Agni Purana · Chapter 6

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye rāmāyaṇe bālakāṇḍavarṇanaṃ
nāma pañcamo 'dhyāyaḥ
:n
1 tāḍakāpahṛditi kha, ga, ṅa, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ
2 babhañja taddṛḍhaṃ dhanuriti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 tadā iti kha, gha, ṅa, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ
4 bharatothāgāt iti kha, ga, gha, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ
:p 11
% Chapter {6}
:ś atha ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ
śrīrāmāvatāravarṇanaṃ
nārada uvāca
bharate 'tha gate rāmaḥ pitrādīnabhyapūjayat /AP_6.001ab/
rājā daśaratho rāmam uvāca śṛṇu rāghava

guṇānurāgādrājye tvaṃ prajābhirabhiṣecitaḥ /AP_6.002ab/
manasāhaṃ prabhāte te yauvarājyaṃ dadāmi ha

rātrau tvaṃ sītayā sārdhaṃ saṃyataḥ suvrato bhava /AP_6.003ab/
rājñaś ca mantriṇaścāṣṭau savasiṣṭhās tathābruvan

sṛṣṭirjayanto vijayaḥ siddhārtho rāṣṭravardhanaḥ(1) /AP_6.004ab/
aśoko dharmapālaś ca sumantraḥ savasiṣṭhakaḥ(2)

pitrādivacanaṃ śrutvā tathetyuktvā sa rāghavaḥ /AP_6.005ab/
sthito devārcanaṃ kṛtvā kauśalyāyai nivedya tat

rājovāca vasiṣṭhādīn rāmarājyābhiṣecane /AP_6.006ab/
sambhārān sambhavantu sma ity uktvā kaikeyīṅgataḥ

ayodhyālaṅkṛtiṃ dṛṣṭvā jñātvā rāmābhiṣecanaṃ /AP_6.007ab/
bhaviṣyatītyācacakṣe kaikeyīṃ mantharā sakhī(3)

pādau gṛhītvā rāmeṇa karṣitā sāparādhataḥ /AP_6.008ab/
tena vaireṇa sā rāma- vanavāsañca kāṅkṣati

kaikeyi tvaṃ samuttiṣṭha rāmarājyābhiṣecanaṃ /AP_6.009ab/
maraṇaṃ tava putrasya mama te nātra saṃśayaḥ

:n
1 rājyavardhana iti kha, ga, gha cihnitapustakatrayapāṭhaḥ
2 sumantraś ca vaśiṣṭhaka iti kha, ga, gha, ṅa,
cihnitapustakacatuṣṭayapāṭhaḥ
3 mantharāsatī iti kha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ mantharā
satīmiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 12
kabjayoktañca tac chrutvā ekamābharaṇaṃ dadau /AP_6.010ab/
uvāca me yathā rāmas tathā me bharataḥ sutaḥ

upāyantu na paśyāmi bharato yena rājyabhāk /AP_6.011ab/
kaikeyīmabravīt kruddhā hāraṃ tyaktvātha mantharā

bāliśe rakṣa bharatam ātmānaṃ māñca rāghavāt /AP_6.012ab/
bhavitā rāghavo rājā rāghavasya tataḥ sutaḥ

rājavaṃśastu kaikeyi bharatāt parihāsyate /AP_6.013ab/
devāsure purā yuddhe śambareṇa hatāḥ surāḥ

rātrau bhartā gatastatra rakṣito vidyayā tvayā /AP_6.014ab/
varadvayantadā prādād yācedānīṃ nṛpañca tat

rāmasya ca vanevāsaṃ nava varṣāṇi pañca ca /AP_6.015ab/
yauvarājyañca bharate tadidānīṃ pradāsyati

protsāhitā kubjayā sā anarthe cārthadarśinī /AP_6.016ab/
uvāca sadupāyaṃ me kaccittaṃ(1) kārayiṣyati

krodhāgāraṃ praviṣṭātha patitā bhuvi mūrchitā /AP_6.017ab/
dvijādīnarcayitvātha rājā daśarathastadā

dadarśa kekayīṃ ruṣṭām uvāca kathamīdṛśī /AP_6.018ab/
rogārtā kiṃ bhayodvignā kimicchasi karomi tat

yena rāmeṇa hi vinā na jīvāmi muhūrtakam /AP_6.019ab/
śapāmi tena kuryāṃ vai vāñchitaṃ tava sundari

satyaṃ brūhīti sovāca nṛpaṃ mahyaṃ dadāsi cet /AP_6.020ab/
varadvayaṃ pūrvadattaṃ satyāt tvaṃ dehi me nṛpa

caturdaśasamā rāmo vane vasatu saṃyataḥ /AP_6.021ab/
:n
1 kathitamiti kha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
:p 13
sambhārair ebhiradyaiva bharatotrābhiṣecyatām

viṣaṃ pītvā mariṣyāmi dāsyasi tvaṃ na cennṛpa /AP_6.022ab/
tac chrutvā mūrchito bhūmau vajrāhata ivāpatat

muhūrtāccetanāṃ prāpya kaikeyīmidamabravīt /AP_6.023ab/
kiṃ kṛtaṃ tava rāmeṇa mayā vā pāpaniś caye

yanmāmevaṃ bravīṣi tvaṃ sarvalokāpriyaṅkari /AP_6.024ab/
kevalaṃ tvatpriyaṃ kṛtvā bhaviṣyāmi suninditaḥ

yā tvaṃ bhāryā(1) kālarātrī bharato nedṛśaḥ sutaḥ /AP_6.025ab/
praśādhi vidhavā rājyaṃ mṛte mayi gate sute

satyapāśanibaddhastu rāmamāhūya cābravīt /AP_6.026ab/
kaikeyyā vañcito rāma rājyaṃ kuru nigṛhya mām

tvayā vane tu vastavyaṃ kaikeyībharato nṛpaḥ /AP_6.027ab/
pitarañcaiva kaikeyīṃ namaskṛtya pradakṣiṇaṃ

kṛtvā natvā ca kauśalyāṃ samāśvasya salakṣmaṇaḥ /AP_6.028ab/
sītayā bhāryayā sārdhaṃ sarathaḥ sasumantrakaḥ

datvā dānāni viprebhyo dīnānāthebhya eva saḥ /AP_6.029ab/
mātṛbhiś caiva viprādyaiḥ śokārtair nirgataḥ purāt

uṣitvā tamasātīre rātrau paurān vihāya ca /AP_6.030ab/
prabhāte tamapaśyanto 'yodhyāṃ te punarāgatāḥ

rudan rājāpi kauśalyā- gṛhamāgāt suduḥkhitaḥ /AP_6.031ab/
paurā janā striyaḥ sarvā rurudū rājayoṣitaḥ

rāmo rathasthaścīrāḍhyaḥ śṛṅgaverapuraṃ yayau /AP_6.032ab/
guhena pūjitastatra iṅgudīmūlamāśritaḥ(2)

:n
1 na tvaṃ bhāryā iti ga, gha, cha, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ
2 saṃśrita iti ga, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
:p 14
lakṣmaṇaḥ sa guho rātrau cakraturjāgaraṃ hi tau /AP_6.033ab/
sumantraṃ sarathaṃ tyaktvā prātar nāvātha jāhnavīṃ

rāmalakṣmaṇasītāś ca tīrṇā āpuḥ prayāgakam /AP_6.034ab/
bharadvājaṃ namaskṛtya citrakūṭaṃ giriṃ yayuḥ

vāstupūjāntataḥ kṛtvā sthitā mandākinītaṭe /AP_6.035ab/
sītāyai darśayāmāsa citrakūṭañca rāghavaḥ

nakhair vidārayantantāṃ kākantaccakṣurākṣipat /AP_6.036ab/
aiṣikāstreṇa śaraṇaṃ prāpto devān vihāyasaḥ

rāme vanaṃ gate rājā ṣaṣṭhe 'hni niśi cābravīt /AP_6.037ab/
kauśalyāṃ sa kathāṃ paurvāṃ(1) yadajñānaddhataḥ purā

kaumāre śarayūtīre yajñadattakumārakaḥ /AP_6.038ab/
śabdabhedācca kumbhena śabdaṃ kurvaṃś ca tatpitā

śaśāpa vilapanmātrā śokaṃ kṛtvā rudanmuhuḥ /AP_6.039ab/
putraṃ vinā mariṣyāvas tvaṃ ca śokānmariṣyasi

putraṃ vinā smaran śokāt kauśalye maraṇaṃ mama /AP_6.040ab/
kathāmuktvātha hā rāmam uktvā rājā divaṅgataḥ

suptaṃ mattvātha kauśalyā suptā śokārtameva sā /AP_6.041ab/
suprabhāte gāyanāś ca sūtamāgadhavandinaḥ

prabodhakā bodhayanti na ca budhyatyasau mṛtaḥ(2) /AP_6.042ab/
kauśalyā taṃ mṛtaṃ jñātvā hā hatāsmīti cābravīt(3)

narā nāryo 'tha rurudur ānīto bharatastadā /AP_6.043ab/
vaśiṣṭhādyaiḥ saśatrughnaḥ śīghraṃ rājagṛhātpurīm

:n
1 pūrvāmiti ga, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
2 nṛpa iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 cāpataditi ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 15
dṛṣṭvā saśokāṃ kaikeyīṃ nindayāmāsa duḥkhitaḥ /AP_6.044ab/
akīrtiḥ pātitā mūrdhni kauśalyāṃ sa praśasya ca

pitarantailadroṇisthaṃ saṃskṛtya sarayūtaṭe /AP_6.045ab/
vaśiṣṭhādyair janair ukto rājyaṃ kurviti so 'bravīt

vrajāmi rāmamānetuṃ rāmo rājā mato balī(1) /AP_6.046ab/
śṛṅgaveraṃ prayāgañca bharadvājena bhojitaḥ

namaskṛtya bharadvājaṃ rāmaṃ lakṣmaṇamāgataḥ /AP_6.047ab/
pitā svargaṃ gato rāma ayodhyāyāṃ nṛpo bhava

ahaṃ vanaṃ prayāsyāmi tvadādeśapratīkṣakaḥ /AP_6.048ab/
rāmaḥ śrutvā jalaṃ datvā gṛhītvā pāduke vraja

rājyāyāhannayāsyāmi(2) satyāccīrajaṭādharaḥ /AP_6.049ab/
rāmokto bharataścāyān nandigrāme sthito balī
tyaktvāyodhyāṃ pāduke te pūjya rājyamapālayat