Agni Purana · Chapter 214

:e ity āgneye mahāpurāṇe pṛthvīdānāni nāma
trayodaśādhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||
% Chapter {214}
:ś atha caturdaśādhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
mantramāhatmyakathanaṃ
agnir uvāca
nāḍīcakraṃ pravakṣyāmi yajjñānāj jñāyate hariḥ /AP_214.001ab/
nābheradhastādyat kandamaṅkurāstatra nirgatāḥ

:n
1 naramedhaphalaṃ labhediti ga.. , ṅa.. , ña.. ca
2 purīṃ vāpīti kha..
3 kārttikādāviti kha.. , ṭa.. ca
4 kurvan santārayet kulamiti ga.. , gha.. , ṅa.. , ṭa.. ca
:p 277
dvāsaptatisahasrāṇi nābhimadhye vyavasthitāḥ /AP_214.002ab/
tiryagūrdhvamadhaś caiva vyāptantābhiḥ samantataḥ

cakravatsaṃsthitā hy etāḥ pradhānā daśanāḍayaḥ /AP_214.003ab/
iḍā ca piṅgalā caiva susumṇā ca tathaiva ca

gāndhārī hastijihvā ca pṛthā caiva yathā tathā /AP_214.004ab/
alambuṣā huhuś caiva śaṅkhinī daśamī smṛtā

daśa prāṇavahā hy etā nāḍayaḥ parikīrtitāḥ /AP_214.005ab/
prāṇo 'pānaḥ samānaś ca udāno vyāna eva ca

nāgaḥ kūrmo 'tha kṛkaro devadatto dhanañjayaḥ /AP_214.006ab/
prāṇastu prathamo vāyurdaśānāmapi sa prabhuḥ

prāṇaḥ prāṇayate prāṇaṃ visargāt pūraṇaṃ prati /AP_214.007ab/
nityamāpūrayatyeṣa prāṇināmurasi sthitaḥ

niḥśvāsocchvāsakāsaistu prāṇo jīvasamāśritaḥ /AP_214.008ab/
prayāṇaṃ kurute yasmāttasmāt prāṇaḥ prakīrtitaḥ

adho nayatyapānastu āhārañca nṛṇāmadhaḥ /AP_214.009ab/
mūtraśukravaho vāyurapānastena kīrtitaḥ

pītabhakṣitamāghrātaṃ raktapittakaphānilaṃ /AP_214.010ab/
samannayati gātreṣu samāno nāma mārutaḥ

spandayatyadharaṃ vaktraṃ netrarāgaprakopanaṃ /AP_214.011ab/
udvejayati marmāṇi udāno nāma mārutaḥ

vyāno vināmayatyaṅgaṃ vyāno vyādhiprakopanaḥ /AP_214.012ab/
pratidānaṃ tathā kaṇṭhādvyāpānādvyāna ucyate

udgāre nāga ity uktaḥ kūrmaśconmīlane sthitaḥ /AP_214.013ab/
:p 278
kṛkaro bhakṣaṇe caiva devadatto vijṛmbhite

dhanañjayaḥ sthito ghoṣe mṛtasyāpi na muñcati /AP_214.014ab/
jīvaḥ prayāti daśadhā nāḍīcakraṃ hi tena tat

saṅkrāntirviṣuvañcaiva ahorātrāyanāni ca /AP_214.015ab/
adhimāsa ṛṇañcaiva ūnarātra dhanantathā(1)

ūnarātraṃ bhaveddhikkā adhimāso vijṛmbhikā /AP_214.016ab/
ṛṇañcātra bhavet kāso niśvāso dhanamucyate(2)

uttaraṃ dakṣiṇaṃ jñeyaṃ vāmaṃ dakṣiṇasañjñitaṃ /AP_214.017ab/
madhye tu viṣuvaṃ proktaṃ puṭadvayaviniḥsmṛtaṃ

saṅkrāntiḥ punarasyaiva svasthānāt sthānayogataḥ /AP_214.018ab/
susumṇā madhyame hy aṅge iḍā vāme pratiṣṭhitā

piṅgalā dakṣiṇe vipra ūrdhvaṃ prāṇo hy ahaḥ smṛtaṃ /AP_214.019ab/
apāno rātrirevaṃ syādeko vāyurdaśātmakaḥ

