Language

ENहिગુ
Scripture Library

Agni Purana · Chapter 226

226.001

:e ity āgneye mahāpurāṇe sāmādyupāyo nāma
pañcaviṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||
:p 322
% Chapter {226}
:ś atha ṣaḍviṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
rājadharmāḥ
puṣkara uvāca
daṇḍapraṇayanaṃ vakṣye yena rājñaḥ parā gatiḥ /AP_226.001ab/
triyavaṃ kṛṣṇalaṃ viddhi pāpastatpañcakaṃ bhavet

226.002

kṛṣṇalānāṃ tathā ṣaṣṭyā(1) karṣārdhaṃ rāmakīrtitaṃ /AP_226.002ab/
suvarṇaś ca vinirdiṣṭo rāma ṣoḍaśamāpakaḥ

226.003

niṣkaḥ suvarṇāś catvāro dharaṇaṃ daśabhistu taiḥ /AP_226.003ab/
tāmrarūpyasuvarṇānāṃ manametat prakīrtitaṃ

226.004

tāmrakaiḥ kārṣiko rāma proktaḥ kārṣāpaṇo budhaiḥ /AP_226.004ab/
paṇānāṃ dve śate sārdhaṃ prathamaḥ sāhasaḥ smṛtaḥ(2)

226.005

madhyamaḥ pañca vijñeyaḥ sahasramapi cottamaḥ /AP_226.005ab/
caurair amūṣito yastu mūṣito 'smīti bhāṣate

226.006

tatpradātari bhāpāle sa daṇḍyastāvadeva tu /AP_226.006ab/
yo yāvadviparītārthaṃ mithyā vā yo vadettu taṃ

226.007

tau nṛpeṇa hy adharmajñau dāpyau taddviguṇaṃ damaṃ(3) /AP_226.007ab/
kūṭasākṣyantu kurvāṇāṃstrīn varṇāṃś ca pradāpayet

226.008

vivāsayedbrāhmaṇantu bhojyo vidhir na hīrataḥ /AP_226.008ab/
nikṣepasya samaṃ mūlyaṃ daṇḍyo nikṣepabhuk tathā

226.009

:n
1 tathācāṣṭau iti cha.. , ja.. ca
2 tāmrikaiḥ kārṣika ity ādiḥ, sāhasaḥ smṛta ity antaḥ
pāṭhaḥ jha.. pustake nāsti
3 yo yāvadityādiḥ, taddviguṇaṃ damamityantaḥ pāṭhaḥ jha..
pustake nāsti
:p 323
vastrādikasya dharmajña tathā dharmo na hīyate /AP_226.009ab/
yo nikṣepaṃ ghātayati yaścānikṣipya yācate

226.010

tāvubhau cauravacchāsyau daṇḍyau vā dviguṇaṃ dama /AP_226.010ab/
ajñānādyaḥ pumān kuryāt paradravyasya vikrayaṃ

226.011

nirdoṣo jñānapūrvakantu cauravaddaṇḍamarhati(1) /AP_226.011ab/
mūlyamādāya yaḥ śilpaṃ na dadyād daṇḍya eva saḥ

226.012

pratiśrutyāpradātāraṃ suvarṇaṃ daṇḍayennṛpaḥ /AP_226.012ab/
bhṛtiṃ gṛhya na kuryādyaḥ karmāṣṭau kṛṣṇalā damaḥ

226.013

akāle tu tyajan bhṛtyaṃ daṇḍyaḥ syāttāvadeva tu /AP_226.013ab/
krītvā vikrīya vā kiñcidyasyehānuśayo bhavet

226.014

so 'ntardaśāhāttatsvāmī dadyāccaivādadīta ca /AP_226.014ab/
pareṇa tu daśāhasya nādadyānnaiva dāpayet

226.015

ādadaddhi dadaccaiva rājñā daṇḍyaḥ śatāni ṣaṭ /AP_226.015ab/
vare doṣānavikhyāpya yaḥ kanyāṃ varayediha(2)

226.016

dattāpyadattā sā tasya rājñā daṇḍyaḥ śatadvayaṃ /AP_226.016ab/
pradāya kanyāṃ yo 'nyasmai punastāṃ samprayacchati

226.017

daṇḍaḥ kāryo narendreṇa tasyāpyuttamasāhasaḥ /AP_226.017ab/
satyaṅkāreṇa vācā ca yuktaṃ puṇyamasaṃśayaṃ

226.018

lubdho 'nyatra ca vikretā ṣaṭśataṃ daṇḍamarhati /AP_226.018ab/
dadyāddhenuṃ na yaḥ pālo gṛhītvā bhaktavetanaṃ

226.019

sa tu daṇḍyaḥ śataṃ rājñā suvarṇaṃ vāpyarakṣitā /AP_226.019ab/
:n
1 cauravadvadhamarhatoti gha.. , ña.. ca
2 varayedyadi iti gha.. , ña.. ca
:p 324
dhanuḥśataṃ parīṇāho grāmasya tu samantataḥ

226.020

dviguṇaṃ triguṇaṃ vāpi nagarasya ca kalpayet /AP_226.020ab/
vṛtiṃ tatra prakurvīta yāmuṣṭro nāvalokayet

226.021

tatrāparivṛte dhānye hiṃsite naiva daṇḍanaṃ /AP_226.021ab/
gṛhantaḍāgamārāmaṃ kṣetraṃ vā bhīṣayā haran

226.022

śatāni pañca daṇḍyāḥ syādajñānād dviśato damaḥ /AP_226.022ab/
maryādābhedakāḥ sarve daṇḍyāḥ prathamasāhasaṃ

226.023

śataṃ brāhmaṇamākruśya kṣatriyo daṇḍamarhati /AP_226.023ab/
vaiśyaś ca dviśataṃ rāma śūdraś ca badhamarhati

226.024

pañcāśadbrāhmaṇo daṇḍyaḥ kṣatriyasyābhiśaṃsane /AP_226.024ab/
vaiśye vāpyardhapañcāśacchūdre dvādaśako damaḥ

226.025

kṣatriyasyāpnuyādvaiśyaḥ sāhasaṃ pūrvameva tu /AP_226.025ab/
śūdraḥ kṣatriyamākruśya jihvācchedanamāpnuyāt

226.026

dharmopadeśaṃ viprāṇāṃ śūdraḥ kurvaṃś ca daṇḍabhāk /AP_226.026ab/
śrutadeśādivitathī dāpyo dviguṇasāhasaṃ

226.027

uttamaḥ sāhasastasya yaḥ pāpair uttamān kṣipet /AP_226.027ab/
pramādādyair mayā proktaṃ prītyā daṇḍārdhamarhati

226.028

mātaraṃ pitaraṃ jyeṣṭhaṃ bhrātaraṃ śvaśuraṃ guruṃ /AP_226.028ab/
ākṣārayañcchataṃ daṇḍyaḥ panthānaṃ cādadadguroḥ

226.029

antyajātirdvijātintu yenāṅgenāparādhnuyāt /AP_226.029ab/
tadeva cchedayettasya kṣipramevāvicārayan

226.030

avaniṣṭhīvato darpād dvāvoṣṭhau chedayennṛpaḥ /AP_226.030ab/
apamūtrayato meḍhramapaśabdayato gudaṃ

226.031

:p 325
utkṛṣṭāsanasaṃsthasya nīcasyādhonikṛntanaṃ /AP_226.031ab/
yo yadaṅgaṃ ca rujayettadaṅgantasya kartayet

226.032

ardhapādakarāḥ kāryā gogajāśvoṣṭraghātakāḥ /AP_226.032ab/
vṛkṣantu viphalaṃ kṛttvā suvarṇaṃ daṇḍamarhati

226.033

dviguṇaṃ dāpayecchinne pathi sīmni jalāśaye /AP_226.033ab/
dravyāṇi yo haredyasya jñānato 'jñānato 'pivā

226.034

sa tasyotpādya tuṣṭintu rājñe dadyāttato damaṃ /AP_226.034ab/
yastu rajjuṃ ghaṭaṃ kūpāddharecchindyācca tāṃ prapāṃ

226.035

sa daṇḍaṃ prāpnuyān māsaṃ daṇḍyaḥ syāt prāṇitā.rane /AP_226.035ab/
dhānyaṃ daśabhyaḥ kumbhebhyo harato 'bhyadhikaṃ badhaḥ

226.036

śeṣe 'pyekādaśaguṇaṃ tasya daṇḍaṃ prakalpayet /AP_226.036ab/
suvarṇarajatādīnāṃ nṛstrīṇāṃ haraṇe badhaḥ

226.037

yena yena yathāṅgena steno nṛṣu viceṣṭate /AP_226.037ab/
tattadeva haredasy pratyādeśāya pārthivaḥ

226.038

brāhmaṇaḥ śākadhānyādi alpaṃ gṛhṇanna doṣabhāk /AP_226.038ab/
godevārthaṃ haraṃścāpi hanyādduṣṭaṃ badhīdyataṃ

226.039

gṛhakṣetrāpahartāraṃ tathā patnyabhigāminaṃ /AP_226.039ab/
agnidaṃ garadaṃ hanyāttathā cābhyudyatāyudhaṃ

226.040

rājā gavābhicārādyaṃ hanyāccaivātatāyinaḥ /AP_226.040ab/
parastriyaṃ na bhāṣeta pratiṣiddho viśenna hi

226.041

adaṇḍyā strī bhavedrājñā varayanto patiṃ svayaṃ /AP_226.041ab/
uttamāṃ sevamānaḥ strī jaghanyo badhamarhati

226.042

bhartāraṃ laṅghayedyā tāṃ śvabhiḥ saṅghātayet striyaṃ /AP_226.042ab/
:p 326
savarṇadūṣitāṃ kuryāt piṇḍamātropajīvinīṃ

226.043

jyāyasā dūṣitā nārī muṇḍanaṃ samavāpnuyāt /AP_226.043ab/
vaiśyāgame tu viprasya kṣatriyasyāntyajāgame

226.044

kṣatriyaḥ prathamaṃ vaiśyo daṇḍyaḥ śūdrāgame bhavet /AP_226.044ab/
gṛhītvā vetanaṃ veśyā lobhādanyatra gacchati

226.045

vetanandviguṇaṃ dadyāddaṇdañca dviguṇaṃ tathā /AP_226.045ab/
bhāryā putrāś ca dāsāś ca śiṣyo bhrātā ca sodaraḥ

226.046

kṛṭāparādhāstāḍyāḥ sūrajvā veṇudalena vā /AP_226.046ab/
pṛṣṭhe na mastake hanyāccaurasyāpnoti kilviṣaṃ

226.047

rakṣāsvadhikṛtaiyastu prajātyarthaṃ vilupyate /AP_226.047ab/
teṣāṃ sarvasvamādāya rājā kuryāt pravāsanaṃ

226.048

ye niyuktāḥ svakāryeṣu hanyuḥ kāryāṇi karmiṇāṃ /AP_226.048ab/
nirghṛṇāḥ krūramanasastānniḥsvān kārayennṛpaḥ

226.049

amātyaḥ prāḍvivāko vā yaḥ kuryāt kāryamanyathā /AP_226.049ab/
tasya sarvasvamādāya taṃ rājā vipravāsayet

226.050

gurutalpe bhayaḥ kāryaḥ surāpāṇe surādhvajaḥ /AP_226.050ab/
steyeṣu śvapadaṃ vidyād brahmahatyāśiraḥ pumān

226.051

śūdrādīn ghātayedrājā pāpān viprān pravāsayet /AP_226.051ab/
mahāpātakināṃ vittaṃ varuṇāyopapādayet

226.052

grāmeṣvapi ca ye keciccaurāṇāṃ bhaktadāyakāḥ /AP_226.052ab/
bhāṇḍārakoṣadāś caiva sarvāṃstānapi ghātayet

226.053

rāṣṭreṣu rāṣṭrādhikṛtān sāmantān pāpino haret /AP_226.053ab/
sandhiṃ kṛtvā tu ye cauryaṃ rātrau kurvanti taskarāḥ

226.054

:p 327
teṣāṃ cchitvā nṛpo hastau tīkṣṇe śūle niveśayet /AP_226.054ab/
taḍāgadevatāgārabhedakān ghātayennṛpaḥ

226.055

samutsṛjedrājamārge yastvamedhyamanāpadi /AP_226.055ab/
sa hi kārṣāpaṇandaṇḍyastamamedhyañca śodhayet

226.056

pratimāsaṅkramabhido dadyuḥ pañcaśatāni te /AP_226.056ab/
samaiś ca viṣamaṃ yo vā carate mūlyato 'pi vā

226.057

samāpnuyānnaraḥ pūrvaṃ damaṃ madhyamameva vā /AP_226.057ab/
dravyamādāya vaṇijāmanargheṇāvarundhatāṃ

226.058

rājā pṛthak pṛthak kuryāddaṇḍamuttamasāhasaṃ /AP_226.058ab/
dravyāṇāṃ dūṣako yaś ca praticchandakavikrayī

226.059

madhyamaṃ prāpnuyāddaṇḍaṃ kūṭakartā tathottamaṃ /AP_226.059ab/
kalahāpakṛtaṃ deyaṃ daṇḍaś ca dviguṇastataḥ

226.060

abhakṣyabhakṣye vipre vā śūdre vā kṛṣṇalo damaḥ /AP_226.060ab/
tulāśāsanakartā ca kūṭakṛnnāśakasya ca

226.061

ebhiś ca vyavahartā yaḥ sa dāpyo damamuttamaṃ /AP_226.061ab/
viṣāgnidāṃ patiguruviprāpatyapramāpiṇīṃ

226.062

vikarṇakaranāsauṣṭhī kṛtvā gobhiḥ pravāsayet /AP_226.062ab/
kṣetraveśmagrāmavanavidārakās tathā narāḥ

226.063

rājapatnyabhigāmī ca dagdhavyāstu kaṭāgninā /AP_226.063ab/
ūnaṃ vāpyadhikaṃ vāpi likhedyo rājaśāsanaṃ

226.064

pārajāyikacaurau ca muñcato daṇḍa uttamaḥ /AP_226.064ab/
rājayānāsanāroḍhurdaṇḍa uttamasāhasaḥ

226.065

yo manyetājito 'smīti nyāyenāpi parājitaḥ /AP_226.065ab/
:p 328
tamāyāntaṃ parājitya(1) daṇḍayed dviguṇaṃ damaṃ

226.066

āhvānakārī badhyaḥ syādanāhūtamathāhvayan /AP_226.066ab/
dāṇḍikasya ca yo hastādabhimuktaḥ palāyate

226.067

hīnaḥ puruṣakāreṇa tad dadyāddāṇḍiko dhanaṃ

Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc