Agni Purana · Chapter 81
:e ity ādimahāpurāṇe āgneye damanakārohaṇavidhirnāma aśītitamo
'dhyāyaḥ ||
% Chapter {81}
:ś athaikāśītitamo 'dhyāyaḥ
samayadīkṣāvidhānaṃ
īśvara uvāca
vākṣyāmi bhogamokṣārthaṃ dīkṣāṃ pāpakṣayaṅkarīṃ /AP_81.001ab/
malamāyādipāśānāṃ viśleṣaḥ kriyate yayā
jñānañca janyate śiṣye sā dīkṣā bhuktimuktidā /AP_81.002ab/
vijñātakalanāmaiko dvitīyaḥ pralayākalaḥ(1)
tṛtīyaḥ sakalaḥ śāstre 'nugrāhyastrividho mataḥ /AP_81.003ab/
tatrādyo malamātreṇa mukto 'nyo malakarmabhiḥ
kalādibhūmiparyantaṃ stavaistu sakalo yataḥ /AP_81.004ab/
nirādhārātha sādhārā dīkṣāpi dvividhā matā
nirādhārā dvayosteṣāṃ sādhārā sakalasya tu /AP_81.005ab/
ādhāranirapekṣeṇa kriyate śambhucaryayā
tīvraśaktinipātena nirādhāreti sā smṛtā /AP_81.006ab/
ācāryamūrtimāsthāya māyātīvrādibhedayā
śaktyā yāṃ kurute śambhuḥ sā sādhikaraṇocyate /AP_81.007ab/
:n
1 pralayānala iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ / pralayātmaka iti ṅa,
cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 244
iyaṃ caturvidhā proktā savījā vījavarjitā
sādhikārānadhikārā yathā tadabhidhīyate /AP_81.008ab/
samayācārasaṃyuktā savījā jāyate nṛṇāṃ
nirvījā tvasamarthānāṃ samayācāravarjitā /AP_81.009ab/
nitye naimittike kāmye yataḥ syādadhikāritā
sādhikārā bhaveddīkṣā sādhakācāryayorataḥ /AP_81.010ab/
nirvījā dīkṣitānāntu yadāsa mama putrayoḥ
nityamātrādhikāratvaddīkṣā niradhikārikā /AP_81.011ab/
dvividheyaṃ dvirūpā hi pratyekamupajāyate
ekā kriyāvatī tatra kuṇḍamaṇḍalapūrvikā /AP_81.012ab/
manovyāpāramātreṇa yā sā jñānavatī matā
itthaṃ labdhādhikāreṇa dīkṣā.acāryeṇa sādhyate /AP_81.013ab/
skandadīkṣāṃ guruḥ kuryāt kṛtvā nityakriyāṃ tataḥ(1)
praṇavārgyakarāmbhojakṛtadvārādhipārcaṇaḥ /AP_81.014ab/
vighnānutsārya dehalyāṃ nyasyāstraṃ svāsane sthitaḥ
kurvīta bhūtasaṃśuddhiṃ mantrayogaṃ yathoditaṃ /AP_81.015ab/
tilataṇḍulasiddhārthakuśadūrvākṣatodakaṃ
sayavakṣīranīrañca viśeṣārghyamidantataḥ /AP_81.016ab/
tadambunā dravyaśuddhiṃ tilakaṃ svāsanātmanoḥ
pūjanaṃ mantraśiddhiñca pañcagavyañca pūrvavat /AP_81.017ab/
lājacandanasiddhārthabhasmadūrvākṣataṃ(2) kuśān
vikirān śuddhalājāṃstān sadhūpānastramantritān /AP_81.018ab/
:n
1 kṛtanityakriyādvaya iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 bhasmadūrvākṣatāniti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 245
śastrāmbu(1)prokṣitānetān kavacenāvaguṇṭhitān
nānāgrahaṇākārān vighnaughavinivārakān /AP_81.019ab/
darbhāṇāntālamānena kṛtvā ṣaṭtriṃśatā dalaiḥ
saptajaptaṃ śivāstreṇa veṇīṃ bodhāsimuttamaṃ /AP_81.020ab/
śivamātmani vinyasya sṛṣṭyādhāramabhīpsitaṃ
niṣkalaṃ ca śivaṃ nyasya śivo 'hamiti bhāvayet /AP_81.021ab/
uṣṇīṣaṃ śirasi nyasya alaṃ kuryātsvadehakaṃ
gandhamaṇḍanakaṃ svīye vidadhyāddakṣiṇe kare /AP_81.022ab/
vidhinātrārcayedīśamitthaṃ syācchivamastakaṃ
vinyasya śivamantreṇa bhāsvaraṃ nijamastake /AP_81.023ab/
śivādabhinnamātmānaṃ kartāraṃ bhāvayedyathā
maṇḍale karmaṇāṃ sākṣī kalaśe yajñarakṣakaḥ /AP_81.024ab/
homādhikaraṇaṃ vahnau śiṣye pāśavimocakaḥ(2)
svātmanyanugṛhīteti ṣaḍādhāro ya īśvaraḥ /AP_81.025ab/
so 'hameveti kurvīta bhāvaṃ sthirataraṃ punaḥ
jñānakhaḍgakaraḥ sthitvā nairṛtyābhimukho naraḥ /AP_81.026ab/
sārghyāmbupañcagavyābhyāṃ prokṣayedyāgamaṇḍapaṃ
catuṣpathāntasaṃskāraiḥ saṃskuryādīkṣaṇādibhiḥ /AP_81.027ab/
vikṣipya vikarāṃstatra kuśakūrcopasaṃharet
tānīśadiśi vardhanyāmāsanāyopakalpayet /AP_81.028ab/
nairṛte vāstugīrvāṇān dvāre lakṣmīṃ prapūjayet
āpye ratnaiḥ pūrayantīṃ hṛdā maṇḍaparūpiṇīṃ /AP_81.029ab/
:n
1 astrāmbu iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 śiṣye pāpavimocaka iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 246
sāmbuvastre saratne ca dhānyasthe paścimānane
aiśe kumbhe yajecchambhuṃ śaktiṃ kumbhasya dakṣiṇe /AP_81.030ab/
paścimasyāntu siṃhasthāṃ vardhanīṃ khaḍgarūpiṇīṃ
dikṣu śakrādidikpālānviṣṇvantān praṇavāsanān /AP_81.031ab/
vāhanāyudhasaṃyuktān hṛdābhyarcya svanāmabhiḥ
prathamantāṃ samādāya kumbhasyāgrābhigāminīṃ /AP_81.032ab/
avicchinnapayodharāṃ bhrāmayitvā pradakṣiṇaṃ
śivājñāṃ lokapālānāṃ śrāvayenmūlamuccaran /AP_81.033ab/
saṃrakṣata yathāyogaṃ kumbhaṃ dhṛtvātha tāṃ dhāret
tataḥ sthirāsane kumbhe sāṅgaṃ sampūjya śaṅkaraṃ /AP_81.034ab/
vinyasya śodhyamadhvānaṃ vardhanyāmastramarcayet
oṃ haḥ astrāsanāya hūṃ phaṭ / oṃ oṃ astramūrtaye namaḥ /
oṃ hūṃ phaṭ pāśupatāstrāya namaḥ / oṃ oṃ hṛdayāya
hūṃ phaṭ namaḥ / oṃ śrīṃ śirase hūṃ phaṭ namaḥ / oṃ
yaṃ śikhāyai hūṃ phaṭ namaḥ / oṃ gūṃ kavacāya hūṃ
phaṭ namaḥ / oṃ phaṭ astrāya hūṃ phaṭ namaḥ(1)
caturvaktraṃ sadaṃṣṭrañca smaredastraṃ saśaktikaṃ /AP_81.035ab/
samudgaratriśūlāsiṃ sūryakoṭisamaprabhaṃ
bhagaliṅgasamāyogaṃ vidadhyālliṅgamudrayā /AP_81.036ab/
:n
1 oṃ aṃ haḥ astrāsanāya hraṃ phaṭ / oṃ aṃ astramūrtaye
namaḥ / oṃ paśūṃ huṃ phaṭ pāśupatāstrāya namaḥ / oṃ
hṛdayāya hraṃ phaṭ namaḥ / oṃ śrīṃ śirase hrūṃ phaṭ
namaḥ / oṃ maṃ śikhāyai phaṭ namaḥ / oṃ astrāya phaṭ
hūṃ phaṭ namaḥ / iti ga, cihnkitapustakapāṭhaḥ / oṃ haḥ
astrāsanāya krūṃ phaṭ / oṃ oṃ astramūrtaye namaḥ / oṃ svāṃ
svaṃ krūṃ phaṭ pāśupatāstrāya svāhā / oṃ oṃ hṛdayāya
krūṃ phaṭ namaḥ / oṃ paṃ śikhāyai krūṃ phaṭ namaḥ /
oṃ khaṃ kavacāya krūṃ phaṭ namaḥ / oṃ haṃ phaṭ astrāya
phaṭ namaḥ / iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 247
agguṣṭhena spṛśet kumbhaṃ hṛdā muṣṭyāstravardhanīṃ
bhuktaye muktaye tvādau muṣṭinā vardhanīṃ spṛśet /AP_81.037ab/
kumbhasya mukharakṣārthaṃ jñānakhaḍgaṃ samarpayet
śastrañca mūlamantrasya śataṃ kumbhe niveśayet /AP_81.038ab/
taddaśāṃśena vardhanyāṃ rakṣāṃ vijñāpayettataḥ
yathedaṃ kṛtayatnena bhagavanmakhamandiraṃ /AP_81.039ab/
rakṣaṇīyaṃ jagannātha sarvādhvaradhara tvayā
praṇavasthaṃ caturbāhuṃ vāyavye gaṇamarcayet(1) /AP_81.040ab/
sthaṇḍile śivamabhyarcya sārghyakuṇḍaṃ vrajennaraḥ
niviṣṭo mantratṛptyarthamarghyagandhaghṛtādikaṃ /AP_81.041ab/
vāme 'savye tu vinyasya samiddarbhatilādikaṃ
kuṇḍavahnisrugājyādi prāgvat saṃskṛtya bhāvayet /AP_81.042ab/
mukhyatāmūrdhvavaktrasya hṛdi vahnau śivaṃ yajet
svamūrtau śivakumbhe ca sthaṇḍile tvagniśiṣyayoḥ /AP_81.043ab/
sṛṣṭinyāsena vinyasya śodhyādhvānaṃ yathāvidhi
kuṇḍamānaṃ mukhaṃ dhyātvā hṛdāhutibhirīpsitaṃ /AP_81.044ab/
vījāni saptajihvānāmagnerhomāya bhaṇyate
virephāvantimauvarṇau rephaṣaṣṭhasvarānvitau /AP_81.045ab/
induvinduśikhāyuktau jihvāvījānupakramāt
hiraṇyā vanakā raktā kṛṣṇā tadanu suprabhā /AP_81.046ab/
atiriktā bahurūpā rudrendrāgnyāpyadiṅmukhā
kṣīrādimadhurair homaṃ kuryācchāntikapauṣṭike /AP_81.047ab/
abhicāre tu piṇyākasaktukañcukakāñcikaiḥ
lavaṇair ājikātakrakaṭutailaiś ca kaṇṭakaiḥ /AP_81.048ab/
:n
1 vāyavye kālamarcayediti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 248
samidbhirapi vakrābhiḥ kruddho bhāṣyāṇunā yajet
kadambakalikāhomādyakṣiṇī siddhyati dhruvaṃ /AP_81.049ab/
bandhūkakiṃśukādīni vaśyākarṣāya homayet
bilvaṃ rājyāya lakṣmārthaṃ pāṭalāṃś campakānapi /AP_81.050ab/
padmāni cakravartitve bhakṣyabhojyāni sampade
dūrvā vyādhivināśāya sarvasattvavaśīkṛte /AP_81.051ab/
priyaṅgupāṭalīpuṣpaṃ cūtapatraṃ jvarāntakaṃ
mṛtyuñjayo mṛtyujit syād vṛddhiḥ syāttilahomataḥ /AP_81.052ab/
rudraśāntiḥ sarvaśāntyai atha prastutamucyate
āhutyaṣṭaśatair mūlamaṅgāni tu daśāṃśataḥ /AP_81.053ab/
santarpayeta mūlena dadyāt pūrṇāṃ yathā purā
tathā śiṣyapraveśāya pratiśiṣyaṃ śataṃ japet /AP_81.054ab/
dur nimittāpasārāya sunimittakṛte tathā
śatadvayañca hotavyaṃ mūlamantreṇa pūrvavat /AP_81.055ab/
mūlādyaṣṭāstramantrāṇāṃ svāhāntaistarpaṇaṃ sakṛt
śikhāsampuṭitair vījair hrūṃ phaḍantaiś ca(1) dīpanaṃ /AP_81.056ab/
oṃ hauṃ śivāya svāhetyādimantraiś ca tarpaṇaṃ
oṃ hrūṃ hrauṃ hrīṃ śivāya hrūṃ(2) phaḍityādidīpanaṃ /AP_81.057ab/
tataḥ śivāmbhasā sthālīṃ kṣālitāṃ varmaguṇṭhitāṃ(3)
candanādisamālabdhāṃ badhnīyāt kaṭakaṃ gale /AP_81.058ab/
varmāstrajaptasaddarbhapatrābhyāṃ carusiddhaye
:n
1 huṃ phaḍantaiś ca kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 oṃ hūṃ hauṃ hūṃ śivāya hūmiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ /
oṃ kraṃ hauṃ kraṃ śivāya krūṃ iti ṅa,
cihnitapustakapāṭhaḥ
3 dharmaguṇṭhitāmiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 249
varmādyair āsane(1) datte sārdhendukṛtamaṇḍale(2) /AP_81.059ab/
nyastāyāṃ mūrtibhūtāyāṃ bhāvapuṣpaiḥ śivaṃ yajet
vastrabaddhamukhāyāṃ vā sthālyāṃ puṣpair vahirbhavaiḥ /AP_81.060ab/
cullyāṃ paścimavaktrāyāṃ nyastāyāṃ mānuṣātmanā
nyastāhaṅkāravījāyāṃ śuddhāyāṃ vīkṣaṇādibhiḥ /AP_81.061ab/
dharmādharmaśarīrāyāṃ japtāyāṃ mānuṣātmanā
sthālīmāropayedastrajaptāṃ gavyāmbumārjitāṃ /AP_81.062ab/
gavyaṃ payo 'strasaṃśuddhaṃ prāsādaśatamantritaṃ
tuṇḍalān śyāmakādīnāṃ nikṣipettatra tadyathā /AP_81.063ab/
ekaśiṣyavidhānāya teṣāṃ prasṛtipañcakaṃ
prasṛtiṃ prasṛtiṃ paścādvardhayed dvyādiṣu kramāt /AP_81.064ab/
kuryāccānalamantreṇa pidhānaṃ kavacāṇunā
śivāgnau mūlamantreṇa pūrvāsyaś carukaṃ pacet /AP_81.065ab/
sukhinne tatra taccullyāṃ śruvamāpūrya sarpiṣā
svāhāntaiḥ saṃhitāmantrair datvā taptābhighāraṇaṃ /AP_81.066ab/
saṃsthāpya maṇḍale sthālīṃ saddarbhe 'strāṇunā kṛte
praṇavena pidhāyāsyāṃ taddehalepanaṃ hṛdā /AP_81.067ab/
suśītalo bhavatyevam prāpya śītābhighāraṇaṃ
vidadhyātsaṃhitāmantraiḥ śiṣyaṃ prati sakṛt sakṛt /AP_81.068ab/
dharmādyāsanake hutvā(3) kuṇḍamaṇḍalapaścime
sampātañca srucā hutvā śuddhiṃ saṃhitayā caret /AP_81.069ab/
carukaṃ sakṛdālabhya tayaiva vaṣaḍantayā
:n
1 dharmādyair āsane iti ka, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 sārdāmbukṛtamaṇḍale iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 dharmādyāsanake dhṛtveti kha, ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 250
dhenumudrāmṛtībhūtaṃ sthaṇḍileśāntikaṃ nayet(1) /AP_81.070ab/
sājyabhāgaṃ svaśiṣyāṇāṃ bhāgo devāya vahnaye
kuryāttu stokapālādeḥ samadhvājyamitidaṃ trayaṃ /AP_81.071ab/
namo 'ntena hṛdā dadyāttenaivācamanīyakaṃ(2)
sājyaṃ mantraśataṃ hutvā dadyāt pūrṇāṃ yathāvidhi /AP_81.072ab/
maṇḍalaṃ kuṇḍataḥ pūrve madhye vā śambhukumbhayoḥ
rudramātṛgaṇādīnāṃ nirvartyāntarbaliṃ hṛdā /AP_81.073ab/
śivamadhye 'pyalabdhājño vidhāyaikatvabhāvanaṃ
sarvajñatādiyukto 'haṃ samantāccopari sthitaḥ /AP_81.074ab/
mamāṃśo yojanāsthānamadhiṣṭhāhamadhvare
śivo 'hamityahaṅkārī niṣkramed yāgamaṇḍapāt /AP_81.075ab/
nyastapūrvāgrasandharbhe śastrāṇukṛtamaṇḍale
praṇavāsanake śiṣyaṃ śuklavastrottarīyakaṃ /AP_81.076ab/
snātañcodaṅmukhaṃ muktyai pūrvavaktrantu bhuktaye
ūrdhvaṃ kāyaṃ samāropya pūrvāsyaṃ pravilokayet /AP_81.077ab/
caraṇādiśikhāṃ yāvanmuktau bhuktau vilomataḥ
cakṣuṣā saprasādena śaivaṃ dhāma vivṛṇvatā /AP_81.078ab/
astrodakena sammokṣya mantrāmbusnānasiddaye
bhasmasnānāya vighnānāṃ śāntaye pāpabhittaye(3) /AP_81.079ab/
sṛṣṭisaṃhārayogena tāḍayedastrabhasmanā
punarastrāmbunā prokṣya sakalīkaraṇāya taṃ /AP_81.080ab/
:n
1 sthaṇḍilopāntikaṃ nayediti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 tenaivācamanīyamiti ka, kha, ga, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ
3 pāśabhittaye iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 251
nābherūrdhvaṃ kuśāgreṇa mārjanīyāstramuccaran
tridhā.alabheta tanmūlair aghamarṣāya nābhyadhaḥ /AP_81.081ab/
dvaividhyāya ca pāśānāṃ ālabheta śarāṇunā
taccharīre śivaṃ sāṅgaṃ sāsanaṃ vinyasettataḥ /AP_81.082ab/
puṣpādipūjitasyāsya netre netreṇa vā hṛdā
badhvāmantritavastreṇa sitena sadaśena ca /.AP_81.083ab/
pradakṣiṇakramādenaṃ praveśya śivadakṣiṇaṃ
savastramāsanaṃ dadyāt yathāvarṇaṃ(1) nivedayet /AP_81.084ab/
saṃhāramudrayātmānaṃ mūrtyā tasya hṛdambuje
nirudhya śodhite kāye nyāsaṃ kṛtvā tamarcayet /AP_81.085ab/
pūrvānanasya śiṣyasya mūlamantreṇa mastake
śivahastaṃ pradātavyaṃ rudreśapadadāyakaṃ /AP_81.086ab/
śivasevāgrahopāyaṃ dattahastaṃ śivāṇunā(2)
śive prakṣepayet puṣpamapanīyārcakantāraṃ(3) /AP_81.087ab/
tatpātrasthānamantrāḍhyaṃ śivadevagaṇānugaṃ
viprādīnāṃ kramānnāma kuryādvā svecchayā guruḥ /AP_81.088ab/
praṇatiṃ kumbhavardhanyoḥ kārayitvānalāntikaṃ
sadakṣiṇāsane tadvat(4) saumyāsyamupaveśayet /AP_81.089ab/
śiṣyadehaviniṣkrāntāṃ suṣumṇāmiva cintayet
nijagrahalīnāñca darbhamūlena mantritaṃ /AP_81.090ab/
:n
1 suvarṇañceti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 śivātmaneti kha, ga, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
3 apanīyādhikāmbaraṃ iti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ
4 sadakṣiṇāsana tatreti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 252
darbhāgraṃ dakṣiṇe tasya vidhāya karapallave
tammūlamātmajaṅghāyāmagrañceti śikhidhvaje /AP_81.091ab/
śiṣyasya hṛdayaṃ gatvā recakena śivāṇunā(1)
purakeṇa samāgatya svakīyaṃ hṛdyāntaraṃ /AP_81.092ab/
śivāgninā punaḥ kṛtvā nāḍīsandhānamīdṛśaṃ
hṛdā tatsannidhānārthañjuhuyādāhutitrayaṃ /AP_81.093ab/
śivahastasthiratvārthaṃ(2) śataṃ mūlena homayet /AP_81.093cd/
itthaṃ samayadīkṣāyāṃ bhavedyogyo bhavārcane
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0