અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 382

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે યમગીતા નામૈકાશીત્યધિકત્રિશતતમો
ઽધ્યાયઃ ॥
:પ્ 354
% છપ્તેર્ {382}
:શ્ અથ દ્વ્યશીત્યધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ
આગ્નેયપુરાણમાહાત્મ્યં
અગ્નિર્ ઉવાચ
આગ્નેયં બ્રહ્મરૂપન્તે પુરાણં કથતં મયા ।અપ્_382.001અબ્।
સપ્રપઞ્ચં નિષ્પ્રપઞ્ચં વિદ્યાદ્વયમયં મહત્

ઋગ્યજુઃસામાથર્વાખ્યા વિદ્યા વિષ્ણુર્જગજ્જનિઃ ।અપ્_382.002અબ્।
છન્દઃ શિક્ષા વ્યાકરણં નિઘણ્ટુજ્યોતિરાખ્યકાઃ

નિરુક્તધર્મશાસ્ત્રાદિ મીમાંસાન્યાયવિસ્તરાઃ ।અપ્_382.003અબ્।
આયુર્વેદપુરાણાખ્યા ધનુર્ગન્ધર્વવિસ્તરાઃ

વિદ્યા સૈવાર્થશાસ્ત્રાખ્યા દેવાન્તાન્યા હરિર્મહાન્ ।અપ્_382.004અબ્।
ઇત્યેષા ચાપરા વિદ્યા પરિવિદ્યાક્ષરં પરં

યસ્ય ભાવો ઽખિલં વિષ્ણુસ્તસ્ય નો બાધતે કલિઃ ।અપ્_382.005અબ્।
અનિષ્ટ્વા તુ મહાયજ્ઞાનકૃત્વાપિ પિતૃસ્વધાં

કૃષ્ણમભ્યર્ચયન્ભક્ત્યા નૈનસો ભાજનં ભવેત્ ।અપ્_382.006અબ્।
સર્વકારણમત્યન્તં વિષ્ણું ધ્યાયન્ન સીદતિ

અન્યતન્ત્રાદિદોષોત્થો વિષયાકૃષ્ટમાનસઃ ।અપ્_382.007અબ્।
કૃત્વાપિ પાપં ગોવિન્દં ધ્યાયન્પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

તદ્ધ્યાનં યત્ર ગોવિન્દઃ સ કથા યત્ર કેશવઃ ।અપ્_382.008અબ્।
તત્ કર્મ યત્તદર્થીયં કિમન્યૈર્ બહુભાષિતૈઃ

ન તત્ પિતા તુ પુત્રાય ન શિષ્યાય ગુરુર્દ્વિજ ।અપ્_382.009અબ્।
પરમાર્થં પરં બ્રૂયાદ્યદેતત્તે મયોદિતં

સંસારે ભ્રમતા લભ્યં પુત્રદારધનં વસુ ।અપ્_382.010અબ્।
:પ્ 355
સુહૃદશ્ ચ તથૈવાન્યે નોપદેશો દ્વિજેદૃશઃ

કિં પુત્રદારૈર્ મિત્રૈર્ વા કિં મિત્રક્ષેત્રવાન્ધવૈઃ ।અપ્_382.011અબ્।
ઉપદેશઃ પરો વન્ધુરીદૃશો યો વિમુક્તયે

દ્વિવિધો ભૂતમાર્ગીયં દૈવ આસુર એવ ચ ।અપ્_382.012અબ્।
વિષ્ણુભક્તિપરો દૈવો વિપરીતસ્ તથાસુરઃ

એતત્ પવિત્રમારોગ્યં ધન્યં દુઃસ્વપ્નનાશનં ।અપ્_382.013અબ્।
સુખપ્રીતિકરં નૄણાં મોક્ષકૃદ્યત્તવેરિતં

યેષાં ગૃહેષુ લિખિતમાગ્નેયં હિ પુરાણકં ।અપ્_382.014અબ્।
પુસ્તકં સ્થાસ્યતિ સદા તત્ર નેશુરુપદ્રવાઃ

કિં તીર્થૈર્ ગોપ્રદાનૈર્ વા કિં યજ્ઞૈઃ કિમુપોષિતૈઃ ।અપ્_382.015અબ્।
આગ્નેયં યે હિ શૃણ્વન્તિ અહન્યહનિ માનવાઃ

યે દદાતિ તિલપ્રસ્થં સુવર્ણસ્ય ચ માષકં ।અપ્_382.016અબ્।
શૃણોતિ શ્લોકમેકઞ્ચ આગ્નેયસ્ય તદાપ્નુયાત્

અધ્યાયપઠનઞ્ચાસ્ય ગોપ્રદાનાદ્ વિશિષ્યતે ।અપ્_382.017અબ્।
અહોરાત્રકૃતં પાપં શ્રોતુમિચ્છોઃ પ્રણશ્યતિ

કપિલાનાં શતે દત્તે યદ્ ભવેજ્જ્યેષ્ઠપુષ્કરે ।અપ્_382.018અબ્।
તદાગ્નેયં પુરાણં હિ પઠિત્વા ફલમાપ્નુયાત્

પ્રવૃત્તઞ્ચ નિવૃત્તઞ્ચ ધર્મં વિદ્યાદ્વયાત્મકં ।અપ્_382.019અબ્।
આગ્નેયસ્ય પુરાણસ્ય શાસ્ત્રસ્યાસ્ય સમં ન હિ

પઠન્નાગ્નેયકં નિત્યં શૃણ્વન્ વાપિ પુરાણકં ।અપ્_382.020અબ્।
ભક્તો વશિષ્ઠ મનુજઃ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

નોપસર્ગા ન ચાનર્થા ન ચૌરારિભયં ગૃહે ।અપ્_382.021અબ્।
તસ્મન્ સ્યાદ્ યત્ર ચાગ્નેયપુરાણસ્ય હિ પુસ્તકં

:પ્ 356
ન ગર્ભહારિણીભીતિર્ન ચ બાલગ્રહા ગૃહે ।અપ્_382.022અબ્।
યત્રાગ્નેયં પુરાણં સ્યાન્ન પિશાચાદિકં ભયં

શૃણ્વન્વિપ્રો વેદવિત્ સ્યાત્ ક્ષત્રિયઃ પૃથિવીપતિઃ ।અપ્_382.023અબ્।
ઋદ્ધિં પ્રાપ્નોતિ વૈશ્યશ્ ચ શૂદ્રશ્ચારોગ્યમૃચ્છતિ

યઃ પઠેત્શૃણુયાન્નિત્યં સમદૃગ્વિષ્ણુમાનસઃ ।અપ્_382.024અબ્।
બ્રહ્માગ્નેયં પુરાણં સત્તત્ર નશ્યન્ત્યુપદ્રવાઃ

દિવ્યાન્તરીક્ષભૌમાદ્યા દુઃસ્વપ્નાદ્યભિચારકાઃ ।અપ્_382.025અબ્।
યચ્ચાન્યદ્દુરિતં કિઞ્ચિત્તત્સર્વં હન્તિ કેશવઃ

પઠતઃ શૃણ્વતઃ પુંસઃ પુસ્તકં યજતો મહત્ ।અપ્_382.026અબ્।
આગ્નેયં શ્રીપુરાણં હિ હેમન્તે યઃ શૃણોતિ વૈ

પ્રપૂજ્ય ગન્ધપુષ્પાધ્યૈર્ અગ્નિષ્ટોમફલં લભેત્ ।અપ્_382.027અબ્।
શિશિરે પુણ્ડરીકસ્ય વસન્તે ચાશ્વમેધજમ્

ગ્રીષ્મે તુ વાજપેયસ્ય રાજસૂયસ્ય વર્ષતિ ।અપ્_382.028અબ્।
ગોસહસ્રસ્ય શરદિ ફલં તત્પઠતો હ્ય્ ઋતૌ

આગ્નેયં હિ પુરાણં યો ભક્ત્યાગ્રે પઠેતે હરેઃ ।અપ્_382.029અબ્।
સો ઽર્ચયેચ્ચ વસિષ્ઠેહ જ્ઞાનયજ્ઞેન કેશવમ્

યસ્યાગ્નેયપુરાણસ્ય પુસ્તકં તસ્ય વૈ જયઃ ।અપ્_382.030અબ્।
લિખિતં પૂજિતં ગેહે ભુક્તિર્મુક્તિઃ કરે ઽસ્તિ હિ

ઇતિ કાલાગ્નિરૂપેણ ગીતં મે હરિણા પુરા ।અપ્_382.031અબ્।
આગ્નેયં હિ પુરાણં વૈ બ્રહ્મવિદ્યાદ્વયાસ્પદમ્ ।અપ્_382.031ચ્દ્।
વિદ્યાદ્વયં વસિષ્ઠેદં ભક્તેભ્યઃ કથયિષ્યસિ

વસિષ્ઠ ઉવાચ
વ્યાસાગ્નેયપુરાણં તે રૂપં વિદ્યાદ્વયાત્મકં ।અપ્_382.032અબ્।
કથિતં બ્રહ્મણો વિષ્ણોરગ્નિના કથિતં યથા

:પ્ 357
સાર્ધં દેવૈશ્ ચ મુનિભિર્મહ્યં સર્વાથદર્શકં ।અપ્_382.033અબ્।
પુરાણમગ્નિના ગૌતમાગ્નેયં બ્રહ્મસન્મિતં

યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્ધ્યાસ લિખેદ્વા લેખયેદપિ ।અપ્_382.034અબ્।
શ્રાવયેત્પાઠયેદ્વાપિ પૂજયેદ્ધારયેદપિ

સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પ્રાપ્રકામો દિવં વ્રજેત્ ।અપ્_382.035અબ્।
લેખયિત્વા પુરાણં યો દદ્યાદ્વિપ્રેભ્ય ઉત્તમં

સ બ્રહ્મલોકમાપ્નોતિ કુલાનાં શતમુદ્ધરેત્ ।અપ્_382.036અબ્।
એકં શ્લોકં પઠેદ્યસ્તુ પાપપઙ્કાદ્વિમુચ્યતે

તસ્માદ્વ્યાસ સદા શ્રાવ્યં શિષ્યેભ્યઃ સર્વદર્શનં ।અપ્_382.037અબ્।
શુકાદ્યૈર્ મુનિભિઃ સર્ધં શ્રોતુકામૈઃ પુરાણકં

આગ્નેયં પઠિતં ધ્યાતં શુભં સ્યાદ્ ભુક્તિમુક્તિદં ।અપ્_382.038અબ્।
અગ્નયે તુ નમસ્તસ્મૈ યેન ગીતં પુરાનકં

વ્યાસ ઉવાચ
વસિષ્ઠેન પુરા ગીતં સૂતૈતત્તે મયોદિતં ।અપ્_382.039અબ્।
પરાવિદ્યાપરાવિદ્યાસ્વરૂપં પરમં પદમ્

આગ્નેયં દુર્લભં રૂપં પ્રાપ્યતે ભાગ્યસંયુતૈઃ ।અપ્_382.040અબ્।
ધ્યાયન્તો બ્રહ્મ ચાગ્નેયં પુરાણં હરિમાગતાઃ

વિદ્યાર્થિનસ્ તથા વિદ્યાં રાજ્યં રાજ્યાર્થિનો ગતાઃ ।અપ્_382.041અબ્।
અપુત્રાઃ પુત્રિણઃ સન્તિ નાશ્રયા આશ્રયં ગતાઃ

સૌભાગ્યાર્થી ચ સૌભાગ્યં મોક્ષં મોક્ષાર્થિનો ગતાઃ ।અપ્_382.042અબ્।
લિખન્તો લેખયન્તશ્ ચ નિષ્પાપશ્ ચ શ્રિયં ગતાઃ

શુકપૈલમુખૈઃ સૂત આગ્નેયન્તુ પુરાણકં ।અપ્_382.043અબ્।
રૂપં ચિન્તય યાતાસિ ભુક્તિં મુક્તિં ન સંશયઃ

શ્રાવય ત્વઞ્ચ શિષ્યેભ્યો ભક્તેભ્યશ્ ચ પુરાણકમ્ ।અપ્_382.044અબ્।
:પ્ 358
સૂત ઉવાચ
વ્યાસ પ્રસાદાદાગ્નેયં પુરાણં શ્રુતમાદરાત્

આગ્નેયં બ્રહ્મરૂપં હિ મુનયઃ શૌનકાદયઃ ।અપ્_382.045અબ્।
ભવન્તો નૈમિષારણ્યે યજન્તો હરિમીશ્વરં

તિષ્ઠન્તઃ શ્રદ્ધયા યુક્તાસ્તસ્માદ્વઃ સમુદીરિતમ્ ।અપ્_382.046અબ્।
અગ્નિના પ્રોક્તમાગ્નેયં પુરાણં વેદસમ્મિતં

બ્રહ્મવિદ્યાદ્વયોપેતં ભુક્તિદં મુક્તિદં મહત્ ।અપ્_382.047અબ્।
નાસ્માત્પરતરઃ સારો નાસ્માત્પરતરઃ સુહૃત્

નાસ્માત્પરતરો ગ્રન્થો નાસ્માત્પરતરો ગતિઃ ।અપ્_382.048અબ્।
નાસ્માત્પરતરં શાસ્ત્રં નાસ્માત્પરતરા શ્રુતિઃ

નાસ્માત્પરતરં જ્ઞાનં નાસ્માત્પરતરા સ્મૃતિઃ ।અપ્_382.049અબ્।
નાસ્માત્પરો હ્ય્ આગમો ઽસ્તિ નાસ્માદ્વિદ્યા પરાસ્તિ હિ

નાસ્માત્પરઃ સ્યાત્સિદ્ધન્તો નાસ્માત્પરમમઙ્ગલમ્ ।અપ્_382.050અબ્।
નાસ્માત્પરો ઽસ્તિ વેદાન્તઃ પુરાણં પરમન્ત્વિદં

નાસ્માત્પરતરં ભૂમૌ વિદ્યતે વસ્તુ દુર્લભમ્ ।અપ્_382.051અબ્।
આગ્નેયે હિ પુરાણે ઽસ્મિન્ સર્વવિદ્યાઃ પ્રદર્શિતાઃ

સર્વે મત્સ્યાવતારાદ્યા ગીતા રામાયણન્ત્વિહ ।અપ્_382.052અબ્।
હરિવંશો ભારતઞ્ચ નવ સર્ગાઃ પ્રદર્શિતાઃ

આગમો વૈષ્ણવો ગીતઃ પૂજાદીક્ષાપ્રતિષ્ઠયા ।અપ્_382.053અબ્।
પવિત્રારોહણાદીનિ પ્રતિમાલક્ષણાદિકં

પ્રાસાદલક્ષણાદ્યઞ્ચ મન્ત્રા વૈ ભુક્તિમુક્તિદાઃ ।અપ્_382.054અબ્।
શૈવાગમસ્તદર્થશ્ ચ શાક્તેયઃ સૌર એવ ચ

મણ્ડલાનિ ચ વાસ્તુશ્ ચ મન્તાણિ વિવિધાનિ ચ ।અપ્_382.055અબ્।
પ્રતિસર્ગશ્ચાનુગીતો બ્રહ્માણ્ડપરિમણ્ડલં

:પ્ 359
ગીતો ભુવનકોષશ્ ચ દ્વીપવર્ષાદિનિમ્નગાઃ ।અપ્_382.056અબ્।
ગયાગઙ્ગાપ્રયાગાદિ તીર્થમાહાત્મ્યમીરિતં

જ્યોતિશ્ ચક્રં જ્યોતિષાદિ ગીતો યુદ્ધજયાર્ણવઃ ।અપ્_382.057અબ્।
મન્વન્તરાદયો ગીતાઃ ધર્મા વર્ણાદિકસ્ય ચ

અશૌચં દ્રવ્યશુદ્ધિશ્ ચ પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રદર્શિતં ।અપ્_382.058અબ્।
રાજધર્મા દાનધર્મા વ્રતાનિ વિવિધાનિ ચ

વ્યવહારાઃ શાન્તયશ્ ચ ઋગ્વેદાદિવિધાનકં ।અપ્_382.059અબ્।
સૂર્યવંશઃ સોમવંશો ધનુર્વેદશ્ ચ વૈદ્યકં

ગાન્ધર્વવેદો ઽર્થશાસ્ત્રં મીમાંસા ન્યાયવિસ્તરઃ ।અપ્_382.060અબ્।
પુરાણસંખ્યામાહત્મ્યં છન્દો વ્યકરણં સ્મૃતં

અલઙ્કારો વિઘણ્ડુશ્ ચ શિક્ષાકલ્પ ઇહોદિતઃ સ્મૃતઃ ।અપ્_382.061અબ્।
નૈમિત્તિકઃ પ્રાકૃતિકો લય આત્યન્તિકઃ

વેદાન્તં બ્રહ્મવિજ્ઞાનં યોગો હ્ય્ અષ્ટાઙ્ગ ઈરિતઃ ।અપ્_382.062અબ્।
સ્તોત્રં પુરાણમાહાત્મ્યં વિદ્યા હ્ય્ અષ્ટાદશ સ્મૃતાઃ

ઋગ્વેદાદ્યાઃ પરા હ્ય્ અત્ર પરાવિદ્યાક્ષરં પરં ।અપ્_382.063અબ્।
સપ્રપઞ્ચં નિષ્પ્રપઞ્ચં બ્રહ્મણો રૂપમીરિતં

ઇદં પઞ્ચદશસોહસ્રં શતકોટિપ્રવિસ્તરં ।અપ્_382.064અબ્।
દેવલોકે દૈવતૈશ્ ચ પુરાણં પઠ્યતે સદા

લોકાનાં હિતકામેન સંક્ષિપ્યોદ્ગીતમગ્નિના ।અપ્_382.065અબ્।
સર્વં બ્રહ્મેતિ જાનીધ્વં મુનયઃ શૌનકાદયઃ

શૃણુયાચ્છ્રાવયેદ્વાપિ યઃ પઠેત્પાઠયેદપિ ।અપ્_382.066અબ્।
લિખેલ્લેખાપયેદ્વાપિ યુજયેત્કીર્તયેદપિ

પુરાણપાઠકઞ્ચૈવ પૂજયેત્ પ્રયતો નૃપઃ ।અપ્_382.067અબ્।
:પ્ 360
ગોભૂહિરણ્યદાનાદ્યૈર્ વસ્ત્રાલઙ્કારતર્પણૈઃ

તં સંપૂજ્ય લભેચ્ચૈવ પુરાણશ્રવણાત્ ફલં ।અપ્_382.068અબ્।
પુરાણાન્તે ચ વૈ કુર્યાદવશ્યં દ્વિજભોજનં

નિર્મલઃ પ્રાપ્તસર્વાર્થઃ સકુલઃ સ્વર્ગમાપ્નુયાત્ ।અપ્_382.069અબ્।
શરયન્ત્રં પુસ્તકાય સૂત્રં વૈ પત્રસઞ્ચયં

પટ્ટિકાબન્ધવસ્ત્રાદિ દદ્યાદ્ યઃ સ્વર્ગમાપ્નુયાત્ ।અપ્_382.070અબ્।
યો દદ્યાદ્બ્રહ્મલોકી સ્યાત્ પુસ્તકં યસ્ય વૈ ગૃહે

તસ્યોત્પાતભયં નાસ્તિ ભુક્તિમુક્તિમવાપ્નુયાત્ ।અપ્_382.071અબ્।
યૂયં સમરત ચાગ્નેયં પુરાણં રૂપમૈશ્વરં ।અપ્_382.071ચ્દ્।
સૂતો ગતઃ પુજિતસ્તૈઃ શૌનકાદ્યા હરિં યાયઃ