Agni Purana · Chapter 248
:e ity āgneye mahāpurāṇe puṣpādipūjāphalaṃ nāma
saptacatvāriṃśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||
% Chapter {248}
:ś athāṣṭacatvāriṃśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
dhanurvedaḥ
agnir uvāca
catuṣpādaṃ dhanurvedaṃ vede pañcavidhaṃ dvija /AP_248.001ab/
rathanāgāśvapattīnāṃ yodhāṃścāśritya kīrtitaṃ
yanmuktaṃ pāṇimuktaṃ muktasandhāritaṃ tathā /AP_248.002ab/
amuktaṃ bāhuyuddhañca pañcadhā tyat prakīrtitaṃ
tatra śastrāstrasampattyā dvividhaṃ parikīrtitaṃ /AP_248.003ab/
:p 396
ṛjumāyāvibhedena bhūyo dvividhamucyate
kṣepiṇī cāpayantrādyair yantramuktaṃ prakīrtitaṃ /AP_248.004ab/
śilātomarayantrādyaṃ pāṇimuktaṃ prakīrtitaṃ
muktasandhāritaṃ jñeyaṃ prāsādyamapi yadbhavet /AP_248.005ab/
khaḍgādikamamuktañca niyuddhaṃ vigatāyudhaṃ
kuryādyogyāni prātrāṇi yoddhumicchurjitaśramaḥ /AP_248.006ab/
dhanuḥśreṣṭhāni yuddhāni prāsamadhyāni tāni ca
tāni khaḍgajaghanyāni bāhupratyavarāṇi ca /AP_248.007ab/
dhanurvede gururvipraḥ prokto varṇadvayasya ca
yuddhādhikāraḥ śūdrasya svayaṃ vyāpādi śikṣayā /AP_248.008ab/
deśasthaiḥ śaṅkarai rājñaḥ kāryā yuddhe sahāyatā
aṅguṣṭhagulphapāṇyaṅghyaḥ śliṣṭāḥ syuḥ sahitā yadi /AP_248.009ab/
dṛṣṭaṃ samapadaṃ sthānametallakṣaṇatas tathā
vāhyāṅgulisthitau pādau stabdhajānubalāvubhau /AP_248.010ba
trivitastyantarāsthānametadvaiśākhamucyate
haṃsapaṅktyākṛtisame dṛśyete yatra jānunī /AP_248.011ab/
caturvitastivicchinne tadetanmaṇḍalaṃ smṛtaṃ
halākṛtimayaṃ yacca stabdhajānūrudakṣiṇaṃ /AP_248.012ab/
vitastyaḥ pañca vistāre tadālīḍhaṃ prakīrtitaṃ
etadeva viparyastaṃ pratyālīḍhamiti smṛtaṃ(1) /AP_248.013ab/
tiryagbhūto bhavedvāmo dakṣiṇo 'pi bhavedṛjuḥ
gulphau pārṣṇigrahau caiva sthitau pañcāṅgulāntarau /AP_248.014ab/
:n
1 pratyālīḍhaṃ prakīrtitamiti ja..
