Agni Purana · Chapter 359
:e ity āgneye mahāpurāṇe vyākaraṇe kṛtsiddharūpaṃ
nāmāṣṭapañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
:p 263
% chapter {359}
:ś athonaṣaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
svargapātālādivargāḥ
agnir uvāca
svargādināmaliṅgo yo haristaṃ pravadāmi te /AP_359.001ab/
svaḥsvarganākatridivā dyodivau dvetripiṣṭapaṃ
devā vṛndārakā lekhā rudrādyā gaṇadevatāḥ /AP_359.002ab/
vidyādharo 'psaroyakṣarakṣogandharvakinnarāḥ
piśāco guhyakaḥ siddho bhūto 'mī devayonayaḥ /AP_359.003ab/
devadviṣo 'surā daityāḥ sugataḥ syāttathāgataḥ
brahmātmabhūḥ surajyeṣṭho viṣṇur nārāyaṇo hariḥ /AP_359.004ab/
revatīśo halī rāmaḥ kāmaḥ pañcaśaraḥ smaraḥ
lakṣmīḥ padmālayā padmā sarvaḥ sarveśvaraḥ śivaḥ /AP_359.005ab/
kapardo 'sya jaṭājūṭaḥ pināko 'jagavandhanuḥ
pramathāḥ syuḥ pāriṣadā mṛḍānī caṇḍikāmbikā /AP_359.006ab/
dvaimāturo gajāsyaś ca senānīragnibhūrguhaḥ
ākhāṇḍalaḥ sunāsīraḥ sūtrāmāṇo divaspatiḥ /AP_359.007ab/
pulomajā śacīndrāṇī devī tasya tu vallabhā
syāt prāsādo vaijayanto jayantaḥ pākaśāsaniḥ /AP_359.008ab/
airāvate 'bhramātaṅgairāvaṇābhramuvallabhāḥ(?)
hrīdinī vajramastrī syāt kuliśambhiduraṃ paviḥ /AP_359.009ab/
vyomayānaṃ vimāno 'strī pīyūṣamamṛtaṃ sudhā
:p 264
syāt sudharmā devasabhā svargaṅgā suradīrghikā /AP_359.010ab/
striyāṃ bahuṣvapsrasaḥ svarveśyā urvaśīmukhāḥ
hāhā hūhūś ca gandharvā agnirvahnirdhanañcayaḥ /AP_359.011ab/
jātavedāḥ kṛṣṇavartmā āśrayāśaś ca pāvakaḥ
hiraṇyaretāḥ saptārciḥ śukraś caivāśuśukṣaṇiḥ /AP_359.012ab/
śucirappittamaurvastu vāḍavo vaḍavānalaḥ
vahnerdvayorjvālakīlāvarcirhetiḥ śikhā striyāṃ /AP_359.013ab/
triṣu sphuliṅgo 'gnikaṇo dharmarājaḥ paretarāṭ
kālo 'ntako daṇḍadharaḥ śrāddhedevo 'tha rākṣasaḥ /AP_359.014ab/
kauṇapāsrapakravyādā yātudhānaś ca nairṛtiḥ
precetā varuṇaḥ pāśī śvasanaḥ sparśano 'nilaḥ /AP_359.015ab/
sadāgatirmātariśvā prāṇo marut samīraṇaḥ
javo raṃhastarasī tu laghukṣipramarandrutam /AP_359.016ab/
satvaraṃ capalaṃ tūrṇamavilambitamāśu ca
satate 'nāratāśrāntasantatāviratāniśaṃ /AP_359.017ab/
nityānavaratājasramapyathātiśayo bharaḥ
ativelabhṛśātyarthātimātrodgāṭanirbharam /AP_359.018ab/
tīvraikāntanitāntāni gāḍhavāḍhadṛḍhāni ca
guhyakeśo yakṣarājo rājarājo dhanādhipaḥ /AP_359.019ab/
syāt kinnaraḥ kiṃpuruṣasturaṅgavadano mayuḥ
nidhir nā sevadhirvyoma tvabhraṃ puṣkaramambaram /AP_359.020ab/
dyodivau cāntarīkṣaṃ khaṃ kāṣṭhāśākakubho diśaḥ
abhyantarantvantarālañcakravāḍantu manḍalaṃ /AP_359.021ab/
:p 265
taḍitvān vārido meghastanayitnurvalāhakaḥ
kādambanī meghamālā stanitaṃ garjitaṃ tathā /AP_359.022ab/
śampāśatahradāhrādinyairāvatyaḥ kṣaṇaprabhāḥ(?)
taḍitsaudāminī vidyuccañcalā capalāpi ca /AP_359.023ab/
sphurjathurvajraniṣpeṣo vṛṣṭighātastvavagrahaḥ
dhārā sampāta āśāraḥ śīkaro 'mbukaṇāḥ smṛtāḥ /AP_359.024ab/
varṣopalastu karakā meghachanne 'hni durdinaṃ
antardhā vyavadhā puṃsi tvantardhirapavāraṇaṃ /AP_359.025ab/
apidhānatirodhānapidhānacchadanāni ca
abjo jaivātṛkaḥ somo glaurmṛgāṅkaḥ kalānidhiḥ /AP_359.026ab/
vidhuḥ kumudavandhuś ca vimbo 'strī maṇḍalaṃ triṣu
kalā tu ṣoḍśo bhāgo bhittaṃ śakalakhaṇḍake /AP_359.027ab/
candrikā kaumudī jyotsnā prasādastu prasannatā
lakṣaṇaṃ lakṣmakaṃ cihnaṃ śobhā kāntirdyutiśchaviḥ /AP_359.028ab/
suṣamā parmā śobhā tuṣārastuhinaṃ himaṃ
avasyāyastu nīhāraḥ prāleyaḥ śiśiro himaḥ /AP_359.029ab/
nakṣatramṛkṣaṃ bhantārā tārakā pyuḍu vā striyāṃ
gururjīva āṅgirasa uśanā bhārgavaḥ kaviḥ /AP_359.030ab/
vidhuntudastamo rāhur lagnaṃ rāśyudayaḥ smṛtaḥ
saptarṣayo marīcyatrimukhāścitraśikhaṇḍinaḥ /AP_359.031ab/
haridaśvavraghmapūṣadyumaṇirmihiro raviḥ
pariveṣastu paridhirupasūryakabhaṇḍale /AP_359.032ab/
kiraṇo 'sramayūkhāṃśugabhastighṛṇidhṛṣṇayaḥ
:p 266
bhānuḥ karo marīciḥ strīpuṃsayordīdhitiḥ striyāṃ /AP_359.033ab/
syuḥ prabhā rugrucistviḍbhābhāśchavidyutidīptayaḥ
rociḥ śocirubhe klīve prakāśo dyota ātapaḥ /AP_359.034ab/
koṣṇaṃ kavoṣṇaṃ mandoṣṇaṃ kaduṣṇaṃ triṣu tadvati
tirmaṃ tīkṣṇaṃ kharaṃ tadvaddiṣṭo 'nehā ca kālakaḥ /AP_359.035ab/
ghasro dināhanī caiva sāyaṃsandhyā pitṛprasūḥ
pratyūṣo 'harmukhaṃ kalyamuṣaḥpratyūṣasī api /AP_359.036ab/
prāhṇāparāhṇamadhyāhṇāstrisandhyamatha śarvarī
yāmī tamī tamisrā ca jyotsnī candrakayānvitā /AP_359.037ab/
āgāmivartamānāharyuktāyāṃ niśi pakṣiṇī
ardharātraniśīthau pradoṣo rajanīmukhaṃ /AP_359.038ab/
sa parvasandhiḥ pratipatpañcadaśyorya dantaram
pakṣāntau pañcadaśyau dve paurṇamāsī tu pūrṇimā /AP_359.039ab/
kalāhīne sānumatiḥ pūrṇe rākā niśākare
amāvāsyā tvamāvasyā darśaḥ sūryendusaṅgamaḥ /AP_359.040ab/
sā dṛṣṭenduḥ sinīvālī sā naṣṭendukalā kuhūḥ
saṃvartaḥ pralayaḥ kalpaḥ kṣayaḥ kalpānta ity api /AP_359.041ab/
kaluṣaṃ vṛjinaino 'ghamaṃhoduritaduṣkṛtam
syāddharmamastriyāṃ puṇyaśreyasī sukṛtaṃ vṛṣaḥ /AP_359.042ab/
mutprītiḥ pramado harṣaḥ pramodāmodasammadāḥ
syādānandathurānandaḥ śarmaśātasukhāni ca /AP_359.043ab/
śvaḥ śreyasaṃ śivaṃ bhadraṃ kalyāṇaṃ maṅgalaṃ śubham
bhāvukaṃ bhavikaṃ bhavyaṃ kuśalaṃ kṣemamastriyāṃ /AP_359.044ab/
:p 267
daivaṃ diṣṭaṃ māgadheyaṃ bhāgyaṃ strī niyatirvidhiḥ
kṣetrajña ātmā puruṣaḥ pradhānaṃ prakṛtiḥ striyāṃ /AP_359.045ab/
heturnā kāraṇaṃ vījaṃ nidānaṃ tvādikāraṇam
cittantu ceto hṛdayaṃ svāntaṃ hṛnmānasammanaḥ /AP_359.046ab/
buddhirmanīṣā dhiṣaṇā dhīḥ prajñā śemuṣī matiḥ
prekṣopalibdhiścitsambitpratipajjñapticetanāḥ /AP_359.047ab/
dhīrdhāraṇāvatī medhā saṅkalpaḥ karma mānasaṃ
saṅkhyā vicāraṇā carcā vicikitsā tu saṃśayaḥ /AP_359.048ab/
adhyāhārastarka ūhaḥ samau nirṇayaniś cayau
mithyādṛṣṭirnāstikatā bhrāntirmithyāmatirbhramaḥ /AP_359.049ab/
aṅgīkārābhyupagamapratiśravasamādhayaḥ
mokṣe dhīrjñānamanyatra vijñānaṃ śilpaśāstrayoḥ /AP_359.050ab/
muktiḥ kaivalyanirvāṇaśreyoniḥśreyasāmṛtaṃ
mokṣo 'pavargo 'thājñānamavidyāhammatiḥ striyāṃ /AP_359.051ab/
vimardotthe parimalo gandhe janamanohare
āmodaḥ so 'tinirhārī surabhirghrāṇatarpaṇaḥ /AP_359.052ab/
śuklaśubhraśuciśvetaviśadaśvetapāṇḍarāḥ
avadātaḥ sito gauro valakṣo dhavalo 'rjunaḥ /AP_359.053ab/
hariṇaḥ pāṇḍuraḥ pāṇḍurīṣatpāṇḍustu dhūsaraḥ
kṛṣṇe nīlāsitaśyāmakālaśyāmalamecakāḥ /AP_359.054ab/
pīto gauro haridrābhaḥ pālāśo harito harit
rohito lohito raktaḥ śoṇaḥ kokanadacchaviḥ /AP_359.055ab/
avyaktarāgastvaruṇaḥ śvetaraktastu pāṭalaḥ
:p 268
śyāvaḥ syātkapiśo dhūmradhūmalau kṛṣṇalohite /AP_359.056ab/
kaḍāraḥ kapilaḥ piṅgapiśaṅgaukadrupiṅgalau
citraṃ kirmīrakalmāṣaśavalaitātha karvure /AP_359.057ab/
vyāhara uktirlapitamapabhraṃśo 'paśabdakaḥ
tiṅsuvantacayo kāvyaṃ kriyā vā kārakānvitā /AP_359.058ab/
itihāsaḥ purāvṛttaṃ purāṇaṃ pañcalakṣaṇaṃ
ākhyāyikopalabdhārthā prabandhaḥ kalpanā kathā /AP_359.059ab/
samāhāraḥ saṃgrahastu pravahlikā prahelikā
samasyā tu samāsārthā smṛtistu dharmasaṃhitā /AP_359.060ab/
ākhyāhve cābhidhānañca vārtā vṛttānta īritaḥ
hūtirākāraṇāhvānamupanyāsastu vāṅmukhaṃ /AP_359.061ab/
vivādo vyavahāraḥ syāt prativākyottare same
upoddhāta udāhāro hy artha mithyābhisaṃśanam /AP_359.062ab/
abhiśāpo yaśaḥ kīrtiḥ praśnaḥ pṛcchānuyogakaḥ
āmreḍitaṃ dvistriruktaṃ kutsāninde ca garhaṇe /AP_359.063ab/
syādābhāṣaṇamālāpaḥ pralāpo 'narthakaṃ vacaḥ
anulāpo muhurbhāṣā volāpaḥ paridevanaṃ /AP_359.064ab/
vipralāpo virodhoktiḥ saṃlāpo bhāṣaṇaṃ mithaḥ
supralāpaḥ suvacanamapalāpastu nihnavaḥ /AP_359.065ab/
uṣatī vāgakalyāṇī saṅgataṃ hṛdayaṅgamaṃ
atyarthamadhuraṃ sāntvamabaddhaṃ syādanarthakaṃ /AP_359.066āab/
niṣṭhurāślīlaparuṣaṃ grāmyaṃ vai sunṛtaṃ priye //AP_359.066ācd/
satyaṃ tathyamṛtaṃ samyaṅnādanisvānanisvanāḥ /AP_359.067āab/
:p 269
āravārāvasaṃrāvavirāvā atha marmaraḥ //67ā//AP_359.067ācd/
svanite vastraparṇānāṃ bhūṣaṇānāntu śiñjitaṃ /AP_359.068āab/
vīṇāyā nikvaṇaḥ kvāṇaḥ tiraścāṃ vāśitaṃ rutaṃ //AP_359.068ācd/
kolāhalaḥ kalakalo gītaṃ gānamime same /AP_359.069āab/
strī pratiśrut pratidhvāne tantrīkaṇṭhānnisādakaḥ //AP_359.069ācd/
kākalī tu kale sūkṣme dhvanau tu madhurāsphuṭe /AP_359.070āab/
kalo mantrastu gambhīre tāro 'tyuccaistrayastriṣu //70ā//AP_359.070ācd/
samanvitalayastvekatālo vīṇā tu vallakī /AP_359.071āab/
vipañcī sā tu tantrībhiḥ saptabhiḥ parivādinī //AP_359.071ācd/
tataṃ vīṇādikaṃ vādyamānaddhaṃ murajādikaṃ /AP_359.072āab/
vaṃśyādikantu śuṣiraṃ kāṇsyatālādikaṃ ghanaṃ //AP_359.072ācd/
caturvidhamidaṃ vādyaṃ vāditrātodyanāmakaṃ //AP_359.073āab/
mṛdaṅgā murajā bhedāstvaṅkyāliṅgyo 'rdhakāstrayaḥ //AP_359.073ācd/
syādyaśaḥpaṭaho ṭakkā bheryāmānakadundubhiḥ /AP_359.074āab/
ānakaḥ paṭaho bhedā jharjharīḍiṇḍimādayaḥ //AP_359.074ācd/
mardalaḥ paṇavastulyau kriyāmānantu tālakaḥ /AP_359.075āab/
layaḥ sāmyaṃ tāṇḍavantu nāṭyaṃ lāsyañca nartanaṃ //AP_359.075ācd/
tauryatrikaṃ nṛtyagītavādyaṃ nāṭyamidaṃ trayam /AP_359.076āab/
rājā bhaṭṭārako devaḥ sābhiṣekā ca devyapi //AP_359.076ācd/
śṛṅgāravīrakaruṇādbhutahāsyabhayānakāḥ /AP_359.077āab/
vībhatsaraudre ca rasāḥ śṛṅgāraḥ śucirujjvalaḥ //AP_359.077ācd/
utsāhavardhano vīraḥ kāruṇyaṃ karuṇā ghṛṇā /AP_359.078āab/
kṛpā dayā cānukampāpyanukrośo 'pyatho hasaḥ //AP_359.078ācd/
:p 270
hāso hāsyañca vībhatsaṃ vikṛtaṃ triṣvidaṃ dvayaṃ /AP_359.066Bab/
vismayo 'dbhutamāś caryaṃ citramapyatha bhairavaṃ //AP_359.066Bcd/
dāruṇaṃ bhīṣaṇaṃ bhīṣmaṃ ghoraṃ bhīmaṃbhayānakaṃ /AP_359.067Bab/
bhayaṅkaraṃ pratibhayaṃ raudrantūgramamī triṣu //AP_359.067Bcd/
caturdaśa daratrāsau bhītirbhīḥ sādhvasambhayaṃ /AP_359.068Bab/
vikāro mānaso bhāvo 'nubhāvo bhāvabodhanaḥ //68B//AP_359.068Bcd/
garvo 'bhimāno 'haṅkāro mānaścittasamunnatiḥ /AP_359.069Bab/
anādaraḥ paribhavaḥ paribhāvastiraskriyā //69B//AP_359.069Bcd/
vrīḍā lajjā trapā hrīḥ syādabhidhyānaṃ dhane spṛhā /AP_359.070Bab/
kautūhalaṃ kautukañca kutukañca kutūhalaṃ //70B//AP_359.070Bcd/
stroṇāṃ vilāsavivvokavibhramā lalitantathā /AP_359.071Bab/
helā līletyamī hāvāḥ kriyāḥ śṛṅgārabhāvajāḥ //AP_359.071Bcd/
dravakeliparīhāsāḥ krīḍā līlā ca kūrdanaṃ /AP_359.072Bab/
syādāchuritakaṃ hāsaḥ sotprāsaḥ samanāksmitaṃ //AP_359.072Bcd/
adhobhuvanapātālaṃ chidraṃ śvabhraṃ vapā śuṣiḥ /AP_359.073Bab/
gartāvaṭau bhuvi śvebhre tamiśrantimiraṃ tamaḥ //AP_359.073Bcd/
sarpaḥ pṛdākurbhujago dandaśūko vileśayaḥ /AP_359.074Bab/
viṣaṃ kṣveḍaś ca garalaṃ nirayo durgatiḥ striyāṃ //AP_359.074Bcd/
payaḥ kīlālamamṛtamudakaṃ bhuvanaṃ vanaṃ /AP_359.075Bab/
bhaṅgastaraṅga ūrmirvā kallolollolakau ca tau //75B//AP_359.075Bcd/
pṛṣantivindupṛṣatāḥ kūlaṃ rodhaś ca tīrakaṃ /AP_359.076Bab/
toyotthitaṃ tat pulinaṃ jambālaṃ paṅkakardamau //AP_359.076Bcd/
jalocchāsāḥ parīvāhāḥ kūpakāstu vidārakāḥ /AP_359.077Bab/
:p 271
ātārastarapaṇyaṃ syāddroṇī kāṣṭhāmbuvāhinī //AP_359.077Bcd/
kaluṣaścāvilo 'cchastu prasanno 'tha gabhīrakaṃ /AP_359.078Bab/
agādhaṃ dāsakaivartau śambūkā jalaśuktayaḥ //AP_359.078Bcd/
saugandhikantu kahlāraṃ nīlamindīvaraṃ kajaṃ /AP_359.079ab/
syādutpalaṃ kuvalayaṃ site kumudakairave
śālūkameṣāṃ kandaḥ syāt padmaṃ tāmarasaṅkajaṃ /AP_359.080ab/
nīlotpalaṃ kuvalayaṃ raktaṃ kokanadaṃ smṛtam
karahāṭaḥ śiphā kandaṃ kiñjalkaḥ keśaro 'striyāṃ /AP_359.081ab/
khaniḥ striyāmākaraḥ syāt pādāḥ pratyantaparvatāḥ
upatyakādrerāsannā bhūmirūrdhvamadhityakā /AP_359.082ab/
svargapātālavargādyā uktā nānārthakān śṛṇu
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0