Agni Purana · Chapter 226
:e ity āgneye mahāpurāṇe sāmādyupāyo nāma
pañcaviṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||
:p 322
% Chapter {226}
:ś atha ṣaḍviṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
rājadharmāḥ
puṣkara uvāca
daṇḍapraṇayanaṃ vakṣye yena rājñaḥ parā gatiḥ /AP_226.001ab/
triyavaṃ kṛṣṇalaṃ viddhi pāpastatpañcakaṃ bhavet
kṛṣṇalānāṃ tathā ṣaṣṭyā(1) karṣārdhaṃ rāmakīrtitaṃ /AP_226.002ab/
suvarṇaś ca vinirdiṣṭo rāma ṣoḍaśamāpakaḥ
niṣkaḥ suvarṇāś catvāro dharaṇaṃ daśabhistu taiḥ /AP_226.003ab/
tāmrarūpyasuvarṇānāṃ manametat prakīrtitaṃ
tāmrakaiḥ kārṣiko rāma proktaḥ kārṣāpaṇo budhaiḥ /AP_226.004ab/
paṇānāṃ dve śate sārdhaṃ prathamaḥ sāhasaḥ smṛtaḥ(2)
madhyamaḥ pañca vijñeyaḥ sahasramapi cottamaḥ /AP_226.005ab/
caurair amūṣito yastu mūṣito 'smīti bhāṣate
tatpradātari bhāpāle sa daṇḍyastāvadeva tu /AP_226.006ab/
yo yāvadviparītārthaṃ mithyā vā yo vadettu taṃ
tau nṛpeṇa hy adharmajñau dāpyau taddviguṇaṃ damaṃ(3) /AP_226.007ab/
kūṭasākṣyantu kurvāṇāṃstrīn varṇāṃś ca pradāpayet
vivāsayedbrāhmaṇantu bhojyo vidhir na hīrataḥ /AP_226.008ab/
nikṣepasya samaṃ mūlyaṃ daṇḍyo nikṣepabhuk tathā
:n
1 tathācāṣṭau iti cha.. , ja.. ca
2 tāmrikaiḥ kārṣika ity ādiḥ, sāhasaḥ smṛta ity antaḥ
pāṭhaḥ jha.. pustake nāsti
3 yo yāvadityādiḥ, taddviguṇaṃ damamityantaḥ pāṭhaḥ jha..
pustake nāsti
:p 323
vastrādikasya dharmajña tathā dharmo na hīyate /AP_226.009ab/
yo nikṣepaṃ ghātayati yaścānikṣipya yācate
tāvubhau cauravacchāsyau daṇḍyau vā dviguṇaṃ dama /AP_226.010ab/
ajñānādyaḥ pumān kuryāt paradravyasya vikrayaṃ
nirdoṣo jñānapūrvakantu cauravaddaṇḍamarhati(1) /AP_226.011ab/
mūlyamādāya yaḥ śilpaṃ na dadyād daṇḍya eva saḥ
pratiśrutyāpradātāraṃ suvarṇaṃ daṇḍayennṛpaḥ /AP_226.012ab/
bhṛtiṃ gṛhya na kuryādyaḥ karmāṣṭau kṛṣṇalā damaḥ
akāle tu tyajan bhṛtyaṃ daṇḍyaḥ syāttāvadeva tu /AP_226.013ab/
krītvā vikrīya vā kiñcidyasyehānuśayo bhavet
so 'ntardaśāhāttatsvāmī dadyāccaivādadīta ca /AP_226.014ab/
pareṇa tu daśāhasya nādadyānnaiva dāpayet
ādadaddhi dadaccaiva rājñā daṇḍyaḥ śatāni ṣaṭ /AP_226.015ab/
vare doṣānavikhyāpya yaḥ kanyāṃ varayediha(2)
dattāpyadattā sā tasya rājñā daṇḍyaḥ śatadvayaṃ /AP_226.016ab/
pradāya kanyāṃ yo 'nyasmai punastāṃ samprayacchati
daṇḍaḥ kāryo narendreṇa tasyāpyuttamasāhasaḥ /AP_226.017ab/
satyaṅkāreṇa vācā ca yuktaṃ puṇyamasaṃśayaṃ
lubdho 'nyatra ca vikretā ṣaṭśataṃ daṇḍamarhati /AP_226.018ab/
dadyāddhenuṃ na yaḥ pālo gṛhītvā bhaktavetanaṃ
sa tu daṇḍyaḥ śataṃ rājñā suvarṇaṃ vāpyarakṣitā /AP_226.019ab/
:n
1 cauravadvadhamarhatoti gha.. , ña.. ca
2 varayedyadi iti gha.. , ña.. ca
:p 324
dhanuḥśataṃ parīṇāho grāmasya tu samantataḥ
dviguṇaṃ triguṇaṃ vāpi nagarasya ca kalpayet /AP_226.020ab/
vṛtiṃ tatra prakurvīta yāmuṣṭro nāvalokayet
tatrāparivṛte dhānye hiṃsite naiva daṇḍanaṃ /AP_226.021ab/
gṛhantaḍāgamārāmaṃ kṣetraṃ vā bhīṣayā haran
śatāni pañca daṇḍyāḥ syādajñānād dviśato damaḥ /AP_226.022ab/
maryādābhedakāḥ sarve daṇḍyāḥ prathamasāhasaṃ
śataṃ brāhmaṇamākruśya kṣatriyo daṇḍamarhati /AP_226.023ab/
vaiśyaś ca dviśataṃ rāma śūdraś ca badhamarhati
pañcāśadbrāhmaṇo daṇḍyaḥ kṣatriyasyābhiśaṃsane /AP_226.024ab/
vaiśye vāpyardhapañcāśacchūdre dvādaśako damaḥ
kṣatriyasyāpnuyādvaiśyaḥ sāhasaṃ pūrvameva tu /AP_226.025ab/
śūdraḥ kṣatriyamākruśya jihvācchedanamāpnuyāt
dharmopadeśaṃ viprāṇāṃ śūdraḥ kurvaṃś ca daṇḍabhāk /AP_226.026ab/
śrutadeśādivitathī dāpyo dviguṇasāhasaṃ
uttamaḥ sāhasastasya yaḥ pāpair uttamān kṣipet /AP_226.027ab/
pramādādyair mayā proktaṃ prītyā daṇḍārdhamarhati
mātaraṃ pitaraṃ jyeṣṭhaṃ bhrātaraṃ śvaśuraṃ guruṃ /AP_226.028ab/
ākṣārayañcchataṃ daṇḍyaḥ panthānaṃ cādadadguroḥ
antyajātirdvijātintu yenāṅgenāparādhnuyāt /AP_226.029ab/
tadeva cchedayettasya kṣipramevāvicārayan
avaniṣṭhīvato darpād dvāvoṣṭhau chedayennṛpaḥ /AP_226.030ab/
apamūtrayato meḍhramapaśabdayato gudaṃ
:p 325
utkṛṣṭāsanasaṃsthasya nīcasyādhonikṛntanaṃ /AP_226.031ab/
yo yadaṅgaṃ ca rujayettadaṅgantasya kartayet
ardhapādakarāḥ kāryā gogajāśvoṣṭraghātakāḥ /AP_226.032ab/
vṛkṣantu viphalaṃ kṛttvā suvarṇaṃ daṇḍamarhati
dviguṇaṃ dāpayecchinne pathi sīmni jalāśaye /AP_226.033ab/
dravyāṇi yo haredyasya jñānato 'jñānato 'pivā
sa tasyotpādya tuṣṭintu rājñe dadyāttato damaṃ /AP_226.034ab/
yastu rajjuṃ ghaṭaṃ kūpāddharecchindyācca tāṃ prapāṃ
sa daṇḍaṃ prāpnuyān māsaṃ daṇḍyaḥ syāt prāṇitā.rane /AP_226.035ab/
dhānyaṃ daśabhyaḥ kumbhebhyo harato 'bhyadhikaṃ badhaḥ
śeṣe 'pyekādaśaguṇaṃ tasya daṇḍaṃ prakalpayet /AP_226.036ab/
suvarṇarajatādīnāṃ nṛstrīṇāṃ haraṇe badhaḥ
yena yena yathāṅgena steno nṛṣu viceṣṭate /AP_226.037ab/
tattadeva haredasy pratyādeśāya pārthivaḥ
brāhmaṇaḥ śākadhānyādi alpaṃ gṛhṇanna doṣabhāk /AP_226.038ab/
godevārthaṃ haraṃścāpi hanyādduṣṭaṃ badhīdyataṃ
gṛhakṣetrāpahartāraṃ tathā patnyabhigāminaṃ /AP_226.039ab/
agnidaṃ garadaṃ hanyāttathā cābhyudyatāyudhaṃ
rājā gavābhicārādyaṃ hanyāccaivātatāyinaḥ /AP_226.040ab/
parastriyaṃ na bhāṣeta pratiṣiddho viśenna hi
adaṇḍyā strī bhavedrājñā varayanto patiṃ svayaṃ /AP_226.041ab/
uttamāṃ sevamānaḥ strī jaghanyo badhamarhati
bhartāraṃ laṅghayedyā tāṃ śvabhiḥ saṅghātayet striyaṃ /AP_226.042ab/
:p 326
savarṇadūṣitāṃ kuryāt piṇḍamātropajīvinīṃ
jyāyasā dūṣitā nārī muṇḍanaṃ samavāpnuyāt /AP_226.043ab/
