Agni Purana · Chapter 175
:e ity āgneye mahāpurāṇe prāyaścittāni nāma
catuḥsaptatyadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ ||
% Chapter {175}
:ś atha pañcasaptyadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ
vrataparibhāṣā
agnir uvāca
tithivārarkṣadivasamāsartvabdārkasaṅkrame /AP_175.001ab/
nṛstrīvratādi(2) vakṣyāmi vasiṣṭha śṛṇu tat kramāt
:n
1 smṛtayaḥ śrutayo vratamiti ka.. , gha.. , ṅa.. , ña.. ca / ahaṃ
brahmetyādiḥ, tapovratamityantaḥ pāṭhaḥ ga.. pustake nāsti
2 puṃstrī vratādīti ṅa.. , ña.. ca
:p 192
śāstrodito hi niyamo vrataṃ tacca tapo mataṃ /AP_175.002ab/
niyamāstu viśeṣāstu vratasyaiva damādayaḥ
vrataṃ hi kartṛsantāpāttapa ity abhidhīyate /AP_175.003ab/
indriyagrāmaniyamānniyamaścābhidhīyate
anagnayastu ye viprāsteṣāṃ śreyo 'bhidhīyate /AP_175.004ab/
vratopavāsaniyamair nānādānais tathā dvijaḥ
te syurdevādayaḥ(1) prītā bhuktimuktipradāyakāḥ /AP_175.005ab/
upāvṛttasya pāpebhyo yastu vāso guṇaiḥ saha
upavāsaḥ sa vijñeyaḥ sarvabhogavivarjitaḥ(2) /AP_175.006ab/
kāṃsyaṃ māṃsaṃ masūrañca caṇakaṃ koradūṣakaṃ
śākaṃ madhu parānnañca(3) tyajedupavasan striyaṃ /AP_175.007ab/
puṣpālaṅkāravastrāṇi dhūpagandhanulepanaṃ
upavāse na śasyanti dantadhāvanamañjanaṃ /AP_175.008ab/
dantakāṣṭhaṃ pañcagavyaṃ kṛtvā prātarvratañcaret
asakṛjjalapānācca tāmbūlasya ca bhakṣaṇāt /AP_175.009ab/
upavāsaḥ praduṣyeta divāsvapnācca maithunāt
kṣamā satyandayā dānaṃ śaucamindriyanigrahaḥ /AP_175.010ab/
devapūjāgniharaṇaṃ(4) santoṣo 'steyameva ca
sarvavrateṣvayaṃ dharmaḥ sāmānyo daśadhā smṛtaḥ /AP_175.011ab/
pavitrāṇi japeccaiva juhuyāccaiva śaktitaḥ
:n
1 taiḥ syurdevādaya iti ga.. , cha.. ca
2 sarvapāpavivarjita iti ja.. , jha.. ca / sarvataḥ parivarjita iti cha..
3 śākaṃ dadhi parānnañceti kha.. , cha.. ca
4 devapūjāgnihavanamiti gha.. , ṭa.. ca
nityasnāyī mitāhāro(1) gurudevadvijārcakaḥ /AP_175.012ab/
kṣāraṃ kṣaudrañca lavaṇaṃ madhu māṃsāni varjayet
tilamudgādṛte śasyaṃ śasye godhūmakodravau /AP_175.013ab/
cīnakaṃ devadhānyañca śamīdhānyaṃ tathaikṣavaṃ(2)
śitadhānyaṃ tathā puṇyaṃ mūlaṃ kṣāragaṇaḥ smṛtaḥ /AP_175.014ab/
vrīhiṣaṣṭikamudgāś ca kalāyāḥ satilā yavāḥ
śyāmākāś caiva nīvārā godhūmādyā vrate hitāḥ /AP_175.015ab/
kuṣmāṇḍālāvuvārtākūn pālaṅkīmpūtikāntyajet
carubhaikṣyaṃ śaktukaṇāḥ śākandadhi ghṛtaṃ payaḥ /AP_175.016ab/
śyāmākaśālinīvārā yavakaṃ mūlataṇḍulaṃ
haviṣyaṃ vratanaktādāvagnikāryādike hitaṃ /AP_175.017ab/
madhu māṃsaṃ vihāyānyad vrate vā hitamīritaṃ
tryahaṃ prātastryahaṃ sāyaṃ tryahamadyādayācitaṃ /AP_175.018ab/
tryahamparañca nāśnīyāt prājāpatyañcaran dvijaḥ
ekaikaṃ grāsamaśnīyāt tryahāṇi trīṇi pūrvavat /AP_175.019ab/
tryahañcopavasedantyamatikṛcchraṃ caran dvijaḥ
gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhi sarpiḥ kuśodakaṃ /AP_175.020ab/
ekarātropavāsaś ca kṛcchraṃ śāntapanaṃ smṛtaṃ
pṛthak śāntapanadravyaiḥ ṣaḍahaḥ sopavāsakaḥ /AP_175.021ab/
saptāhena tu kṛcchro 'yaṃ mahāśāntapano 'ghahā
dvādaśāhopavāsena parākaḥ sarvapāpahā /AP_175.022ab/
:n
1 yatāhāra iti gha..
2 śamīdhānyaṃ tathaiva ceti ga.. ,jha.. ca
:p 194
mahāparākastriguṇastvayameva prakīrtitaḥ
paurṇamāsyāṃ pañcadaśagrāsyamāvāsyabhojanaḥ /AP_175.023ab/
ekāpāye tato vṛddhau cāndrāyaṇamato 'nyathā
kapilāgoḥ palaṃ mūtraṃ ardhāṅguṣṭhañca gomayaṃ /AP_175.024ab/
kṣīraṃ saptapalandadyāt dadhnaś caiva paladvayaṃ(1)
ghṛtamekapalandadyāt palamekaṃ kuśodakaṃ /AP_175.025ab/
gayatryā gṛhya gomūtraṃ gandhadvāreti gomayaṃ
āpyāyasveti ca kṣīraṃ dadhikrāvṇeti vai dadhi /AP_175.026ab/
tejo 'sīti tathā cājyaṃ devasyeti kuśodakaṃ(2)
brahmakūrco bhavatyevaṃ āpo hiṣṭhetyṛcaṃ japet /AP_175.027ab/
aghamarṣaṇasūktena saṃyojya praṇavena vā
pītvā sarvāghanirmukto viṣṇulokī hy upoṣitaḥ /AP_175.028ab/
upavāsī sāyambhojī yatiḥ ṣaṣṭhātmakālavān
māṃsavarjī cāśvamedhī satyavādī divaṃ vrajet /AP_175.029ab/
agnyādheyaṃ pratiṣṭhāñca yajñadānavratāni ca
devavratavṛṣotsargacūḍākaraṇamekhalāḥ /AP_175.030ab/
māṅgalyamabhiṣekañca malamāse vivarjayet
darśāddarśastu cāndraḥ syāt triṃśāhaś caiva bhāvanaḥ /AP_175.031ab/
māsaḥ saurastu saṅkrānternākṣatro bhavivartanāt
sauro māso vivāhādau yajñādau sāvanaḥ smṛtaḥ(3) /AP_175.032ab/
:n
1 dadhnaś caiva palatrayamiti gha.. , ña.. , ṭa.. ca
2 gāyatryā ity ādiḥ, kuśodakamityantaḥ pāṭhaḥ cha.. pustake
nāsti
3 sāvano mata iti cha..
:p 195
āvdhike pitṛkārye ca cāndro māsaḥ praśasyate
āṣāḍhīmavadhiṃ kṛtvā yaḥ syātpakṣastu pañcamaḥ /AP_175.033ab/
kuryācchrāddhantatra raviḥ kanyāṃ gacchatu vā na vā
māsi saṃvatsare caiva tithidvaidhaṃ yadā bhavet /AP_175.034ab/
tatrottarottamā jñeyā pūrvā tu syān malimlucā
upoṣitavyaṃ nakṣatraṃ yenāstaṃ yāti bhāskaraḥ /AP_175.035ab/
divā puṇyāstu tithayo rātrau naktavrate śubhāḥ
yugmāgnikṛtabhūtāni(1) ṣaṇmunyorvasurandhrayoḥ /AP_175.036ab/
rudreṇa dvādaśo yuktā caturdaśyātha(2) pūrṇimā
pratipadā tvamāvāsyā tithyoryugmaṃ mahāphalaṃ /AP_175.037ab/
etadvyastaṃ mahāghoraṃ hanti puṇyaṃ purākṛtaṃ
narendramantrivratināṃ(3) vivāhopadravādiṣu /AP_175.038ab/
sadyaḥ śaucaṃ samākhyātaṃ kāntārāpadi saṃṣadi
ārabdhadīrghatapasāṃ na rājā vratahā striyāḥ /AP_175.039ab/
garbhiṇī sūtikā naktaṃ kumārī ca rajasvalā
yadāśuddhā tadānyena kārayeta kriyāḥ sadā /AP_175.040ab/
krodhāt pramādāllobhādvā vratabhaṅgo bhavedyadi
dinatrayaṃ na bhuññīta muṇḍanaṃ śiraso 'tha vā /AP_175.041ab/
asāmarthye vratakṛtau patnīṃ vā kārayet sutaṃ
sūtake mṛtake kārtyaṃ prārabdhaṃ pūjanojjhitaṃ /AP_175.042ab/
vratasthaṃ mūrchitaṃ dugdhapānādyair uddhared guruḥ
:n
1 yugmāgniyugabhūtānīti ja.. , jha.. ca
2 caturdaśyā ceti ga..
3 narendrasatrivratināmiti kha.. , gha.. , ja.. , ña.. ca
:p 196
aṣtau tānyavrataghnāni āpo mūlaṃ phalaṃ payaḥ /AP_175.043ab/
havirbrāhmaṇakāmyā ca gurorvacanamauṣadhaṃ
kīrtisantatividyādisaubhāgyārogyavṛddhaye /AP_175.044ab/
nairmalyabhuktimuktyarthaṃ kurve vratapate vrataṃ
idaṃ vrataṃ mayā śreṣṭhaṃ gṛhītaṃ puratastava /AP_175.045ab/
nirvighnāṃ siddhimāyātu tvatprasādāt jagatpate
gṛhīte 'smin vratavare(1) yadyapūrṇe mriye hy ahaṃ /AP_175.046ab/
tatsarvaṃ pūrṇamevāstu prasanne tvayi satpatau
vratamūrtiṃ jagadbhūtiṃ maṇḍale sarvasiddhaye /AP_175.047ab/
āvahaye namastubhyaṃ sannidhībhava keśava
manasā kalpitair bhaktyā pañcagavyair jalaiḥ śubhaiḥ /AP_175.048ab/
pañcāmṛtaiḥ snāpayāmi tvaṃ me ca bhava pāpahā
gandhapuṣpodakair yuktamarghyamarghyapate śubhaṃ /AP_175.049ab/
gṛhāṇa pādyamācāmamarghyārhaṅkuru māṃ sadā
vastraṃ vastrapate puṇyaṃ gṛhāṇa kuru māṃ sadā /AP_175.050ab/
bhūṣaṇādyaiḥ suvastrādyaiśchāditaṃ vratasatpate
sugandhigandhaṃ vimalaṃ gandhamūrte gṛhāṇa vai /AP_175.051ab/
pāpagandhavihīnaṃ māṃ kuru tvaṃ hi sugandhikaṃ
puṣpaṃ gṛhāṇa puṣpādipūrṇa māṃ kuru sarvadā /AP_175.052ab/
puṣpagandhaṃ suvimalaṃ āyurārogyavṛddhaye
daśāṅgaṃ guggulughṛtayuktaṃ dhūpaṃ gṛhāṇa vai /AP_175.053ab/
sadhūpa dhūpita māṃ tvaṃ kuru dhūpitasatpate
:n
1 vrate deva iti ga.. , gha.. , ja.. , jha.. , ña.. , ṭa.. ca
:p 197
dīpamūrdhaśikhaṃ dīptaṃ gṛhāṇākhilabhāsakaṃ /AP_175.054ab/
dīpamūrte prakāśāḍhyaṃ sarvadordhvagatiṃ kuru
annādikañca naivedyaṃ gṛhāṇānnādi satpate /AP_175.055ab/
annādipūrṇaṃ kuru māmannadaṃ sarvadāyakaṃ
mantrahīnaṃ kriyāhīnaṃ bhaktihīnaṃ mayā prabho /AP_175.056ab/
yat pūjitaṃ vratapate paripūrṇantadasu me
dharmaṃ dehi dhanaṃ dehi saubhāgyaṃ guṇasantatiṃ /AP_175.057ab/
kīrtiṃ vidyāṃ(1) dehi cāyuḥ svargaṃ mokṣañca dehi me /
imāṃ pūjāṃ vratapate gṛhītvā vraja sāmprataṃ /AP_175.058ab/
punarāgamanāyaiva varadānāya vai prabho
snātvā vratavatā sarvavrateṣu vratamūrtayaḥ /AP_175.059ab/
pūjyāḥ suvarṇajāstā vai śaktyā vai bhūmiśāyinā
japo homaś ca sāmānyavratānte dānameva ca /AP_175.060ab/
caturviṃśā dvādaśa vā pañca vā traya ekakaḥ
viprāḥ prapūjyā guravo(2) bhojyāḥ śaktyā tu dakṣiṇā /AP_175.061ab/
deyā gāvaḥ suvarṇādyāḥ pādukopānahau pṛthak
jalapātrañcānnapātramṛttikācchatramāsanaṃ(3) /AP_175.062ab/
śayyā vastrayugaṃ kumbhāḥ paribhāṣeyamīritā
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0