:p 397
sthānaṃ jātaṃ bhavedetad dvādaśāṅgulamāyataṃ
ṛjujānurbhavedvāmo dakṣiṇaḥ suprasāritaḥ /AP_248.015ab/
athavā dakṣiṇañjānu kubjaṃ bhavati niś calaṃ
daṇḍāyato bhavedeṣa caraṇaḥ saha jānunā /AP_248.016ab/
evaṃ vikaṭamuddiṣṭaṃ dvihastāntaramāyataṃ
jānunī dviguṇe syātāmuttānau caraṇāvubhau /AP_248.017ab/
anena vidhiyogena sampuṭaṃ parikīrtitaṃ
kiñcidvivartitau pādau samadaṇḍāyatau sthirau /AP_248.018ab/
dṛṣṭameva yathānyāyaṃ ṣoḍaśāṅgulamāyataṃ
svastikenātra kurvīta praṇāmaṃ prathamaṃ dvija /AP_248.019ab/
kāmukaṃ gṛhya vāmena vāṇaṃ dakṣiṇakena tu
vaiśākhe yadi vā jāte sthitau vāpyathavāyatau /AP_248.020ab/
guṇāntantu tataḥ kṛtvā kārmuke priyakārmukaḥ
adhaḥkaṭintu dhanuṣaḥ phaladeśantu patriṇaḥ /AP_248.021ab/
dharaṇyāṃ sthāpayitvā tu tolayitvā tathaiva ca
bhujābhyāmatra kuñjābhyāṃ prakoṣṭhābhyāṃ śubhavrata /AP_248.022ab/
yasya vāṇaṃ dhanuḥ śreṣṭhaṃ puṅgadeśe ca patriṇaḥ
vinyāso dhanuś caiva dvādaśāṅgulamantaraṃ /AP_248.023ab/
jyayā viśiṣṭaḥ kartavyo nātihīno na cādhikaḥ
niveśya kārmukaṃ nabhyāṃ nitambe śarasaṅkaraṃ /AP_248.024ab/
utkṣipedutthitaṃ hastamantareṇākṣikarṇayoḥ
pūrveṇa muṣṭinā grāhyastanāgre dakṣiṇe śaraḥ /AP_248.025ab/
haraṇantu tataḥ kṛtvā śīghraṃ pūrvaṃ prasārayet
:p 398
nābhyantarā naiva vāhyā nordhvakā nādharā tathā /AP_248.026ab/
na ca kubjā na cottānā na calā nātiveṣṭitā
samā sthairyaguṇopetā pūrvadaṇḍamiva sthitā /AP_248.027ab/
chādayitvā tato lakṣyaṃ pūrveṇānena muṣṭinā
urasā tūtthito yantā trikoṇavinatasthitaḥ /AP_248.028ab/
srastāṃśe niś calagrīvo mayūrāñcitamastakaḥ
lalāṭanāsāvaktrāṃsāḥ kuryuraśvasamambhavet /AP_248.029ab/
antaraṃ tryaṅgulaṃ jñeyaṃ civukasyāṃsakasya ca
prathamantryaṅgulaṃ jñeyaṃ dvitīye dvyaṅgulaṃ smṛtaṃ /AP_248.030ab/
tṛtīye 'ṅgulamudiṣṭamāyatañcivukāṃsayoḥ
gṛhītvā sāyakaṃ puṅkhāttarjanyāṅguṣṭhakena tu /AP_248.031ab/
anāmayā punargṛhya tathā madhyamayāpi ca
tāvadākarṣayedvegādyāvadvāṇaḥ supūritaḥ /AP_248.032ab/
evaṃ vidhamupakramya moktavyaṃ vidhivat khagaṃ
dṛṣṭimuṣṭihataṃ lakṣyaṃ bhindyādvāṇena suvrataḥ /AP_248.033ab/
muktvā tu(1) paścimaṃ hastaṃ kṣipedvegena pṛṣṭhataḥ
etaducchedamicchanti jñātavyaṃ hi tvayā dvija /AP_248.034ab/
kūrparantadadhaḥ kāryamākṛṣya tu dhanuṣmatā
ūrdhvaṃ vimuktake kārye lakṣaśliṣṭantu madhyamaṃ /AP_248.035ab/
śreṣṭhaṃ prakṛṣṭaṃ vijñeyaṃdhanuḥśāstraviśāradaiḥ
jyeṣṭhastu sāyako jñeyo bhaveddvādaśamuṣṭayaḥ /AP_248.036ab/
:n
1 tyaktvā iti ja..
:p 399
ekādaśa tathā kanīyāndaśamuṣṭayaḥ
caturhastaṃ dhanuḥ śreṣṭhaṃ trayaḥ sārdhantu madhyamaṃ /AP_248.037ab/
kanīyastu trayaḥ proktaṃ nityameva padātinaḥ
aśve rathe gaje śreṣṭhe tadeva parikīrtitaṃ //38
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0