Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ahirbudhnya Samhita · Chapter 31

31.31.1

yogāṅgayamaniyamāsananirūpaṇaṃ nāma ekatriṃśo'dhyāyaḥ
dhyātaṃ sakṛdbhavānekakoṭyaghaughaṃ haratyaram/
sudarśanasya tad divyaṃ bhargo devasya dhīmahi //
hṛdyāgasvarūpapraśnaḥ
nāradaḥ---
prathamaṃ bāhyayāgasya hṛdayārādhanaṃ param/
uktaṃ tvayā tatsvarūpaṃ yathāvadvaktumarhasi

31.31.2

taduttarakathanārambhaḥ
ahirbudhnyaḥ---
sādhu pṛṣṭaṃ tvayā tasya svarūpaṃ śrṛṇu nārada/
yena prīṇāti bhagavān sarvalokanamaskṛtaḥ

31.31.3

hṛdyāgalakṣaṇam
yairbāhyayāgaḥ1 kriyate sādhanaistrividhairiha/
saṃkalpasiddhaistaireva devaṃ prati samarcanam

31.31.4

hṛdayārādhanaṃ proktametat sarvārthasādhanam/
-------------------------------
1.yogaḥ A B C
-------------------------------
ātmasamarpaṇasya hṛdyāgatulyatvam
yadvā bhagavate tasmai svakīyātmasamarpaṇam

31.31.5

viyuktaṃ prakṛteḥ śuddhaṃ dadyādātmahaviḥ svayam/
2viśiṣṭadaivatāyāsmai cakrarūpāya 3mantrataḥ

31.31.6

prakṛtiviyuktātmasvarūpaviṣayakaḥ praśnaḥ
nāradaḥ---
viyuktaṃ prakṛte rūpamātmano vaktumarhasi/
kenopāyena tatprāptistanme4 brūhi suniścitam

31.31.7

taduttarakathanārambhaḥ
ahirbudhnyaḥ---
śrṛṇu 5tat paramaṃ sūkṣmaṃ sarvagaṃ sarvabhṛt6 tathā/
jñānarūpamanādyantamavikāri nirāmayam

31.31.8

acakṣuḥśrotramasparśamapāṇicaraṇaṃ dhruvam/
nāmajātyādirahitamavarṇamaguṇaṃ7 tvapi

31.31.9

8viśvaśravo viśvacakṣurviśvapāṇipadaṃ param/
asaktamacaraṃ śāntaṃ 9svayaṃjyotiranaupamam

31.31.10

dūrasthamantikacaraṃ jñānagamyaṃ nirañajanam/
-------------------------------------
2.viśiṣṭaṃ D
3.tantrataḥ D
4.tatsyāditi viniścitam A B C E F
5.taṃ D
6.hṛttathā A B C E F
7.aguṇacchavi D
8.viśvaśravā B C
9.balajyoti D
---------------------------------------
bhūtabhartṛ samajyotirjyotiṣāṃ tamasaḥ param

31.31.11

akṣaraṃ sarvabhūtasthaṃ tadviṣṇoḥ paramaṃ padam/
yogakarmaṇorviviktātmasvarūpaprāptisādhanatā
tatprāptisādhanaṃ yogaḥ karma ca śruticoditam

31.31.12

tadviṣayakaḥ praśnaḥ
nāradaḥ---
kīdṛśaṃ karma vijñeyaṃ yogaḥ kīdṛśa ucyate/
yābhyāṃ saṃprāpyate cātmā 10kevalaṃ prakṛteḥ paraḥ

31.31.13

taduttarakathanārambhaḥ
ahirbudhnyaḥ---
śrṛṇuṣva 11prathamaṃ karma dvividhaṃ tadihocyate/
karmaṇāṃ dvaividhyam
ekaṃ pravartakaṃ proktaṃ nivartakamathāparam

31.31.14

pravartakanivartakakarmaṇoḥ kramādabhyudayaniśreyasasādhanatvam
pravartakaṃ ca svargādiphalasādhanamucyate/
nivartakākhyaṃ devarṣe vijñeyaṃ mokṣasādhanam

31.31.15

jīvaparasaṃyogasyāṣṭāṅgayogaśabdārthatā
saṃyogo yoga ityukto jīvātmaparamātmanoḥ/
aṣṭāṅgaḥ eṣa kathito yenātmā dṛśyatāṃ gataḥ

31.31.16

-------------------------------------
10. kevalaḥ E F
11.paramaṃ D
----------------------------------------
yogāṅgaparigaṇanam
aṣṭāṅgānyasya vakṣyāmi pṛthak tāni niśāmaya/
yamaśca niyamaścaivamāsanaṃ tadanantaram

31.31.17

prāṇāyāmastataḥ proktaḥ pratyāhāraśca dhāraṇā/
dhyānaṃ tathā samādhiścāpyaṅgānyetāni nārada

31.31.18

yamasvarūpanirūpaṇam
satyaṃ dayā dhṛtiḥ śaucaṃ brahmacaryaṃ kṣamārjavam/
mitāhārastathāsteyamahiṃseti yamā daśa

31.31.19

satyādīnāṃ svarūpanirūpaṇam
hitarūpaṃ vacaḥ satyaṃ yathādṛṣṭārthagocaram/
dayā duḥkhāsahiṣṇutvaṃ sarvabhūteṣu sarvadā

31.31.20

āpadyapi svakāryeṣu kartavyatvasthitirdhṛtiḥ/
śaucaṃ sarvendriyāṇāṃ ca vaidhakarmasu yogyatā

31.31.21

brahmacaryaṃ svayoṣitsu bhogyatābuddhivarjanam/
avikāramanastvaṃ tu kṣamā vikṛtihetuṣu

31.31.22

vāṅbhanaḥ kāyavṛttīnāmekarūpatvamārjavam/
mitāhārastvāśramiṇāṃ śruticoditabhojanam

31.31.23

asteyamaspṛhānyeṣāṃ vitte vākkāyamānasaiḥ/
ahiṃsā vāṅbhanaḥ kāyaiḥ parapīḍānivartanam

31.31.24

niyamasvarūpanirūpaṇam
siddhāntaśravaṇaṃ dānaṃ matirīśvarapūjanam/
saṃtoṣastapa āstikyaṃ hrīrjapaśca tathā vratam

31.31.25

ete tu niyamāḥ proktā daśa yogasya sādhakāḥ/
siddhāntaśravaṇādīnāṃ svarūpanirūpaṇam
siddhāntaśravaṇaṃ proktaṃ vedāntaśravaṇaṃ budhaiḥ

31.31.26

dānaṃ nyāyārjitārthasya satpātre pratipādanam/
vihite karmaṇi śraddhā matirityabhidhīyate

31.31.27

yathāśaktyarcanaṃ bhaktyā viṣṇorīśvarapūjanam/
saṃtoṣo'lamaneneti prītiryādṛcchikena vai12

31.31.28

kṛcchracāndrāyaṇādyaiśca tapo dehaviśoṣaṇam/
āstikyamasti vedaikagamyaṃ vastviti niścayaḥ

31.31.29

niṣiddhakarmakaraṇe vrīḍā hrīḥ procyate budhaiḥ/
gurūpadiṣṭasvādhyāyamantrābhyāso japaḥ smṛtaḥ

31.31.30

sadācāryopadiṣṭepūpāyatvapragraho vratam/
athāsanānāṃ svāsthyahetutvam
āsanāni pravakṣyāmi mukhyāni vividhāni ca

31.31.31

āsthāyaiṣāmanyatamaṃ yogino yānti nirvṛtim/
----------------------------------------
12.me D
---------------------------------------
mukhyāsanaparigaṇanam
cakraṃ padmāsanaṃ kūrmaṃ māyūraṃ kaukkūṭaṃ tathā

31.31.32

vīrāsanaṃ svastikaṃ ca bhadraṃ siṃhāsanaṃ tathā/
muktāsanaṃ gomukhaṃ ca mukhyānyetāni nārada

31.31.33

cakrāsanam
savyoruṃ dakṣiṇe gulphe dakṣiṇaṃ dakṣiṇetare/
nidadhyādṛjukāyastu cakrāsanamidaṃ param

31.31.34

padmāsanam
ūrvorupari saṃsthāpya ubhe pādatale sukham/
padmāsanamidaṃ proktaṃ sarvakilbiṣanāśanam

31.31.35

kūrmāsanam
gudaṃ 13nipīḍya gulphābhyāṃ vyutkrameṇa samāhitaḥ/
etat kūrmāsanaṃ proktaṃ yogasiddhikaraṃ param

31.31.36

mayūrāsanam
niveśya kūrparau 14samyaṅ nābhimaṇḍalapārśvayoḥ/
avaṣṭabhya bhuvaṃ pāṇitalābhyāṃ vyomni daṇḍavat

31.31.37

samonnataśiraḥ pādo māyūrāsanamiṣyate15/
etat sarvaviṣaghnaṃ ca sarvavyādhinivāraṇam16

31.31.38

---------------------------------------------
13.nirudhya D
14.samyaglagratundilapārśayoḥ E.
15.ucyate E F
16.nibarhaṇam B C
----------------------------------------------
kukkuṭāsanam
padmāsanamadhiṣṭhāya jānvantaraviniḥ sṛtau/
karau bhūmau niveśyaitadvyomasthaṃ17 kukkuṭāsanam

31.31.39

vīrāsanam
ekatrorau tu saṃsthāpya pādamekamathetaram/
ūruṃ pāde niveśyaitadvīrāsanamudāhṛtam

31.31.40

svastikāsanam
ubhe pādatale kṛtvā jānūrvorantare dṛḍham/
ṛjukāyaḥ 18samāsīta svastikaṃ tat pracakṣate

31.31.41

bhadrāsanam
sīvanyāḥ pārśvayorgulphau niveśyāgrapade dṛḍham/
baddhvā karābhyāṃ tat proktaṃ bhadrāsanamaghāpaham

31.31.42

siṃhāsanam
sīvanyāḥ pārśvayorgulpau vyutkrameṇa niveśya ca/
karau jānvornidhāyobhau prasārya nikhilāṅgalīḥ

31.31.43

nāsāgranyastanayano vyāttavaktra ṛjuḥ sudhīḥ/
etat siṃhāsanaṃ proktaṃ sarvadevābhipūjitam

31.31.44

-------------------------------------
17.stha A B C E F
18.samāsīnaḥ A B C E F
--------------------------------------
muktāsanam
meḍhrādupari vinyasya savyagulphamihetaram/
gulphaṃ vinyasya pāṇī 19cāpyaṅgamadhye niveśya ca

31.31.45

muktāsanamidaṃ proktaṃ sthitā yatra mumukṣavaḥ/
gomukhāsanam
ubhayorgulphayoḥ kṛtvā pṛṣṭhapārśvāvubhāvapi

31.31.46

vyutkrameṇātha pāṇibhyāṃ vinyastābhyāṃ 20vigṛhya ca/
pṛṣṭhagābhyāṃ padāṅguṣṭhāvetad gomukhamucyate

31.31.47

prāṇāyāmasiddhaye nāḍīśuddhyāvaśyakatā
prāṇāyāmaprasiddhyarthaṃ nāḍīśuddhimanantaram/
dehasthavāyubhiḥ kuryāt sāgnibhiśca tapodhana

iti śrīpāñcarātre tantrarahasye ahirbudhnyasaṃhitāyāṃ yogāṅgayamaniyamāsananirūpaṇaṃ nāmaikatriṃśo'dhyāyaḥ
āditaḥ ślokāḥ 1872
-------------------------------------------
19.ca hastamadhye D; cāpyaṅgaṃ madhye E
20.pragṛhya D
---------------------------------------------

Original text: ahirbudhnasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc