Agni Purana · Chapter 293

:e ity āgneye mahāpurāṇe mantraparibhāṣā nāma
dvinavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
% chapter {293}
:ś atha trinavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
nāgalakṣaṇāni
agnirucāca
nāgādayo 'tha bhāvādidaśasthānāni karma ca /AP_293.001ab/
sūtakaṃ daṣṭaceṣṭeti saptalakṣaṇamucyate

śeṣavāsukitakṣākhyāḥ karkaṭo 'bjo mahāmbujaḥ /AP_293.002ab/
śaṅkhapālaś ca kulika ity aṣṭaunāgavaryakāḥ

daśāṣṭapañcatriguṇaśatamūrdhānvitau kramāt /AP_293.003ab/
viprau nṛpo viśau śūdrau dvau dvau nāgeṣu kīrtitau

tadanvayāḥ pañcaśataṃ tebhyo jātā asaṃkhyakāḥ /AP_293.004ab/
phaṇimaṇḍalirājīlavātapittakaphātmakāḥ

vyantarā doṣamiśrāste sarpāṃ darvīkarāḥ smṛtāḥ /AP_293.005ab/
rathāṅgalāṅgalacchatrasvastikāṅkuśadhāriṇaḥ(1)

gonasā mandagā dīrghā maṇḍalair vidhaiścitāḥ(2) /AP_293.006ab/
:n
1 rathāṅgalāṅgalatramuṣṭikāṅkuśadhāriṇa iti kha..
2 sthitā iti kha..
:p 89
rājilāścitritāḥ snigdhāstiryagūrdhvañca vājibhiḥ

vyantarā miśracihnāś ca bhūvarṣāgneyavāyavaḥ /AP_293.007ab/
caturvidhāste ṣaḍviṃśabhedāḥ ṣoḍaśa gonasāḥ

trayodaśa ca rājīlā vyantarā ekaviṃśatiḥ /AP_293.008ab/
ye 'nuktakāle jāyante sarpāste vyantarāḥ smṛtāḥ

āṣāḍhāditrimāsaiḥ syādgarbho māṣacatuṣṭaye /AP_293.009ab/
aṇḍkānāṃ śate dve ca catvāriṃśat prasūyate

sarpā grasanti sūtaughān vinā strīpunnapuṃsakān /AP_293.010ab/
unmīlate 'kṣi saptāhāt kṛṣṇo māsādbhavedvahiḥ

dvādaśāhāt subodhaḥ syāt dantāḥ syuḥ sūryadarśanāt /AP_293.011ab/
dvātriṃśaddinaviṃśatyā catasrasteṣu daṃṣtrikāḥ

karālī makarī kālarātrī ca yamadūtikā /AP_293.012ab/
etāstāḥ saviṣā daṃṣṭrā vāmadakṣiṇapārśvagāḥ

ṣanmāsānmucyate kṛttiṃ jovetsaṣṭisamādvayaṃ /AP_293.013ab/
nāgāḥ sūryādivāreśāḥ sapta uktā divā niśi

sveṣāṃ ṣaṭ prativāreṣu kulikaḥ sarvasandhiṣu /AP_293.014ab/
śaṅkhena vā mahābjena saha tasyodayo 'thavā

dvayīrvā nāḍikāmantramantrakaṃ(1) kulikodayaḥ /AP_293.015ab/
duṣṭaḥ sa kālaḥ sarvatra sarpadaṃśe viśeṣataḥ(2)

kṛttikā bharaṇī svātī mūlaṃ pūrvatrayāśvanī /AP_293.016ab/
viśākhārdrā maghāśleṣā citrā śravaṇarohiṇī

hastā mandakujau vārau pañcamī cāṣṭamī tithiḥ /AP_293.017ab/
:n
1 nāḍikāmātrasantrakamiti ña..
2 vinirdiśediti ka.. , kha.. , ja.. , ṭa.. ca
:p 90
ṣaṣṭhī raiktā śivā nindyā pañcamī ca caturdaśī

sandhyācatuṣṭayaṃ duṣṭaṃ dagdhayogāś ca rāśayaḥ /AP_293.018ab/
ekadvibahavo daṃśā daṣṭaviddhañca khaṇḍitam

adaṃśamavaguptaṃ(1) syāddaṃśamevaṃ caturvidham /AP_293.019ab/
trayo dvyekakṣatā daṃśā vedanā rudhirolvaṇā

naktantvekāṅghrikūrmābhā daṃśāś ca yamacoditāḥ /AP_293.020ab/
dīhīpipīlikāsparśī kaṇṭhaśotharujānvitaḥ(2)

satodo ranthito daṃśaḥ saviṣo nyastanirviṣaḥ /AP_293.021ab/
devālaye śūnyagṛhe valmīkodyānakoṭare

rathyāsandhau śmaśāne ca nadyāñca sindhusaṅgame /AP_293.022ab/
dvīpe catuṣpathe saudhe gṛhe 'bje parvatāgrataḥ

vilahadvāre jīrṇakūpe jīrṇaveśmani kuḍyake /AP_293.023ab/
śigruśleṣmātakākṣeṣu jambū ḍumbareṇeṣu ca

vaṭe ca jīrṇaprākāre khāsyahṛtkakṣajatruṇi /AP_293.024ab/
tālau śaṅkhe gale mūrdhni civuke nābhipādayoḥ

daṃśo 'śubhaḥ śubho dūtaḥ puṣpahastaḥ suvāk sudhīḥ /AP_293.025ab/
liṅgavarṇasamānaś ca śuklavastro 'malaḥ śuciḥ

apadvāragataḥ śastrī pramādī bhūgatekṣaṇaḥ /AP_293.026ab/
vivarṇavāsāḥ pāśādihasto gadgadavarṇabhāk

śuṣkakāṣṭhāśritaḥ khinnastilāktakakarāṃśukaḥ /AP_293.027ab/
ārdravāsāḥ kṛṣṇaraktapuṣpayuktaśiroruhaḥ

kucamardī nakhacchedī gudaspṛk pādalekhakaḥ /AP_293.028ab/
:n
1 sadaṃśamavaluptamiti ña..
2 kaṇṭhaśoṣarujāntrita iti ña..
:p 91
keśamuñcī tṛṇacchedī duṣṭā dūtāstathaikaśaḥ

iḍānyā vā vaheddvedhā yadi dūtasya cātmanaḥ /AP_293.029ab/
ābhyāṃ dvābhyāṃ puṣṭayāsmān vidyāstrīpunnapuṃsakān

dūtaḥ spṛśati yadgātraṃ tasmin daṃśamudāharet /AP_293.030ab/
dūtāṅghricalanaṃ duṣṭhamutthitirniś calā śubhā

jīvapārśve śubho dūto duṣṭo 'nyatra sammāgataḥ /AP_293.031ab/
jīvo gatāgatair duṣṭaḥ śubho dūtanivedane

dūtasya vāk praduṣṭā sā pūrvāmajārdhaninditā /AP_293.032ab/
vibhaktaistasya vākyāntairviṣarnirviṣakālatā(?)

ādyaiḥ svaraiś ca kādyaś ca vargair bhinnalipirdvidhā /AP_293.033ab/
svarajo vasumānvargī itikṣepā ca mātṛkā

vātāgnīndrajalātmāno vargeṣu ca catuṣṭayam /AP_293.034ab/
napuṃsakāḥ pañcamāḥ syuḥ svarāḥ śakrāmbuyonayaḥ

duṣṭau dūtasya vākpādau vātāgnī madhyamo hariḥ /AP_293.035ab/
praśastā vāruṇā varṇā atiduṣṭā napuṃsakāḥ

prasthāne maṅgalaṃ vākyaṃ garjitaṃ meghahastinoḥ /AP_293.036ab/
pradakṣiṇaṃ phale vṛkṣe vāmasya ca rutaṃ jitaṃ

śubhā gītādiśabdāḥ syurīdṛśaṃ syādasiddhaye /AP_293.037ab/
anarthagīrathākrando dakṣiṇe virutaṃ kṣutam

veśyā kṣuto nṛpaḥ kanyā gaurdantī murajadhvajau /AP_293.038ab/
kṣīrājyadadhiśaṅkhāmbu chatraṃ bherī phalaṃ surāḥ

taṇḍulā hema rupyañca siddhaye 'bhimukhā amī /AP_293.039ab/
sakāṣṭhaḥ sānalaḥ kārurmalināmbarabhāvabhṛt

:p 92
galasthaṭaṅgo gomāyugṛdhrolūkakapardikāḥ /AP_293.040ab/
tailaṃ kapālakārpāsā niṣedhe bhasma naṣṭaye

viṣarogāś ca sapta syurdhātordhātvantarāptitaḥ /AP_293.041ab/
viṣadaṃśo lalāṭaṃ yātyatonetraṃ tatau sukham /AP_293.041cd/
āsyācca vacanīnāḍyau dhātūna prāpnoti hi kramāt