Ahirbudhnya Samhita · Chapter 36
rājñāṃ sudarśanayantrārādhanavidhānakeśavādiguṇapradhānabhāvavyavasthāpanaṃ nāma ṣaṭtriṃśo'dhyāyaḥ
dhyātaṃ sakṛdbhavānekakoṭyaghaughaṃ haratyaram/
sudarśanasya taddivyaṃ bhargo devasya dhīmahi//
saudarśanayantrasya pūrvāparāṅgadhyānārcanaprakārapraśnaḥ
nāradaḥ---
bhagavan kathitāḥ sarve sarvāstrāṇāṃ mahaujasām/
pravartakāstathā mantrāstathaiva1 ca nivartakāḥ
etacca kathitaṃ sarvaṃ sarvajñena tvayā purā/
saudarśanaṃ 2mahāyantramarcanīyaṃ mahātmabhiḥ
uktenaiva prakāreṇa caturvargaphalārthibhiḥ/
rājā cedarcayedetat saudarśanamukhaṃ param
ubhayaṃ cāsya yantrasya 3mukhamārādhayediti/
kathamasyāparāṅgaṃ4 ca dhyāyet kuryācca vā katham
chettumarhasi saṃdehamimaṃ mama maheśvara/
--------------------------------------------------
1.tathaivaitannivartakāḥ D
2.mahāmantram D
3.mukhaṃ nārādhayediti D
4.aparāṅgasya A B C E F
--------------------------------------------------
taduttarakathanam
ahirbudhnyaḥ----
evaṃ dhyātvārcayedrājā yantrametanmahādyuti
tatra pūrvāṅge yantramadhye sudarśanadhyānam
yantramadhye mahātmānaṃ puruṣaṃ bhīmalocanam/
ūrdhvapiṅgalakeśāḍhyaṃ jvaladdaṃṣṭrojjvalānanam
tiṣṭhantamaṣṭhabhiryuktaṃ bhujaiḥ paramaśaubhanaiḥ/
cakrābjamadhye tiṣṭhantamavaṣṭabhya mahaddhanuḥ
samabhaṅgamudārāṅgaṃ raktāmbaradharaṃ vibhum/
śaṅkhacakrābjamusalapāśāṅkuśagadādharam
sarvābharaṇasaṃyuktaṃ puṣpamālāvibhūṣitam /
paritaḥ keśavādidvādaśamūrtidhyānam
5sudarśanamimaṃ dhyātvā paritaścintayet tataḥ
tiṣṭhato yadi vāsīnān keśavādīn savigrahān/
uktenaiva prakāreṇa bhūṣaṇairāyudhairyutāt
pradhānabhūtān paramān yathākāmaniveśitān/
tato viṣṇavādiṣoḍaśamūrtidhyānam
tataḥ ṣoḍaśabhirdevairviṣṇvādyairāyudhānvitaiḥ
mūrtimadbhiśca sodyogaiḥ sarvābharaṇasaṃyutaiḥ /
etaiḥ pañjaritaṃ dhyāyedyantrarājamanuttamam
------------------------------------------------
5. sudarśanamidaṃ A B C
-------------------------------------------------
parito mūrtimatsaṃhārāstradhyānam
paritastānyapi dhyāyenmūrtimanti mahānti ca/
saṃhārāstraṇi sarvāṇi sāñjalīnyadbhutāni ca
akutobhayaśālīni śaktimanti samantataḥ/
tato mūrtimatpravartakāstradhyānam
tataḥ pravartakānyevaṃ dhyāyītāstrāṇi nārada
mūrtānyattumivāśeṣabhuvanānyujjvalāni ca/
tato nārasiṃhadhyānam
evaṃ cakrakrameṇaitadabhidhyāyopari smaret
6dadhānaṃ nārasiṃhasya vapurnārāyaṇaṃ param/
mūlakośaṃ paraṃ devamadhobhāge'tha cintayet
yantraṃ cakrākṛti śrīmad dīptanemismanvitam/
nemerasya caturdikṣu mahājvālāṃ vicintayet
cakrakaumodakīśārṅgakhaṅgahastān smaret kramāt/
7evamekamukhaṃ dhyāyedyantradhasyāsya mahādyuteḥ
aparāṅgadhyānam
aparāṅgaṃ mahāmantraiḥ sarvataḥ samalaṃkṛtam/
-----------------------------------------------
6.C Gap from here up to the end of chapter.50
7.evameva mukhaṃ A B E F
-----------------------------------------------
antastāraṃ samārabhya yadi vā viṣṇupañjaram
pūrvoktaṃ tadvinā 8 mūrtistattanmantrasumuccayam/
aparāṅge sarvāstrāṇāṃ mantramātradhyānam
