamātmātmīyayorbhagavati
samarpaṇanirupaṇam
namanaṃ natirityuktaṃ nīcībhāvaśca sa smṛtaḥ |
paraṃ pratyātmano nīcībhāvaḥ śeṣatvameva hi || ५४-

54.9

ātmānaṃ śeṣatāṃ nītvā namāmītipadena tu |
ātmīyamarthaṃ tat tasmai nivedayati mantravit || ५४-

54.10

māntravarṇikairugrādipadaiḥ raudrādirasapratipādanam
krodhātiśayato raudro rasa ugra udīritaḥ |
utsāhātiśayotthāyī vīro vīrapadoditaḥ || ५४-

54.11

caturbhiradbhutaiḥ śabdairmahāviṣṇvādipūrvakaiḥ |
bhayātiśayahetutvād bhīṣaṇena bhayānakaḥ || ५४-

54.12

p. ५४४) rasaṃ vadati śṛṅgāraṃ mantrabhadrapadaṃ mune |
mṛtyumṛtyupadaṃ cāpi vadatyadbhutabhīṣaṇau || ५४-

54.13

ahaṃpadasya bhagavaccheṣatvena rūpeṇātmasvarūpaniṣkarṣakatvam
ahamityātmaniṣkarṣo nanturbhāgavatātmanā |
ugrādipadābhihitānāṃ raudrādirasānāṃ viṣayavyavasthāpradarśanam
ugraḥ śatrudhiyā devo vīro devagaṇekṣayā || ५४-

54.14

mahāviṣṇurjvalaṃścaiva sarvatomukha ityapi |
nṛsiṃha iti cāścaryo yogasiddhajanekṣayā || ५४-

54.15

bhīṣaṇo deva uddiṣṭaḥ kṣudrarakṣogaṇekṣayā |
ānandavalitāpāṅgyā lakṣmyā bhadro nirīkṣitaḥ || ५४-

54.16

ṛṣīṇāṃ mṛtyumṛtyuḥ sa bhīṣaṇāścaryayogataḥ |
kriyākārakasaṃsargajanyo'rthaḥ sthūla īdṛśaḥ || ५४-

54.17

sūkṣmārthanirūpaṇam
sūkṣmamarthaṃ nibodhemaṃ yaḥ prātipadikāśrayaḥ |
ugraśabdārthanirūpaṇam
udgiratyakhilaṃ viśvamudgīrṇaṃ grasati svayam || ५४-

54.18

vīraśabdārthanirūpaṇam
vīrayatyakhilaṃ bhāvaṃ vividhaṃ ramayatyapi |
mahacchabdena trividhaparicchedaśūnyatvasya bodhanam
p. ५४५) kāladeśādyavacchedavirahāt sa mahān smṛtaḥ || ५४-

54.19

punarmahacchabdasya navadhā nirvacanapradarśanam
(१) mahīyatermehatervā muhyaterathavā miheḥ |
manuteḥ sajahātervā māṃ jihīte'thavā mahān || ५४-

54.20

mātyasminnatha vā viśvaṃ na jahātyapi vai jagat |
yathākramaṃ teṣāmupapādanam
mahīyate pare vyomni mahāniti nirucyate || ५४-

54.21

mehatirdānakarmāyaṃ mahān mehatyabhīpsitam |
mohayatyātmaceṣṭābhiriti devo mahān smṛtaḥ || ५४-

54.22

svaṃ mehatyapsu vai vīryamaṇḍatveneti vai mahān |
manute nityayogena svena jñānātmanā mahān || ५४-

54.23

jahāti vividhān bhāvān ṣaḍ bhāvā iti yān viduḥ |
meti lakṣmīrmatā devī tāṃ jihīte'bhigacchati || ५४-

54.24

divyaṃ nityapariṣvaktaṃ mithunaṃ tanmahānataḥ |
१ atraite sapta dhātavo vivakṣitā bodhyāḥ- maha pūjāyām bhvādi miha
secane bhvādiḥ; muha vaicittye divādiḥ; manu avabodhane tanādiḥ; ohāk
tyāge juhotyādiḥ; ohāṅ gatau juhotyādiḥ; mā mane adadiḥ; iti | atra miha
secane ityatra secanaṃ miśrīkaraṇam | tena mehatirdānakarmāyaṃ iti
granthopapattiḥ | yadyapi navavidhanirvacanopayogitayā nava
dhātavo'pekṣitāḥ, tathāpi mihadhātorhāṅadhātośca tātparyabhedena
vāradvayamāvṛttatvānnavasaṃkhyāpūraṇaṃ bodhyam |
p. ५४६) mātyasminnikhilenedaṃ kuṇḍe badaravajjagat || ५४-

54.25

na jahāti bahirbhūtastacca dehe mahānataḥ |
viṣṇuśabdārthanirūpaṇam
(१) vivinakti jagatyasmin saccāsacca viceṣṭate || ५४-

54.26

(२) veveṣṭi nikhilān bhogān yacchati prāṇināṃ svayam |
āyattaiḥ sakalairjīvaiḥ praṇautyantaḥ svarātmanā || ५४-

54.27

iti śabdārthatattvajñā viṣṇuṃ devaṃ pracakṣate |
mahāviṣṇupadasaṃpiṇḍitārthanirūpaṇam
mahān viśati saṃsāre jāyamāno yato mahān || ५४-

54.28

mahāviṣṇumato dhīrā devamenaṃ pracakṣate |
jvalacchabdārthanirūpaṇam
hṛdaye yogināṃ nityaṃ sūrīṇāṃ parame pade || ५४-

54.29

vitāneṣu ca viprāṇāṃ yato jvalati vai svayam |
sūryācandramasau vahniriti tejastrayaṃ param || ५४-

54.30

āviśya jvalayatyantaravatīrṇo jvalatyapi |
jñānātmanā svarūpeṇa jvalatyeko jagad grasan || ५४-

54.31

iti jvalantamāhustaṃ sarvato (३) harimedhasam |
१ vicir pṛthagbhāve iti dhātuḥ
२ viṣḷ vyāptau iti dhātuḥ
३ āśritaduritāni harantī medhā saṃkalpo yasya sa harimedhāḥ;
svaprāptipratibandhakasvāśritaduritavināśaviṣayakāmoghasaṃkalpa-
viśiṣṭa ityarthaḥ |
p. ५४७) sarvatomukhaśabdārthanirūpaṇam
mukhaṃ śaktiḥ samuddiṣṭā sarvato yasya sā sthitā || ५४-

54.32

sarvatomukhamāhustaṃ sarvaśaktiṃ sanātanam |
nṛsiṃhaśabdāthanirūpaṇam
narāṇāṃ bandhanaṃ hanti hinastīti nṛsiṃhatā || ५४-

54.33

bhīṣaṇaśabdārthanirūpaṇam
bhiyaṃ sanoti duṣṭānāṃ bhīṣaṇastena śabdyate |
bhadraśabdārthanirūpaṇam
bhāṃ dadāti ravau bhadrāṃ bhāvaṃ drāvayate satām || ५४-

54.34

bhavaṃ drāvayate ghoraṃ saṃsāraṃ tāpasaṃtatam |
mṛtyumṛtyuśabdārthanirūpaṇam
mṛtyurajñānamuddiṣṭaṃ mṛtyuḥ prāṇāpahārakaḥ || ५४-

54.35

mṛtyuḥ saṃsāra uddiṣṭasteṣāṃ mṛtyuryato hariḥ |
prathamamṛtyuśabdasyājñānāditrayaparatve nirvacanapradarśanam
matiṃ tyajatyaneneti mṛtyurajñānamucyate || ५४-

54.36

mṛtiṃ tanoti jantūnāmiti mṛtyuriti sthitiḥ |
mṛtisaṃtānarūpatvānmṛtyuḥ saṃsāra ucyate || ५४-

54.37

dvitīyamṛtyuśabdasya
prathamamṛtyuśabdoditājñānāditrayanāśakatvaparatvam
p. ५४८) nāśakatvamihoddiṣṭaṃ mitamuttaramṛtyunā |
ahaṃśabdasya caturdhārthavarṇanam
aṃ jihīte hariṃ yāti svarūpeṇeha tādṛśaḥ || ५४-

54.38

pūrṇānandasvarūpo hi cetano nikhilo yataḥ |
ahīnaścāpyayaṃ sarvairjñānaśaktyādibhiḥ svataḥ || ५४-