vaiśyāgame tu viprasya kṣatriyasyāntyajāgame
kṣatriyaḥ prathamaṃ vaiśyo daṇḍyaḥ śūdrāgame bhavet /AP_226.044ab/
gṛhītvā vetanaṃ veśyā lobhādanyatra gacchati
vetanandviguṇaṃ dadyāddaṇdañca dviguṇaṃ tathā /AP_226.045ab/
bhāryā putrāś ca dāsāś ca śiṣyo bhrātā ca sodaraḥ
kṛṭāparādhāstāḍyāḥ sūrajvā veṇudalena vā /AP_226.046ab/
pṛṣṭhe na mastake hanyāccaurasyāpnoti kilviṣaṃ
rakṣāsvadhikṛtaiyastu prajātyarthaṃ vilupyate /AP_226.047ab/
teṣāṃ sarvasvamādāya rājā kuryāt pravāsanaṃ
ye niyuktāḥ svakāryeṣu hanyuḥ kāryāṇi karmiṇāṃ /AP_226.048ab/
nirghṛṇāḥ krūramanasastānniḥsvān kārayennṛpaḥ
amātyaḥ prāḍvivāko vā yaḥ kuryāt kāryamanyathā /AP_226.049ab/
tasya sarvasvamādāya taṃ rājā vipravāsayet
gurutalpe bhayaḥ kāryaḥ surāpāṇe surādhvajaḥ /AP_226.050ab/
steyeṣu śvapadaṃ vidyād brahmahatyāśiraḥ pumān
śūdrādīn ghātayedrājā pāpān viprān pravāsayet /AP_226.051ab/
mahāpātakināṃ vittaṃ varuṇāyopapādayet
grāmeṣvapi ca ye keciccaurāṇāṃ bhaktadāyakāḥ /AP_226.052ab/
bhāṇḍārakoṣadāś caiva sarvāṃstānapi ghātayet
rāṣṭreṣu rāṣṭrādhikṛtān sāmantān pāpino haret /AP_226.053ab/
sandhiṃ kṛtvā tu ye cauryaṃ rātrau kurvanti taskarāḥ
:p 327
teṣāṃ cchitvā nṛpo hastau tīkṣṇe śūle niveśayet /AP_226.054ab/
taḍāgadevatāgārabhedakān ghātayennṛpaḥ
samutsṛjedrājamārge yastvamedhyamanāpadi /AP_226.055ab/
sa hi kārṣāpaṇandaṇḍyastamamedhyañca śodhayet
pratimāsaṅkramabhido dadyuḥ pañcaśatāni te /AP_226.056ab/
samaiś ca viṣamaṃ yo vā carate mūlyato 'pi vā
samāpnuyānnaraḥ pūrvaṃ damaṃ madhyamameva vā /AP_226.057ab/
dravyamādāya vaṇijāmanargheṇāvarundhatāṃ
rājā pṛthak pṛthak kuryāddaṇḍamuttamasāhasaṃ /AP_226.058ab/
dravyāṇāṃ dūṣako yaś ca praticchandakavikrayī
madhyamaṃ prāpnuyāddaṇḍaṃ kūṭakartā tathottamaṃ /AP_226.059ab/
kalahāpakṛtaṃ deyaṃ daṇḍaś ca dviguṇastataḥ
abhakṣyabhakṣye vipre vā śūdre vā kṛṣṇalo damaḥ /AP_226.060ab/
tulāśāsanakartā ca kūṭakṛnnāśakasya ca
ebhiś ca vyavahartā yaḥ sa dāpyo damamuttamaṃ /AP_226.061ab/
viṣāgnidāṃ patiguruviprāpatyapramāpiṇīṃ
vikarṇakaranāsauṣṭhī kṛtvā gobhiḥ pravāsayet /AP_226.062ab/
kṣetraveśmagrāmavanavidārakās tathā narāḥ
rājapatnyabhigāmī ca dagdhavyāstu kaṭāgninā /AP_226.063ab/
ūnaṃ vāpyadhikaṃ vāpi likhedyo rājaśāsanaṃ
pārajāyikacaurau ca muñcato daṇḍa uttamaḥ /AP_226.064ab/
rājayānāsanāroḍhurdaṇḍa uttamasāhasaḥ
yo manyetājito 'smīti nyāyenāpi parājitaḥ /AP_226.065ab/
:p 328
tamāyāntaṃ parājitya(1) daṇḍayed dviguṇaṃ damaṃ
āhvānakārī badhyaḥ syādanāhūtamathāhvayan /AP_226.066ab/
dāṇḍikasya ca yo hastādabhimuktaḥ palāyate
hīnaḥ puruṣakāreṇa tad dadyāddāṇḍiko dhanaṃ
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0