yathāsthānaṃ smaret tasya paryante cintayet tataḥ
9sarvasaṃharaṇāstrāṇāṃ mantrāneva ca kevalam/
tadanantaramanyeṣāmastrāṇāṃ ca pravartakam
10mantrajālamabhidhyāya sunemi surapūjitam/
mahāyantraṃ mahāśakti cakrarūpamanuttamam
uktairviśeṣaṇairjuṣṭaṃ sarvakāmaikasādhanam/
asya cakrasya madhye 11yadvartate puruṣaḥ paraḥ
tasmānnigadyate loke cakravartīti sūribhiḥ/
etadyantrābhyarcanādrājñāṃ cakravartitvalābhaḥ
tasmādabhyarcayedetadyo rājā bhaktisaṃyutaḥ
so'cireṇaiva kālena cakravartitvamāpnuyāt/
anyairapi rājahitaiṣibhiretadarcanaṃ kāryam
rājā vā rājabhṛtyā vā mantriṇo vāthavā pare
rājñāṃ hitaiṣiṇaḥ sarve pūjayeyuridaṃ param/
anyeṣāmapi śrīkāmānāmetadabhyarcanam
anye ca ye 12tu vipulāṃ śriyamicchanti mānavāḥ
-----------------------------------------------------
8.mūrtaiḥ A B E F
9.sarvasaṃhāraṇāstrāṇāṃ A B E F
10.mantrarāja D
11.yo vartate E
12.ca D
------------------------------------------------------
tairnityamarcanīyaṃ syādidaṃ sarvārthasādhakam/
rājñāmeva viśeṣeṇa yadetat samudīritam
tadrājavyatirekeṇa ye nirdiṣṭāstu mānavāḥ/
teṣāṃ vibhūtirmahatī rājñā saṃpatsyate dhruvam
lohairvā śilayā vāpi yo hi nirmāya pūjayate/
vipulāṃ śriyamāpnoti dīrghamāyuśca vindati
ārogyaṃ cāśnute sarve tadvaṃśyā dīrghajīvinaḥ13/
dvimukhayantrārcane mantropadeṣṭurbrāhmaṇasyaivādhikāraḥ
paraṃ mantropadeṣṭaiva brāhmaṇo 14dvimukhaṃ yajet
jñānena tapasā śaktyā soḍhuṃ tasyobhayātmanaḥ/
sa eva śaknuyāt tasya prabhāvaṃ paramaṃ mune
ādityamaṇḍalākṣyādisthānāṃ puruṣāṇāmabhinnatvam
yo'sāvādityabimbasthaḥ puruṣo dṛśyate paraḥ/
hiraṇmayo 15ya evāntarakṣiṇyapi ca dṛśyate
so'pyayaṃ nābhicakrasya madhye yo vartate pumān/
tasyaiva kālacakrādipravartakatvam
16yo'yaṃ 17kālākhyacakrasya prerakaḥ puruṣo'vyayaḥ
-----------------------------------------------------
13.darśinaḥ A B E F
14.vimukhaṃ D
15.yamevānta E F
16.so'yaṃ A E F; so'tha B
17.kālasya cakrasya A E F
------------------------------------------------------
yugacakrasya netāramenameva vidurbudhāḥ/
enaṃ maharṣayo'pyāhurjagaccakrapravartakam
vimāne saṃsthāpya tasyaiva samabhyarcanamaihikāmuṣmikaphalasādhakam
sarvalokaikakartāraṃ18 sarvalokaikasākṣiṇam/
19enaṃ vimāne saṃsthāpya cakravartinamavyayam
yaḥ pūjayati tasyāyaṃ lokaścāmuṣmiko bhavet/
vimānakaraṇārambhasyāpi mahāphalakatvam
sudarśanavimānaṃ yaḥ prārabhet mahāmune
iha sarvānavāpyārthān viṣṇulokaṃ sa yāsyati/
vimānakaraṇārthasya karṣaṇasyāpi sarvasaṃpatsādhanatvam
sudarśanavimānasya karṣaṇaṃ yaḥ karoti vai
tasyāmitrā vinaśyanti santi sarvāśca saṃpadaḥ/
ārabdhāparisamāptasyāpi vimānakaraṇasyāntato muktisādhanatā
ārabhyāyatanaṃ madhye 20vicchittyā vighnito yadi
sa sārvabhaumaḥ sakalān bhuktvā bhogān mahītale/
punaśca bhaktaścakrasya śeṣaṃ nirvartayiṣyati
ante vaikuṇṭhamāsādya viṣṇusāyujyamāpnuyāt/
---------------------------------------------------------
18.bhartāraṃ D
19.evaṃ A B E F
20. vibhṛtyā D; vibhūtyā E.