āyāmo dehamadhyasthaḥ somagrahaṇamiṣyate /AP_214.020ab/
dehātitattvamāyāmaṃ ādityagrahaṇaṃ viduḥ

udaraṃ pūrayettāvadvāyunā yāvadīpsitaṃ /AP_214.021ab/
prāṇāyāmī bhavedeṣa pūrakā dehapūrakaḥ

pidhāya sarvadvārāṇi niśvāsocchvāsavarjitaḥ /AP_214.022ab/
sampūraṇakumbhavattiṣṭhet prāṇāyāmaḥ sa kumbhakaḥ

muñcedvāyuṃ tatastūrdhvaṃ śvāsenaikena mantravit /AP_214.023ab/
ucchvāsayogayuktaś ca vāyumūrdvaṃ virecayet

:n
1 balantatheti ña..
2 balamucyate iti ña.. , jha.. ca
:p 279
uccarati svayaṃ yasmāt svadehāvasthitaḥ śivaḥ /AP_214.024ab/
tasmāt tattvavidāñcaiva sa eva japa uccyate

ayute dve sahasraikaṃ ṣaṭśatāni tathaiva ca /AP_214.025ab/
ahorātreṇa yogīndro japasaṅkhyāṃ karoti saḥ

ajapā nāma gāyatrī brahmaviṣṇumaheśvarī /AP_214.026ab/
ajapāṃ japate yastāṃ punarjanma na vidyate

candrāgniravisaṃyuktā ādyā kuṇḍalinī matā /AP_214.027ab/
hṛtpradeśe tu sā jñeyā aṅkurākārasaṃsthitā

sṛṣṭinyāso bhavettatra sa vai sargāvalambanāt /AP_214.028ab/
sravantaṃ cintayettasminnamṛtaṃ sāttvikottamaḥ

dehasthaḥ sakalo jñeyo niṣphalo dehavarjitaḥ(1) /AP_214.029ab/
haṃsahaṃseti yo brūyāddhaṃso devaḥ sadāśivaḥ

tileṣu ca yathā tailaṃ puṣpe gandhaḥ samaśritaḥ /AP_214.030ab/
puruṣasya tathā dehe sa vāhyābhyantarāṃ sthitaḥ

brahmaṇo hṛdaye sthānaṃ kaṇṭhe viṣṇuḥ samāśritaḥ /AP_214.031ab/
tālumadhye(2) sthito rudro lalāṭe tu maheśvaraḥ

prāṇāgrantu śivaṃ vidyāttasyānte tu parāparaṃ /AP_214.032ab/
pañcadhā sakalaḥ prokto viparītastu niṣphalaḥ

prāsādaṃ nādamutthāpya śatatantu japedyadi /AP_214.033ab/
ṣaṇmāsātsiddhimāpnoti yogayukto na saṃśayaḥ

gamāgamasya jñānena sarvapāpakṣayo bhavet /AP_214.034ab/
:n
1 dehapūjita iti kha.. , gha.. , cha.. ca
2 tālumūle iti kha..
:p 280
aṇimādiguṇaiśvaryaṃ ṣaḍbhirmāsair avāpnuyāt

sthūlaḥ sūkṣmaḥ paraśceti prāsādaḥ kathito mayā /AP_214.035ab/
hrasvo dīrghaḥ plutaśceti prāsādaṃ lakṣayettridhā

hrasvo dahati pāpāni dīrgho mokṣaprado bhavet /AP_214.036ab/
āpyāyane plutaśceti mūrdhni vinduvibhūṣitaḥ

ādāvante ca hrasvasya phaṭkāro māraṇe hitaḥ /AP_214.037ab/
ādāvante ca hṛdayamākṛṣṭau samprakīrtitam

devasya dakṣiṇāṃ mūrtiṃ pañcalakṣaṃ sthito japet /AP_214.038ab/
japānte ghṛtahomastu daśasāhasriko bhavet

evamāpyāyito mantro vaśyoccāṭādi kārayet /AP_214.039ab/
ūrdhve śūnyamadhaḥ śūnyaṃ madhye śūnyaṃ nirāmayaṃ

triśūnyaṃ yo vijānāti mucyate 'sau dhruvaṃ dvijaḥ /AP_214.040ab/
prāsādaṃ yo na jānāti pañcamantramahātanuṃ

aṣṭatriṃśatkalāyuktaṃ na sa ācārya ucyate /AP_214.041ab/
tathoṅkārañca gāyatrīṃ rudrādīn vettya.asau guruḥ