54.39

ahnā vāpyamito'yaṃ syāt kālātīto yato'khilaḥ |
ahni vā māti jīvo'yamahamarthaḥ sa ucyate || ५४-

54.40

ahaḥ saṃkarṣaṇo jñeyastasmiñjīvo'khilaḥ sthitaḥ |
sāṃkhyamārgeṇa mantrārthaṃ
pradarśayitumugrabhīṣaṇaśabdatātparyārthanirūpaṇam
ugrabhīṣaṇaśabdābhyāṃ procyate'vyaktarūpatā || ५४-

54.41

ugramatyantaghoraṃ yadbhīṣaṇaṃ bhayadāyi ca |
avyaktaṃ tat parijñeyaṃ bhagavadrūpameva hi || ५४-

54.42

jvalacchabdatātparyārthanirūpaṇam
jvalantamiti śabdena procyate jīvarūpatā |
caitanyaṃ jvalanaṃ proktaṃ tatkartā cetano jvalan || ५४-

54.43

jvalannityucyate so'yamasamāptavidikriyaḥ |
sarvataḥ prakṛtiṃ dṛṣṭvā doṣāṃścaiva tadudbhavān || ५४-

54.44

viraktaḥ sarvathā tatra yadā vetti paraṃ harim |
tadā samāpyate tasya vettuḥ sarvā vidikriyā || ५४-

54.45

p. ५४९) ataḥ prakṛtinirmagno budhyamāno ya īryate |
saṃsārī sa jvalan so'pi bhagavāniti bhaṇyate || ५४-

54.46

vīraśabdatātparyārthanirūpaṇam
vividhaṃ prerayatyetaccetanācetanaṃ jagat |
yaḥ kālo bhagavadrūpaṃ vīraśabdena sa smṛtaḥ || ५४-

54.47

mahāviṣṇuśabdatātparyārthanirūpaṇam
tattattvatritayavyāptirviṣṇuśabdena bhaṇyate |
vyāptau tatrāpyaliptatvaṃ tasmāccādhikatā ca yā || ५४-

54.48

mahā mahattvaṃ pūjyatvaṃ mahacchabdena varṇyate |
sarvatomukhaśabdatātparyārthanirūpaṇam
sarvatomukhaśabdena procyate sarvaśaktitā || ५४-

54.49

sarvajñatā ca devasya sarvakartṛtvameva ca |
bhadraśabdatātparyārthanirūpaṇam
bhadraśabdena devasya nityanirdoṣatocyate || ५४-

54.50

nṛsiṃhaśabdatātparyārthanirūpaṇam
tathā nṛsiṃhaśabdena puruṣottamatocyate |
mṛtyumṛtyuśabdatātparyārthanirūpaṇam
p. ५५०) mokṣapradatvametasya mṛtyumṛtyusamīraṇāt || ५४-

54.51

ahaṃśabdatātparyārthanirūpaṇam
prasaṃkhyānena yā siddhā siddhiḥ kālena bhūyasā |
prakṛtyuttaratā sākṣāt sāhaṃśabdena varṇyate || ५४-

54.52

hinasti gacchatītyādiḥ prākṛtī yākhilā kriyā |
tatkartṛvācī haṃśabdastadanyo'haṃpadoditaḥ || ५४-

54.53

nirupādhyavamarśo'yaṃ dehaprāṇātyaye sthitaḥ |
ahamityāspadaṃ yāti sa jīvo nirupaskṛtaḥ || ५४-

54.54

namāmiśabdatātparyārthanirūpaṇam
prasaṃkhyāyetthamātmānaṃ prahvībhavati yat svayam |
nadyā ivāmbudhau deve prahvībhāvo nimagnatā || ५४-

54.55

iti te sāṃkhyamārgastho māntro'rthaḥ sūkṣma īritaḥ |
tatprasaṃkhyānatattvajñā viśanti pruṣottamam |
yogamārgasthitaṃ tasya matto rūpaṃ niśāmaya || ५४-

54.54

iti śrīpāñcarātre tantrarahasye ahirbudhnyasaṃhitāyāṃ
nārasiṃhānuṣṭubhamantrārthanirūpaṇam nāma
catuṣpañcāśo'dhyāyaḥ

54.3533

āditaḥ ślokāḥ

Original text: ahirbudhnasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc