Agni Purana · Chapter 64
:e ity ādimahāputrāṇe āgneye
devādipratiṣṭhāpustakapratiṣṭhākathanaṃ nāma
triṣaṣṭitamodhyāyaḥ
% Chapter {64}
:ś atha catuḥṣaṣṭitamodhyāyaḥ
kūpādipratiṣṭhākathanaṃ
bhagavānuvāca
kūpavāpītaḍāgānāṃ pratiṣṭhāṃ vacmi tāṃ śṛṇu /AP_64.001ab/
jalarūpeṇa hi hariḥ somo varuṇa uttama
agnīṣomamayaṃ viśvaṃ viṣṇurāpastu kāraṇaṃ /AP_64.002ab/
haimaṃ raupyaṃ ratnajaṃ vā varuṇaṃ kārayennaraḥ
dvibhujaṃ haṃsapṛṣṭhasthaṃ dakṣiṇenābhayapradaṃ /AP_64.003ab/
vāmena nāgapāśaṃ taṃ nadīnāgādisaṃyutaṃ
yāgamaṇḍapamadhye syādvedikā kuṇḍamaṇḍitā /AP_64.004ab/
toraṇaṃ vāruṇaṃ kumbhaṃ nyasecca karakānvitaṃ
bhadrake cārdhacandre vā svastike dvāri kumbhakān /AP_64.005ab/
agnyādhānaṃ cāpyakuṇḍe kṛtvā pūrṇāṃ pradāpayet
:p 187
varuṇaṃ snānapīṭhe tu ye te śateti saṃspṛśet /AP_64.006ab/
ghṛtenābhyañjayet paścānmūlamantreṇa deśikaḥ
śanno devīti prakṣālya śuddhavatyā śivodakaiḥ /AP_64.007ab/
adhivāsayedaṣṭakumbhān sāmudraṃ pūrvakumbhake
gāṅgamagnau varṣatoyaṃ dakṣe rakṣastu nairjharaṃ /AP_64.008ab/
nadītoyaṃ paścime tu vāyavye tu nadodakaṃ
audbhijjaṃ cottare sthāpya aiśānyāṃ tīrthasambhavaṃ /AP_64.009ab/
alābhe tu nadītoyaṃ(1) yāsāṃ rājeti mantrayet(2)
devaṃ nirmārjya nirmañchya durmitriyeti vicakṣaṇaḥ(3) /AP_64.010ab/
netre conmīlayeccitraṃ taccakṣurmadhuratrayaiḥ
jyotiḥ sampūrayeddhaimyāṃ gurave gāmathārpayet /AP_64.011ab/
samudrajyeṣṭhetyabhiṣiñcayedvaruṇaṃ pūrvakumbhataḥ
samudraṃ gaccha gāṅgeyāt somo dhenviti varṣakāt /AP_64.012ab/
devīrāpo nirjharādbhir nadādbhiḥ pañcanadyataḥ
udbhidadbhyaścodbhidena pāvamānyātha tīrthakaiḥ /AP_64.013ab/
āpo hi ṣṭhā pañcagavyāddhiraṇyavarṇeti svarṇajāt
āpo asmeti varṣoptyair vyāhṛtyā kūpasambhavaiḥ /AP_64.014ab/
varuṇañca taḍāgoptyair varuṇādbhistu vaśyataḥ
āpo devīti girijair ekāśīvighaṭaistataḥ /AP_64.015ab/
snāpayedvaruṇasyeti tvanno varuṇā cārghyakaṃ
vyāhṛtyā madhuparkantu vṛhaspateti vastrakaṃ /AP_64.016ab/
varuṇeti pavitrantu praṇavenottarīyakaṃ
:n
1 nadīkṣodamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 āsāṃ rudreti kīrtayediti ṅa, ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 indriyeti vicakṣaṇa iti ga, gha, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 188
yadvāraṇyena puṣpādi pradadyādvaruṇāya tu /AP_64.017ab/
cāmaraṃ darpaṇaṃ chatraṃ vyajanaṃ vaijayantikāṃ
mūlenottiṣṭhetyutthāpya tāṃ rātrimadhivāsayet /AP_64.018ab/
varuṇañceti sānnidhyaṃ yadvāraṇyena pūjayet
sajīvīkaraṇaṃ mūlāt punargandhādinā yajet /AP_64.019ab/
maṇḍape(1) pūrvavat prārcya kuṇḍeṣu samidādikaṃ
vedādimantrair gandhādyāś catasro dhenavo duhet /AP_64.020ab/
dikṣvatho vai yavacaruṃ tataḥ saṃsthāpya homayet(2)
vyāhṛtyā vātha gāyatryā mūlenāmantrayettathā /AP_64.021ab/
sūryāya prajāpataye dyauḥ svāhā cāntarikṣakaḥ
tasyai pṛthivyai dehadhṛtyai iha svadhṛtaye tataḥ /AP_64.022ab/
iha ratyai ceha ramatyā ugro bhīmaś ca raudrakaḥ
viṣṇuś ca varuṇo dhātā rāyaspoṣo mahendrakaḥ(3) /AP_64.023ab/
agniryamo nairṛto 'tha varuṇo vāyureva ca
kuvera īśo 'nanto 'tha brahmā rājā jaleśvaraḥ /AP_64.024ab/
tasmai svāhedaṃ viṣṇuś ca tadviprāseti homayet
somo dhenviti ṣaḍ hutvā imaṃ meti ca homayet /AP_64.025ab/
āpo hi ṣṭheti tisṛbhirimā rudreti homayet
daśādikṣu baliṃ dadyāt gandhapuṣpādinārcayet /AP_64.026ab/
pratimāṃ tu samutthāpya maṇḍale vinyased budhaḥ
pūjayedgandhapuṣpādyair hemapuṣpādibhiḥ kramāt /AP_64.027ab/
:n
1 maṇḍale iti kha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
2 mūle tvagnau ca homayediti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 vāyuḥ somo mahendraka iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 189
jalāśayāṃstu digbhāge vitastidvayasammitān
kṛtvāṣṭau sthaṇḍilān ramyān saikatān deśikottamaḥ /AP_64.028ab/
varuṇasyeti mantreṇa sājyamaṣṭaśataṃ tataḥ
caruṃ yavamayaṃ hutvā(1) śāntitoyaṃ samācaret /AP_64.029ab/
secayenmūrdhni devaṃ tu sajīvakaraṇaṃ caret
dhyāyettu varuṇaṃ yuktaṃ gauryā nadanadīgaṇaiḥ /AP_64.030ab/
oṃ varuṇāya namo 'bhyarcya tataḥ sānnidhyamācaret
utthāpya(2) nāgapṛṣṭhādyair bhrāmayettaiḥ samaṅgalaiḥ /AP_64.031ab/
āpo hi ṣṭheti ca kṣipettrimadhvākte ghaṭe jale
jalāśaye madhyagataṃ suguptaṃ viniveśayet /AP_64.032ab/
snātvā dhyāyecca varuṇaṃ sṛṣṭiṃ brahmāṇḍasañjñikāṃ
agnivījena sandagddhya tadbhasma plāvayeddharāṃ /AP_64.033ab/
sarvamapomayaṃ lokaṃ dhyāyet tatra jaleśvaraṃ
toyamadhyasthitaṃ devaṃ tato yūpaṃ niveśayet /AP_64.034ab/
caturasramathāṣṭāsraṃ vartulaṃ vā pravartitaṃ(3)
ārādhya devatāliṅgaṃ daśahastaṃ tu kūpake /AP_64.035ab/
yūpaṃ yajñīyavṛkṣotthaṃ mūle haimaṃ phalaṃ nyaset
vāpyāṃ pañcadaśakaraṃ puṣkariṇyāṃ tu viṃśatikaṃ /AP_64.036ab/
taḍāge pañcaviṃśākhyaṃ jalamadhye niveśayet
yāgamaṇḍapāṅgeṇa vā yūpabrasketi mantrataḥ (4) /AP_64.037ab/
sthāpya tadveṣṭayedvastrair yūpopari patākikāṃ
:n
1 caruṃ sacamasaṃ hutveti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 utthāya iti kha, ga, gha, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 suvartitamiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
4 yūpasthāneti mantrata iti ga, gha, ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 190
tadabhyarcya ca gandhādyair jagacchāntiṃ samācaret /AP_64.038ab/
dakṣiṇāṃ gurave dadyādbhūgohemāmbupātrakaṃ
dvijebhyo dakṣiṇā deyā āgatān bhojayettathā /AP_64.039ab/
ābrahmastambaparyantā ye kecitsalilārthinaḥ
te tṛptimupagacchantu taḍāgasthena vāriṇā /AP_64.040ab/
toyamutsarjayedevaṃ(1) pañcagavyaṃ vinikṣipet
āpo hi ṣṭheti tisṛbhiḥ śāntitoyaṃ dvijaiḥ kṛtaṃ /AP_64.041ab/
tīrthatoyaṃ kṣipet puṇyaṃ gokulañcārpayedvijān(2)
anivāritamannādyaṃ sarvajanyañca kārayet /AP_64.042ab/
aśvamedhasahasrāṇāṃ sahasraṃ yaḥ samācaret
ekāhaṃ sthāpayettoyaṃ tatpuṇyamayutāyutaṃ /AP_64.043ab/.vimāne modate svarge narakaṃ na sa gacchati
gavādi pivate yasmāttasmāt kartur na pātakaṃ /AP_64.044ab/
toyadānātsarvadānaphalaṃ prāpya divaṃ yajet
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0