---------------------------------------------------------
sāṅgapratiṣṭhādikartuḥ phalaparaṃparānirūpaṇam
vimānaṃ paramaṃ kṛtvā pratiṣṭhāpya sudarśanam
brāhmaṇān vedaviduṣo vaiṣṇavān dvādaśāvarān/
taccheṣabhūtāṃstatraiva pratiṣṭhāpya ca śaktitaḥ
paryāptajīvanān kṛtvā dattvā bhūmimaṭhādikān/
nityaṃ 21yo'bhyarcayatyenaṃ devaṃ bhūtisamanvitam
tasya pratidinaṃ bhūtiramaryādā vivardhate/
nīrogatā dīrghamāyurlabhyate nātra saṃśayaḥ
janmāntare sārvabhaumo janitvā sakalāṃ bhuvam/
bhuktvā kālena mahatā tadanantarajanmani
triviṣṭapapatirbhūtvā bhuṅkte caindrapadaṃ ciram/
tataḥ krameṇa labdhvāyaṃ tattallokeśatāṃ gataḥ
tadante paramaṃ dhāma vaiṣṇavaṃ pratipadyate/
sudarśanapuruṣamanārādhayato nṛpatvaṃ durlabham
devamenamanārādhya na kaścijjāyate nṛpaḥ
etadārādhanatāratamyāt phalatāratamyam
etadārādhanasyaiva tāratamyena nārada/
bhogāyuṣostāratamyamaśnute nṛpatirdhruvam
tasmādrājñāmanyeṣāṃ caitadārādhanāvaśyakatā
tasmāt sarvaprayatnena rājaivainaṃ samarcayet/
----------------------------------------------
21. yogyaśca satyena D
-----------------------------------------------
jātyāyurbhogakāmāśca ye cānye bhuvi mānavāḥ
te'pyetatpūjayā sarvaṃ kāṅkṣitaṃ prāpnuvanti ca/
śeṣiṇaḥ keśavādeḥ śeṣabhūtaṃ sudarśanaṃ pratiparivāratādikathaṃtāpraśnaḥ
nāradaḥ---
siddhaṃ sudarśanaṃ viṣṇoḥ śeṣamāyudhasaṃjñitam
kathamasya parīvārāḥ keśavādyāḥ samīritāḥ/
viṣṇvādyā mūrtibhedāśca kathaṃ vā pañjarīkṛtāḥ
kathaṃ vā bhagavanmantrāḥ parivāratvamāgatāḥ/
imaṃ ca saṃśayaṃ deva cchettumarhasi sāṃpratam
taduttarakathanārambhaḥ
ahirbudhnyaḥ---
śruṇu 22tāta mahāprājña rahasyamidamuttamam/
tvadṛte śaknuyāt praṣṭumimarthaṃ23 na kaścana
bhagavata iva tatsaṃkalparūpasya sudarśanasyāpyanāditvāparicchedyatve
yathā nārāyaṇo devaḥ puruṣaḥ puṣkarekṣaṇaḥ/
anādiraparicchedyastathāyamapi nārada
tadupapādanāya paramātmaśakterdvedhā vibhāgaḥ
dve śaktī tasya vidyate viṣṇoḥ sarvārthasādhane/
pradhānabhūte yābhyāṃ tu vahatyeṣa jagaddhuram
---------------------------------------------------
22. tattvaṃ A B E F
23. alpaṃ D
---------------------------------------------------
ekā tvicchātmikā tasya tathānyā tu kriyātmikā/
tatrecchārūpiṇyāḥ śakterlakṣmīrūpatvam
prathamā paramā lakṣmīrjagattrātuḥ kuṭunbinī
kriyārūpāyāḥ śakteḥ sudarśanarūpatvam
tattvavidbhiridaṃ proktaṃ dvitīyeha sudarśanam/
tābhyāṃ śaktibhyāṃ vinā bhagavato'pyakiṃcitkaratvam
tasmāllakṣmyā vinā devaḥ saṃkalpe na prabhurhariḥ
anenāpi vinā kartuṃ kiṃcinnārhati keśavaḥ/
tasya śaktidvayasya sṛṣṭisthitisaṃhārādyupakaraṇatvam
anena sarvaṃ sṛjati devo'nenaiva pāti ca
anena saṃhṛtiṃ devo viśvasyānte karoti ca/
anena dānavān daityānnihanti madhusūdanaḥ
kriyate'nena tatkarma sarvaṃ sarvagatena vai/
rakṣakaṃ paramātmānaṃ prati śaktidvayasyāpi rakṣyakoṭyantarbhāvaḥ/
tasmāt sarvātmanā cainaṃ 24svabuddhyā parirakṣati
viśiṣya lakṣmyā api rakṣyakoṭyantarbhāvapratipādanam
yathā svaṃ svāminā rakṣyaṃ rakṣyate svayameva hi/
evaṃ sarvasya jananīṃ lakṣmīṃ lakṣmīdharaḥ svayam
caturdhā vyūhya cātmānaṃ svabhūtāṃ parirakṣati/
-------------------------------------------------
Original text: ahirbudhnasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0