Agni Purana · Chapter 382
:e ity āgneye mahāpurāṇe yamagītā nāmaikāśītyadhikatriśatatamo
'dhyāyaḥ ||
:p 354
% chapter {382}
:ś atha dvyaśītyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
āgneyapurāṇamāhātmyaṃ
agnir uvāca
āgneyaṃ brahmarūpante purāṇaṃ kathataṃ mayā /AP_382.001ab/
saprapañcaṃ niṣprapañcaṃ vidyādvayamayaṃ mahat
ṛgyajuḥsāmātharvākhyā vidyā viṣṇurjagajjaniḥ /AP_382.002ab/
chandaḥ śikṣā vyākaraṇaṃ nighaṇṭujyotirākhyakāḥ
niruktadharmaśāstrādi mīmāṃsānyāyavistarāḥ /AP_382.003ab/
āyurvedapurāṇākhyā dhanurgandharvavistarāḥ
vidyā saivārthaśāstrākhyā devāntānyā harirmahān /AP_382.004ab/
ityeṣā cāparā vidyā parividyākṣaraṃ paraṃ
yasya bhāvo 'khilaṃ viṣṇustasya no bādhate kaliḥ /AP_382.005ab/
aniṣṭvā tu mahāyajñānakṛtvāpi pitṛsvadhāṃ
kṛṣṇamabhyarcayanbhaktyā nainaso bhājanaṃ bhavet /AP_382.006ab/
sarvakāraṇamatyantaṃ viṣṇuṃ dhyāyanna sīdati
anyatantrādidoṣottho viṣayākṛṣṭamānasaḥ /AP_382.007ab/
kṛtvāpi pāpaṃ govindaṃ dhyāyanpāpaiḥ pramucyate
taddhyānaṃ yatra govindaḥ sa kathā yatra keśavaḥ /AP_382.008ab/
tat karma yattadarthīyaṃ kimanyair bahubhāṣitaiḥ
na tat pitā tu putrāya na śiṣyāya gururdvija /AP_382.009ab/
paramārthaṃ paraṃ brūyādyadetatte mayoditaṃ
saṃsāre bhramatā labhyaṃ putradāradhanaṃ vasu /AP_382.010ab/
:p 355
suhṛdaś ca tathaivānye nopadeśo dvijedṛśaḥ
kiṃ putradārair mitrair vā kiṃ mitrakṣetravāndhavaiḥ /AP_382.011ab/
upadeśaḥ paro vandhurīdṛśo yo vimuktaye
dvividho bhūtamārgīyaṃ daiva āsura eva ca /AP_382.012ab/
viṣṇubhaktiparo daivo viparītas tathāsuraḥ
etat pavitramārogyaṃ dhanyaṃ duḥsvapnanāśanaṃ /AP_382.013ab/
sukhaprītikaraṃ nṝṇāṃ mokṣakṛdyattaveritaṃ
yeṣāṃ gṛheṣu likhitamāgneyaṃ hi purāṇakaṃ /AP_382.014ab/
pustakaṃ sthāsyati sadā tatra neśurupadravāḥ
kiṃ tīrthair gopradānair vā kiṃ yajñaiḥ kimupoṣitaiḥ /AP_382.015ab/
āgneyaṃ ye hi śṛṇvanti ahanyahani mānavāḥ
ye dadāti tilaprasthaṃ suvarṇasya ca māṣakaṃ /AP_382.016ab/
śṛṇoti ślokamekañca āgneyasya tadāpnuyāt
adhyāyapaṭhanañcāsya gopradānād viśiṣyate /AP_382.017ab/
ahorātrakṛtaṃ pāpaṃ śrotumicchoḥ praṇaśyati
kapilānāṃ śate datte yad bhavejjyeṣṭhapuṣkare /AP_382.018ab/
tadāgneyaṃ purāṇaṃ hi paṭhitvā phalamāpnuyāt
pravṛttañca nivṛttañca dharmaṃ vidyādvayātmakaṃ /AP_382.019ab/
āgneyasya purāṇasya śāstrasyāsya samaṃ na hi
paṭhannāgneyakaṃ nityaṃ śṛṇvan vāpi purāṇakaṃ /AP_382.020ab/
bhakto vaśiṣṭha manujaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate
nopasargā na cānarthā na caurāribhayaṃ gṛhe /AP_382.021ab/
tasman syād yatra cāgneyapurāṇasya hi pustakaṃ
:p 356
na garbhahāriṇībhītirna ca bālagrahā gṛhe /AP_382.022ab/
yatrāgneyaṃ purāṇaṃ syānna piśācādikaṃ bhayaṃ
śṛṇvanvipro vedavit syāt kṣatriyaḥ pṛthivīpatiḥ /AP_382.023ab/
ṛddhiṃ prāpnoti vaiśyaś ca śūdraścārogyamṛcchati
yaḥ paṭhetśṛṇuyānnityaṃ samadṛgviṣṇumānasaḥ /AP_382.024ab/
brahmāgneyaṃ purāṇaṃ sattatra naśyantyupadravāḥ
divyāntarīkṣabhaumādyā duḥsvapnādyabhicārakāḥ /AP_382.025ab/
yaccānyadduritaṃ kiñcittatsarvaṃ hanti keśavaḥ
paṭhataḥ śṛṇvataḥ puṃsaḥ pustakaṃ yajato mahat /AP_382.026ab/
āgneyaṃ śrīpurāṇaṃ hi hemante yaḥ śṛṇoti vai
prapūjya gandhapuṣpādhyair agniṣṭomaphalaṃ labhet /AP_382.027ab/
śiśire puṇḍarīkasya vasante cāśvamedhajam
grīṣme tu vājapeyasya rājasūyasya varṣati /AP_382.028ab/
gosahasrasya śaradi phalaṃ tatpaṭhato hy ṛtau
āgneyaṃ hi purāṇaṃ yo bhaktyāgre paṭhete hareḥ /AP_382.029ab/
so 'rcayecca vasiṣṭheha jñānayajñena keśavam
yasyāgneyapurāṇasya pustakaṃ tasya vai jayaḥ /AP_382.030ab/
likhitaṃ pūjitaṃ gehe bhuktirmuktiḥ kare 'sti hi
iti kālāgnirūpeṇa gītaṃ me hariṇā purā /AP_382.031ab/
āgneyaṃ hi purāṇaṃ vai brahmavidyādvayāspadam /AP_382.031cd/
vidyādvayaṃ vasiṣṭhedaṃ bhaktebhyaḥ kathayiṣyasi
vasiṣṭha uvāca
vyāsāgneyapurāṇaṃ te rūpaṃ vidyādvayātmakaṃ /AP_382.032ab/
kathitaṃ brahmaṇo viṣṇoragninā kathitaṃ yathā
:p 357
sārdhaṃ devaiś ca munibhirmahyaṃ sarvāthadarśakaṃ /AP_382.033ab/
purāṇamagninā gautamāgneyaṃ brahmasanmitaṃ
yaḥ paṭhecchṛṇuyāddhyāsa likhedvā lekhayedapi /AP_382.034ab/
śrāvayetpāṭhayedvāpi pūjayeddhārayedapi
sarvapāpavinirmuktaḥ prāprakāmo divaṃ vrajet /AP_382.035ab/
lekhayitvā purāṇaṃ yo dadyādviprebhya uttamaṃ
sa brahmalokamāpnoti kulānāṃ śatamuddharet /AP_382.036ab/
ekaṃ ślokaṃ paṭhedyastu pāpapaṅkādvimucyate
tasmādvyāsa sadā śrāvyaṃ śiṣyebhyaḥ sarvadarśanaṃ /AP_382.037ab/
śukādyair munibhiḥ sardhaṃ śrotukāmaiḥ purāṇakaṃ
āgneyaṃ paṭhitaṃ dhyātaṃ śubhaṃ syād bhuktimuktidaṃ /AP_382.038ab/
agnaye tu namastasmai yena gītaṃ purānakaṃ
vyāsa uvāca
vasiṣṭhena purā gītaṃ sūtaitatte mayoditaṃ /AP_382.039ab/
parāvidyāparāvidyāsvarūpaṃ paramaṃ padam
āgneyaṃ durlabhaṃ rūpaṃ prāpyate bhāgyasaṃyutaiḥ /AP_382.040ab/
dhyāyanto brahma cāgneyaṃ purāṇaṃ harimāgatāḥ
vidyārthinas tathā vidyāṃ rājyaṃ rājyārthino gatāḥ /AP_382.041ab/
aputrāḥ putriṇaḥ santi nāśrayā āśrayaṃ gatāḥ
saubhāgyārthī ca saubhāgyaṃ mokṣaṃ mokṣārthino gatāḥ /AP_382.042ab/
likhanto lekhayantaś ca niṣpāpaś ca śriyaṃ gatāḥ
śukapailamukhaiḥ sūta āgneyantu purāṇakaṃ /AP_382.043ab/
rūpaṃ cintaya yātāsi bhuktiṃ muktiṃ na saṃśayaḥ
śrāvaya tvañca śiṣyebhyo bhaktebhyaś ca purāṇakam /AP_382.044ab/
:p 358
sūta uvāca
vyāsa prasādādāgneyaṃ purāṇaṃ śrutamādarāt
āgneyaṃ brahmarūpaṃ hi munayaḥ śaunakādayaḥ /AP_382.045ab/
bhavanto naimiṣāraṇye yajanto harimīśvaraṃ
tiṣṭhantaḥ śraddhayā yuktāstasmādvaḥ samudīritam /AP_382.046ab/
agninā proktamāgneyaṃ purāṇaṃ vedasammitaṃ
brahmavidyādvayopetaṃ bhuktidaṃ muktidaṃ mahat /AP_382.047ab/
nāsmātparataraḥ sāro nāsmātparataraḥ suhṛt
nāsmātparataro grantho nāsmātparataro gatiḥ /AP_382.048ab/
nāsmātparataraṃ śāstraṃ nāsmātparatarā śrutiḥ
nāsmātparataraṃ jñānaṃ nāsmātparatarā smṛtiḥ /AP_382.049ab/
nāsmātparo hy āgamo 'sti nāsmādvidyā parāsti hi
nāsmātparaḥ syātsiddhanto nāsmātparamamaṅgalam /AP_382.050ab/
nāsmātparo 'sti vedāntaḥ purāṇaṃ paramantvidaṃ
nāsmātparataraṃ bhūmau vidyate vastu durlabham /AP_382.051ab/
āgneye hi purāṇe 'smin sarvavidyāḥ pradarśitāḥ
sarve matsyāvatārādyā gītā rāmāyaṇantviha /AP_382.052ab/
harivaṃśo bhāratañca nava sargāḥ pradarśitāḥ
āgamo vaiṣṇavo gītaḥ pūjādīkṣāpratiṣṭhayā /AP_382.053ab/
pavitrārohaṇādīni pratimālakṣaṇādikaṃ
prāsādalakṣaṇādyañca mantrā vai bhuktimuktidāḥ /AP_382.054ab/
śaivāgamastadarthaś ca śākteyaḥ saura eva ca
maṇḍalāni ca vāstuś ca mantāṇi vividhāni ca /AP_382.055ab/
pratisargaścānugīto brahmāṇḍaparimaṇḍalaṃ
:p 359
gīto bhuvanakoṣaś ca dvīpavarṣādinimnagāḥ /AP_382.056ab/
gayāgaṅgāprayāgādi tīrthamāhātmyamīritaṃ
jyotiś cakraṃ jyotiṣādi gīto yuddhajayārṇavaḥ /AP_382.057ab/
manvantarādayo gītāḥ dharmā varṇādikasya ca
aśaucaṃ dravyaśuddhiś ca prāyaścittaṃ pradarśitaṃ /AP_382.058ab/
rājadharmā dānadharmā vratāni vividhāni ca
vyavahārāḥ śāntayaś ca ṛgvedādividhānakaṃ /AP_382.059ab/
sūryavaṃśaḥ somavaṃśo dhanurvedaś ca vaidyakaṃ
gāndharvavedo 'rthaśāstraṃ mīmāṃsā nyāyavistaraḥ /AP_382.060ab/
purāṇasaṃkhyāmāhatmyaṃ chando vyakaraṇaṃ smṛtaṃ
alaṅkāro vighaṇḍuś ca śikṣākalpa ihoditaḥ smṛtaḥ /AP_382.061ab/
naimittikaḥ prākṛtiko laya ātyantikaḥ
vedāntaṃ brahmavijñānaṃ yogo hy aṣṭāṅga īritaḥ /AP_382.062ab/
stotraṃ purāṇamāhātmyaṃ vidyā hy aṣṭādaśa smṛtāḥ
ṛgvedādyāḥ parā hy atra parāvidyākṣaraṃ paraṃ /AP_382.063ab/
saprapañcaṃ niṣprapañcaṃ brahmaṇo rūpamīritaṃ
idaṃ pañcadaśasohasraṃ śatakoṭipravistaraṃ /AP_382.064ab/
devaloke daivataiś ca purāṇaṃ paṭhyate sadā
lokānāṃ hitakāmena saṃkṣipyodgītamagninā /AP_382.065ab/
sarvaṃ brahmeti jānīdhvaṃ munayaḥ śaunakādayaḥ
śṛṇuyācchrāvayedvāpi yaḥ paṭhetpāṭhayedapi /AP_382.066ab/
likhellekhāpayedvāpi yujayetkīrtayedapi
purāṇapāṭhakañcaiva pūjayet prayato nṛpaḥ /AP_382.067ab/
:p 360
gobhūhiraṇyadānādyair vastrālaṅkāratarpaṇaiḥ
taṃ saṃpūjya labheccaiva purāṇaśravaṇāt phalaṃ /AP_382.068ab/
purāṇānte ca vai kuryādavaśyaṃ dvijabhojanaṃ
nirmalaḥ prāptasarvārthaḥ sakulaḥ svargamāpnuyāt /AP_382.069ab/
śarayantraṃ pustakāya sūtraṃ vai patrasañcayaṃ
paṭṭikābandhavastrādi dadyād yaḥ svargamāpnuyāt /AP_382.070ab/
yo dadyādbrahmalokī syāt pustakaṃ yasya vai gṛhe
tasyotpātabhayaṃ nāsti bhuktimuktimavāpnuyāt /AP_382.071ab/
yūyaṃ samarata cāgneyaṃ purāṇaṃ rūpamaiśvaraṃ /AP_382.071cd/
sūto gataḥ pujitastaiḥ śaunakādyā hariṃ yāyaḥ
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0