અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 6

:એ ઇત્ય્ આદિમહાપુરાણે આગ્નેયે રામાયણે બાલકાણ્ડવર્ણનં
નામ પઞ્ચમો ઽધ્યાયઃ
:ન્
1 તાડકાપહૃદિતિ ખ, ગ, ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકત્રયપાઠઃ
2 બભઞ્જ તદ્દૃઢં ધનુરિતિ ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
3 તદા ઇતિ ખ, ઘ, ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકત્રયપાઠઃ
4 ભરતોથાગાત્ ઇતિ ખ, ગ, ઘ, ચિહ્નિતપુસ્તકત્રયપાઠઃ
:પ્ 11
% છપ્તેર્ {6}
:શ્ અથ ષષ્ઠો ઽધ્યાયઃ
શ્રીરામાવતારવર્ણનં
નારદ ઉવાચ
ભરતે ઽથ ગતે રામઃ પિત્રાદીનભ્યપૂજયત્ ।અપ્_6.001અબ્।
રાજા દશરથો રામમ્ ઉવાચ શૃણુ રાઘવ

ગુણાનુરાગાદ્રાજ્યે ત્વં પ્રજાભિરભિષેચિતઃ ।અપ્_6.002અબ્।
મનસાહં પ્રભાતે તે યૌવરાજ્યં દદામિ હ

રાત્રૌ ત્વં સીતયા સાર્ધં સંયતઃ સુવ્રતો ભવ ।અપ્_6.003અબ્।
રાજ્ઞશ્ ચ મન્ત્રિણશ્ચાષ્ટૌ સવસિષ્ઠાસ્ તથાબ્રુવન્

સૃષ્ટિર્જયન્તો વિજયઃ સિદ્ધાર્થો રાષ્ટ્રવર્ધનઃ(1) ।અપ્_6.004અબ્।
અશોકો ધર્મપાલશ્ ચ સુમન્ત્રઃ સવસિષ્ઠકઃ(2)

પિત્રાદિવચનં શ્રુત્વા તથેત્યુક્ત્વા સ રાઘવઃ ।અપ્_6.005અબ્।
સ્થિતો દેવાર્ચનં કૃત્વા કૌશલ્યાયૈ નિવેદ્ય તત્

રાજોવાચ વસિષ્ઠાદીન્ રામરાજ્યાભિષેચને ।અપ્_6.006અબ્।
સમ્ભારાન્ સમ્ભવન્તુ સ્મ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા કૈકેયીઙ્ગતઃ

અયોધ્યાલઙ્કૃતિં દૃષ્ટ્વા જ્ઞાત્વા રામાભિષેચનં ।અપ્_6.007અબ્।
ભવિષ્યતીત્યાચચક્ષે કૈકેયીં મન્થરા સખી(3)

પાદૌ ગૃહીત્વા રામેણ કર્ષિતા સાપરાધતઃ ।અપ્_6.008અબ્।
તેન વૈરેણ સા રામ- વનવાસઞ્ચ કાઙ્ક્ષતિ

કૈકેયિ ત્વં સમુત્તિષ્ઠ રામરાજ્યાભિષેચનં ।અપ્_6.009અબ્।
મરણં તવ પુત્રસ્ય મમ તે નાત્ર સંશયઃ

:ન્
1 રાજ્યવર્ધન ઇતિ ખ, ગ, ઘ ચિહ્નિતપુસ્તકત્રયપાઠઃ
2 સુમન્ત્રશ્ ચ વશિષ્ઠક ઇતિ ખ, ગ, ઘ, ઙ,
ચિહ્નિતપુસ્તકચતુષ્ટયપાઠઃ
3 મન્થરાસતી ઇતિ ખ, ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકદ્વયપાઠઃ મન્થરા
સતીમિતિ ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 12
કબ્જયોક્તઞ્ચ તચ્ છ્રુત્વા એકમાભરણં દદૌ ।અપ્_6.010અબ્।
ઉવાચ મે યથા રામસ્ તથા મે ભરતઃ સુતઃ

ઉપાયન્તુ ન પશ્યામિ ભરતો યેન રાજ્યભાક્ ।અપ્_6.011અબ્।
કૈકેયીમબ્રવીત્ ક્રુદ્ધા હારં ત્યક્ત્વાથ મન્થરા

બાલિશે રક્ષ ભરતમ્ આત્માનં માઞ્ચ રાઘવાત્ ।અપ્_6.012અબ્।
ભવિતા રાઘવો રાજા રાઘવસ્ય તતઃ સુતઃ

રાજવંશસ્તુ કૈકેયિ ભરતાત્ પરિહાસ્યતે ।અપ્_6.013અબ્।
દેવાસુરે પુરા યુદ્ધે શમ્બરેણ હતાઃ સુરાઃ

રાત્રૌ ભર્તા ગતસ્તત્ર રક્ષિતો વિદ્યયા ત્વયા ।અપ્_6.014અબ્।
વરદ્વયન્તદા પ્રાદાદ્ યાચેદાનીં નૃપઞ્ચ તત્

રામસ્ય ચ વનેવાસં નવ વર્ષાણિ પઞ્ચ ચ ।અપ્_6.015અબ્।
યૌવરાજ્યઞ્ચ ભરતે તદિદાનીં પ્રદાસ્યતિ

પ્રોત્સાહિતા કુબ્જયા સા અનર્થે ચાર્થદર્શિની ।અપ્_6.016અબ્।
ઉવાચ સદુપાયં મે કચ્ચિત્તં(1) કારયિષ્યતિ

ક્રોધાગારં પ્રવિષ્ટાથ પતિતા ભુવિ મૂર્છિતા ।અપ્_6.017અબ્।
દ્વિજાદીનર્ચયિત્વાથ રાજા દશરથસ્તદા

દદર્શ કેકયીં રુષ્ટામ્ ઉવાચ કથમીદૃશી ।અપ્_6.018અબ્।
રોગાર્તા કિં ભયોદ્વિગ્ના કિમિચ્છસિ કરોમિ તત્

યેન રામેણ હિ વિના ન જીવામિ મુહૂર્તકમ્ ।અપ્_6.019અબ્।
શપામિ તેન કુર્યાં વૈ વાઞ્છિતં તવ સુન્દરિ

સત્યં બ્રૂહીતિ સોવાચ નૃપં મહ્યં દદાસિ ચેત્ ।અપ્_6.020અબ્।
વરદ્વયં પૂર્વદત્તં સત્યાત્ ત્વં દેહિ મે નૃપ

ચતુર્દશસમા રામો વને વસતુ સંયતઃ ।અપ્_6.021અબ્।
:ન્
1 કથિતમિતિ ખ, ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકદ્વયપાઠઃ
:પ્ 13
સમ્ભારૈર્ એભિરદ્યૈવ ભરતોત્રાભિષેચ્યતામ્

વિષં પીત્વા મરિષ્યામિ દાસ્યસિ ત્વં ન ચેન્નૃપ ।અપ્_6.022અબ્।
તચ્ છ્રુત્વા મૂર્છિતો ભૂમૌ વજ્રાહત ઇવાપતત્

મુહૂર્તાચ્ચેતનાં પ્રાપ્ય કૈકેયીમિદમબ્રવીત્ ।અપ્_6.023અબ્।
કિં કૃતં તવ રામેણ મયા વા પાપનિશ્ ચયે

યન્મામેવં બ્રવીષિ ત્વં સર્વલોકાપ્રિયઙ્કરિ ।અપ્_6.024અબ્।
કેવલં ત્વત્પ્રિયં કૃત્વા ભવિષ્યામિ સુનિન્દિતઃ

યા ત્વં ભાર્યા(1) કાલરાત્રી ભરતો નેદૃશઃ સુતઃ ।અપ્_6.025અબ્।
પ્રશાધિ વિધવા રાજ્યં મૃતે મયિ ગતે સુતે

સત્યપાશનિબદ્ધસ્તુ રામમાહૂય ચાબ્રવીત્ ।અપ્_6.026અબ્।
કૈકેય્યા વઞ્ચિતો રામ રાજ્યં કુરુ નિગૃહ્ય મામ્

ત્વયા વને તુ વસ્તવ્યં કૈકેયીભરતો નૃપઃ ।અપ્_6.027અબ્।
પિતરઞ્ચૈવ કૈકેયીં નમસ્કૃત્ય પ્રદક્ષિણં

કૃત્વા નત્વા ચ કૌશલ્યાં સમાશ્વસ્ય સલક્ષ્મણઃ ।અપ્_6.028અબ્।
સીતયા ભાર્યયા સાર્ધં સરથઃ સસુમન્ત્રકઃ

દત્વા દાનાનિ વિપ્રેભ્યો દીનાનાથેભ્ય એવ સઃ ।અપ્_6.029અબ્।
માતૃભિશ્ ચૈવ વિપ્રાદ્યૈઃ શોકાર્તૈર્ નિર્ગતઃ પુરાત્

ઉષિત્વા તમસાતીરે રાત્રૌ પૌરાન્ વિહાય ચ ।અપ્_6.030અબ્।
પ્રભાતે તમપશ્યન્તો ઽયોધ્યાં તે પુનરાગતાઃ

રુદન્ રાજાપિ કૌશલ્યા- ગૃહમાગાત્ સુદુઃખિતઃ ।અપ્_6.031અબ્।
પૌરા જના સ્ત્રિયઃ સર્વા રુરુદૂ રાજયોષિતઃ

રામો રથસ્થશ્ચીરાઢ્યઃ શૃઙ્ગવેરપુરં યયૌ ।અપ્_6.032અબ્।
ગુહેન પૂજિતસ્તત્ર ઇઙ્ગુદીમૂલમાશ્રિતઃ(2)

:ન્
1 ન ત્વં ભાર્યા ઇતિ ગ, ઘ, છ, ચિહ્નિતપુસ્તકત્રયપાઠઃ
2 સંશ્રિત ઇતિ ગ, ઘ, ચિહ્નિતપુસ્તકદ્વયપાઠઃ
:પ્ 14
લક્ષ્મણઃ સ ગુહો રાત્રૌ ચક્રતુર્જાગરં હિ તૌ ।અપ્_6.033અબ્।
સુમન્ત્રં સરથં ત્યક્ત્વા પ્રાતર્ નાવાથ જાહ્નવીં

રામલક્ષ્મણસીતાશ્ ચ તીર્ણા આપુઃ પ્રયાગકમ્ ।અપ્_6.034અબ્।
ભરદ્વાજં નમસ્કૃત્ય ચિત્રકૂટં ગિરિં યયુઃ

વાસ્તુપૂજાન્તતઃ કૃત્વા સ્થિતા મન્દાકિનીતટે ।અપ્_6.035અબ્।
સીતાયૈ દર્શયામાસ ચિત્રકૂટઞ્ચ રાઘવઃ

નખૈર્ વિદારયન્તન્તાં કાકન્તચ્ચક્ષુરાક્ષિપત્ ।અપ્_6.036અબ્।
ઐષિકાસ્ત્રેણ શરણં પ્રાપ્તો દેવાન્ વિહાયસઃ

રામે વનં ગતે રાજા ષષ્ઠે ઽહ્નિ નિશિ ચાબ્રવીત્ ।અપ્_6.037અબ્।
કૌશલ્યાં સ કથાં પૌર્વાં(1) યદજ્ઞાનદ્ધતઃ પુરા

કૌમારે શરયૂતીરે યજ્ઞદત્તકુમારકઃ ।અપ્_6.038અબ્।
શબ્દભેદાચ્ચ કુમ્ભેન શબ્દં કુર્વંશ્ ચ તત્પિતા

શશાપ વિલપન્માત્રા શોકં કૃત્વા રુદન્મુહુઃ ।અપ્_6.039અબ્।
પુત્રં વિના મરિષ્યાવસ્ ત્વં ચ શોકાન્મરિષ્યસિ

પુત્રં વિના સ્મરન્ શોકાત્ કૌશલ્યે મરણં મમ ।અપ્_6.040અબ્।
કથામુક્ત્વાથ હા રામમ્ ઉક્ત્વા રાજા દિવઙ્ગતઃ

સુપ્તં મત્ત્વાથ કૌશલ્યા સુપ્તા શોકાર્તમેવ સા ।અપ્_6.041અબ્।
સુપ્રભાતે ગાયનાશ્ ચ સૂતમાગધવન્દિનઃ

પ્રબોધકા બોધયન્તિ ન ચ બુધ્યત્યસૌ મૃતઃ(2) ।અપ્_6.042અબ્।
કૌશલ્યા તં મૃતં જ્ઞાત્વા હા હતાસ્મીતિ ચાબ્રવીત્(3)

નરા નાર્યો ઽથ રુરુદુર્ આનીતો ભરતસ્તદા ।અપ્_6.043અબ્।
વશિષ્ઠાદ્યૈઃ સશત્રુઘ્નઃ શીઘ્રં રાજગૃહાત્પુરીમ્

:ન્
1 પૂર્વામિતિ ગ, ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકદ્વયપાઠઃ
2 નૃપ ઇતિ ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
3 ચાપતદિતિ ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 15
દૃષ્ટ્વા સશોકાં કૈકેયીં નિન્દયામાસ દુઃખિતઃ ।અપ્_6.044અબ્।
અકીર્તિઃ પાતિતા મૂર્ધ્નિ કૌશલ્યાં સ પ્રશસ્ય ચ

પિતરન્તૈલદ્રોણિસ્થં સંસ્કૃત્ય સરયૂતટે ।અપ્_6.045અબ્।
વશિષ્ઠાદ્યૈર્ જનૈર્ ઉક્તો રાજ્યં કુર્વિતિ સો ઽબ્રવીત્

વ્રજામિ રામમાનેતું રામો રાજા મતો બલી(1) ।અપ્_6.046અબ્।
શૃઙ્ગવેરં પ્રયાગઞ્ચ ભરદ્વાજેન ભોજિતઃ

નમસ્કૃત્ય ભરદ્વાજં રામં લક્ષ્મણમાગતઃ ।અપ્_6.047અબ્।
પિતા સ્વર્ગં ગતો રામ અયોધ્યાયાં નૃપો ભવ

અહં વનં પ્રયાસ્યામિ ત્વદાદેશપ્રતીક્ષકઃ ।અપ્_6.048અબ્।
રામઃ શ્રુત્વા જલં દત્વા ગૃહીત્વા પાદુકે વ્રજ

રાજ્યાયાહન્નયાસ્યામિ(2) સત્યાચ્ચીરજટાધરઃ ।અપ્_6.049અબ્।
રામોક્તો ભરતશ્ચાયાન્ નન્દિગ્રામે સ્થિતો બલી
ત્યક્ત્વાયોધ્યાં પાદુકે તે પૂજ્ય રાજ્યમપાલયત્